|
1. Postquam philosophus ostendit quod homines et quaedam alia
animalia odorant respirando, hic inquirit quomodo animalia non
respirantia odorant. Et circa hoc duo facit. Primo ostendit quid
circa huiusmodi animalia sit manifestum. Secundo quid circa ea sit
dubium, ibi, quomodo autem et cetera. Dicit ergo primo manifestum
esse quod animalia quae non respirant, sentiant odorabile, ex hoc quod
videmus pisces et omne genus entomorum, idest insectorum animalium,
sicut sunt formicae, apes, et huiusmodi, acute sentire de longe
nutrimentum suum, quando distant a proprio cibo, plus quam per
proprium visum possent id percipere. Unde manifestum est, quod id
percipiunt propter nutritivam speciem odoris, scilicet inquantum
sentiunt illam odoris speciem, quae proportionatur sapori, et indicat
qualitatem nutrimenti.
2. Et ponit exemplum de apibus, quae longe moventur ad suum cibum
quaerendum, scilicet mel, et de quibusdam formicis parvis, quae
habent sex pedes, et quibusdam animalibus aliis, quae purpurae
vocantur propter colorem, et similiter multa animalia non respirantia
inveniuntur, quae acute a remotis sentiunt suam escam propter odorem.
3. Deinde cum dicit quomodo autem ostendit quid circa huiusmodi
animalia sit dubium. Et circa hoc tria facit. Primo movet
dubitationem. Secundo solvit, ibi, sed non forte eodem. Tertio
manifestat solutionem magis per simile, ibi, similiter autem et
aliorum. Dicit ergo primo, quod, cum manifestum sit quod praedicta
animalia sentiunt odorem, non est manifestum quomodo sentiant odorem.
Et ratio dubitationis est, quia omnia animalia respirantia percipiunt
odorem uno modo, scilicet respirando. Hoc enim per experimentum
apparet accidere in omnibus animalibus respirantibus. Sed circa
praedicta animalia apparet quod non respirant et tamen sentiunt
odorabile.
4. Posset autem aliquis assignare rationem, dicens quod quodam alio
sensu, qui est propter quinque sensus nominatos, huiusmodi animalia
sentiunt odorabile; et posset videri responsio probabilis, quia
sentire est pati quoddam, unde diversus modus sentiendi est quasi
diversus modus patiendi, qui indicat diversitatem potentiae passivae,
sicut diversus modus agendi significat diversitatem virtutis activae:
videmus enim quod quanto calor est fortior tanto calefactio est
vehementior; et sic ex parte passivorum quae alio modo patiuntur,
aliam potentiam passivam habere videntur; et sic quae alio modo
sentiunt videntur habere alium sensum. Sed quod alio modo sentiant
odorabile est impossibile; quia ubi est idem sensibile est idem
sensus. Potentiae enim distinguuntur secundum obiecta. Idem autem
est sensibile, quod sentiunt utraque animalia, scilicet odorabile.
Unde non potest esse alius et alius sensus.
5. Deinde cum dicit sed non forte solvit praemissam dubitationem per
hoc quod idem odorabile sentiunt cum eodem sensu, sed non eodem modo.
Considerandum enim est quod modus sentiendi potest diversificari
dupliciter. Uno modo per se, quod est secundum diversam habitudinem
sensibilis ad sensum; et talis diversitas in modo sentiendi
diversificat sensum; puta quod unus sensus sentit sensibile
coniunctum, sicut tactus, alius autem sensibile remotum, sicut
visus. Est et alia diversitas in modo sentiendi per accidens, quae
non diversificat sensum et attenditur secundum remotionem prohibentis;
et talis diversitas in modo sentiendi est in proposito, quia in
animalibus respirantibus per respirationem removetur quoddam quod per
modum cooperculi subiacet organo odoratus; et ideo quando non respirant
impediuntur ab odorando propter huiusmodi cooperculum. Sed animalia
non respirantia carent huiusmodi cooperculo, et ideo non indigent
respiratione ad odorandum, sicut videmus in oculis, quod quaedam
animalia, habent palpebras, quae si non aperiantur, non possunt
huiusmodi animalia videre.
6. Huiusmodi autem palpebras dedit natura animalibus indigentibus
acutiori visu propter securitatem oculi ut oculus conservetur. Unde
animalia habentia duros oculos, quasi non indigentia acuto visu, non
habent huiusmodi palpebras, et ideo non indigent aliquo motu aperiente
palpebras ad videndum, sed statim oculos habent ad videndum, et
facultatem nullo remoto.
7. Deinde cum dicit similiter autem manifestat praedictam solutionem
per aliud simile per olfactum, in quo est quaedam alia diversitas,
inter animalia, quae non diversificat sensum. Nullum enim aliorum
animalium, praeter hominem, graviter fert ea quae habent foetidum
odorem secundum seipsa, idest non per comparationem ad nutrimentum.
Et hoc quidem superius dixerat.
8. Sed poterat esse circa haec dubitatio ex hoc quod quaedam animalia
videntur huiusmodi foetidos odores fugere. Et ideo repetit ut hanc
dubitationem removeret; et dicit, quod alia animalia non fugiunt
odores secundum se foetidos nisi per accidens, inquantum, scilicet
accidit huiusmodi foetidum odorem esse corruptivum. Cum enim odor
causetur ex calido, humido et sicco, ut supra dictum est: quandoque
contingit quod foetidus odor provenit ex magna distemperantia in
praedictis qualitatibus, et sic simul cum odore immutatur medium ad
aliquam pessimam passivam dispositionem, quae corrumpit corpora aliorum
animalium, sicut et hominis; quam quidem immutationem alia animalia
sentiunt per sensum tactus, et ideo fugiunt huiusmodi foetida.
9. Et ponit exemplum, quod homines patiuntur gravedinem capitis a
fumo carbonum propter eius distemperantiam et quandoque usque ad
corruptionem. Similiter est de sulphure. Unde animalia fugiunt
huiusmodi corruptiva propter passionem corporis, quam sentiunt; sed de
ipsa foetiditate odoris secundum se considerata non curant, quamvis
multa terrae nascentium habeant foetidos odores nisi secundum quod
foetiditas odoris repraesentat aliquod circa gustum, vel circa
convenientiam proprii nutrimenti.
10. Deinde cum dicit videtur autem comparat sensum odoratus ad alios
sensus. Et primo determinat veritatem. Secundo excludit errorem,
ibi, quod autem quidam. Circa primum considerandum est quod secundum
consuetudinem Pythagoricorum philosophus utitur huiusmodi proprietate
numeri ad ostendendum comparationem sensuum. Numerus enim impar non
potest dividi in duo media, sicut par; sed in medio remanet aliquid
indivisum inter duas partes aequales, sicut in quinario remanet unitas
media inter duo et duo. Cum autem sensus sint in impari numero
constituti, scilicet quinario, duo eorum sunt tactivi, quia scilicet
sentiunt suum sensibile coniunctum non per medium extraneum, scilicet
tactus et gustus; duo autem eorum, scilicet visus et auditus,
sentiunt suum sensibile remotum per alia, idest per extrinseca media.
Odoratus autem in medio utrorumque, unde et cum utriusque convenit:
cum tactu quidem et gustu, qui sunt sensus nutrimenti, ut dicitur in
secundo de anima, inquantum odorabile est quaedam passio nutritivorum
secundum quod odor proportionatur sapori. Et sic tangibilia et
gustabilia sunt in eodem genere cum odoribus: et est idem genus
visibilis et audibilis et odorabilis, inquantum scilicet utraque
cognoscuntur per medium extraneum. Unde odorant animalia per aerem et
aquam, sicut vident et audiunt. Et sic patet quod odorabile est
aliquid commune utrisque.
11. Inest enim tactuali, secundum quod est passio nutrimenti, et
sic concurrit in eodem cum tangibili et gustabili qualitate; et
similiter inest perspicuo et audibili, idest percipitur per medium
perspicuum, per quod videtur, et per quod etiam auditur, idest per
aerem et aquam; licet non inquantum huiusmodi sunt perspicua, sed
inquantum sunt susceptiva enchymae siccitatis, ut supra dictum est.
Et ideo a quibusdam rationabiliter ista duo assimilantur, ut esse
enchymae siccitatis odoriferae in humido aqueo et fusibili, idest aereo
propter facilem diffusionem, sit sicut tinctura quaedam, quae refertur
ad immutationem medii a colore, et sicut lotura, quae refertur ad
sapores, quia scilicet odor habet convenientiam cum utrisque. Et post
hoc epilogando concludit, dictum esse quomodo oporteat distinguere
species odorabilis, et quomodo non, inquantum scilicet accipiuntur
odores secundum seipsos.
12. Deinde cum dicit quod autem excludit errorem. Et circa hoc
tria facit. Primo narrat erroneam opinionem. Secundo improbat eam,
ibi, primum quidem enim. Tertio respondet tacitae obiectioni, ibi,
quod quidem igitur. Dicit ergo primo, non esse rationabile quod
quidam Pythagorici dixerunt, quaedam animalia nutriri odoribus:
secundum quos, odoratus non esset medius inter sensus, ut dictum est,
sed omnino connumerandus est sensibus nutrimenti. Movebantur autem ad
hoc dicendum, quod videbant homines et animalia confortari odoribus.
13. Deinde cum dicit primum quidem improbat praedictam opinionem
duabus rationibus. Quarum prima est, quia oportet cibum compositum
esse ex pluribus elementis. Simplicia enim elementa non nutriunt,
quia animalia, quae ex his nutriuntur, composita sunt ex elementis.
Ex eisdem autem nutritur aliquid ex quibus est: ut dictum est in
secundo de generatione. Et per huiusmodi signum concludit quod ex
cibis generatur aliqua superfluitas interius, sicut patet in animalibus
intra quorum corpora sunt quaedam loca deputata ad congregationem
superfluitatum, vel exterius emittitur, sicut patet de gummis arborum
et de aliis huiusmodi. Si autem aliquod animal vel planta, nutriretur
simplici elemento, nulla fieret superfluitas, cum non sit ibi aliqua
difformitas partium: cum autem nullum elementum sit aptum nutritioni
propter simplicitatem.
14. Adhuc amplius aqua habet speciale impedimentum quare sola non
possit nutrire sine commixtione alicuius terrestris; sicut agricultores
adhibent fimum, ut aqua commixta nutriat plantas: quia nutrimentum
constituit et generat aliquid in substantia nutriti, et ideo oportet
quod sit aliquid corporale et solidum, quod non competit aquae. Unde
aqua sola non potest nutrire, et multo minus aer: unde relinquitur
quod odor nutrire non possit. Manifestum est enim quod odor, cum sit
qualitas, secundum se non potest nutriendo constituere substantiam,
nisi forte ratione susceptivi, quod est aer vel aqua. Et si odor
esset evaporatio vel fumalis exhalatio, ut antiqui dixerunt, adhuc
ratio remanet, quia utrumque pertinet ad naturam aeris, ut supra
dictum est.
15. Secundam rationem ponit ibi, cum his. Et dicit quod in
omnibus animalibus est aliquis locus, in quo primo recipitur cibus
scilicet stomachus, unde derivatur ad singulas partes corporis. Quia
vero animalia plurima respirando odorant, si consideremus ipsum
odorabile, manifestum est quod sentitur organo circa cerebrum
existente, ut supra dictum est. Ipse autem aer respiratus, cum quo
odor attrahitur, vadit ad locum respirativum, idest ad pulmonem.
Manifestum est autem quod in animalibus, neque cerebrum neque pulmo
est locus recipiens cibum. Unde manifestum est quod odor non nutrit,
confortat autem propter immutationem, quae est a calido humido et
sicco, et propter delectationem, sicut et malus odor corrumpit, ut
supra dictum est.
16. Deinde cum dicit quod quidem respondet tacitae obiectioni.
Posset enim aliquis obiicere. Si odor non nutrit, ergo ad nihil est
utilis. Sed ipse respondet quod licet non nutriat, tamen confert ad
sanitatem, sicut manifestum est ad sensum et per ea quae supra dicta
sunt. Unde concludit quod sicut sapor ordinatur ad nutritionem, ita
odor ad sanitatem.
17. Ultimo autem epilogando concludit quod dictum est de
sensibilibus secundum unumquodque organum sensus.
|
|
