|
1. Postquam philosophus ostendit quid est color, hic procedit ad
distinguendum species colorum. Et primo quantum ad colores extremos.
Secundo quantum ad colores medios, ibi, de aliis autem coloribus.
Quia vero differentiae, quibus species distinguuntur, debent esse per
se generis divisivae et non per accidens, ut patet in septimo
metaphysicae; ideo ex ipsa natura coloris, quam per definitionem supra
positam explicaverat, concludit diversitatem specierum ipsius.
Habitum est enim ex praemissis, quod subiectum coloris est perspicuum
secundum suum extremum in corporibus terminatis. Proprius autem actus
perspicui inquantum huius est lux, cuius praesentia in diaphano non
determinato, sicut est aer, facit lumen, eius autem absentia facit
tenebras. Contingit ergo in extremo perspicui terminatorum corporum
inesse illud, quod in aere facit lumen; et hoc faciet ibi colorem
album, et per eius absentiam efficietur color niger. Quod quidem non
est sic intelligendum quasi in colore nigro nihil sit luminis: sic enim
nigredo non esset contraria albedini, utpote non participans eamdem
naturam, sed esset pura privatio, sicut tenebra aeris. Sed dicitur
nigredo causari per absentiam luminis, quia minimum habet de lumine
inter omnes colores, sicut albedo plurimum. Contraria enim sunt,
quae in eodem genere maxime distant, ut dicitur decimo metaphysicae.
2. Deinde cum dicit de aliis procedit ad distinguendum colores
medios; et dividitur in partes duas. In prima ponit quosdam modos
generationis distinctionis colorum mediorum, non secundum ipsorum
existentiam, sed secundum apparentiam. Secundo assignat veram
generationem mediorum colorum secundum suam naturam, ibi, si autem
commixtio est corporum. Circa primum philosophus duo facit. Primo
ponit duos modos generationis et distinctionis mediorum colorum secundum
apparentiam. Secundo comparat illos modos adinvicem, ibi, dicere
autem sicut antiqui. Prima pars dividitur in duas, secundum duos
modos, quos ponit. Secunda pars incipit ibi, unus autem apparere.
Circa primum duo facit. Primo ponit generationem colorum mediorum.
Secundo assignat distinctionem ipsorum, ibi, multos autem
proportione.
3. Dicit ergo primo, quod cum dictum sit de coloribus extremis,
dicendum est de aliis coloribus, scilicet mediis, distinguendo quot
modis contingit eos generari. Supponitur ergo aliquid esse invisibile
propter eius parvitatem. Contingit ergo duobus parvis corporibus non
visibilibus propter parvitatem iuxta se positis, quorum unum sit
nigrum, et aliud sit album, illud quod ex utroque compositum est,
videri propter maiorem quantitatem. Omne autem quod videtur in
huiusmodi corporibus, secundum aliquem colorem videtur. Illud autem
totum, nec videtur ut album, nec ut nigrum: quia tam illud quod est
album, quam illud quod est nigrum in ipso, positum est esse invisibile
propter parvitatem. Unde necesse est quod videatur quasi quidam color
ex utroque commixtus: et sic fit alia species coloris praeter album et
nigrum. Ex quo patet quod contingit colores plures accipere, quam
album et nigrum.
4. Deinde cum dicit multos autem assignat distinctionem mediorum
colorum. Et primo assignat causam distinctionis mediorum colorum ex
diversa proportione albi et nigri. Secundo assignat causam quare
quidam colores medii sunt delectabiles, et quidam non, ibi, et eodem
itaque modo. Circa primum considerandum est quod sicut philosophus
dicit decimo metaphysicae, ratio mensurae primo quidem invenitur in
numeris, secundo in quantitatibus continuis, deinde ultimo transfertur
etiam ad quantitates, secundum quod in eis potest inveniri excessus
unius qualitatis super aliam, sive per modum intensionis, prout
aliquid dicitur albedo maior, quae est in maiori superficie. Quia
vero proportio est quaedam habitudo quantitatum adinvicem; ubicumque
dicitur quantum aliquo modo, ibi potest dici proportio. Et primo
quidem in numeris; quia omnes in prima mensura, quae est unitas, sunt
adinvicem commensurabiles. Communicant autem omnes in prima mensura,
quae est unitas.
5. Sunt autem diversae proportiones numerorum, secundum quod diversi
numeri adinvicem comparantur. Alia enim est proportio trium ad duo,
quae vocatur sesquialtera, et alia quatuor ad tria, quae vocatur
sesquitertia. Quia vero quantitates continuae non resolvuntur in
aliquod indivisibile, sicut numeri in unitatem, non est necesse omnes
quantitates continuas esse adinvicem commensurabiles; sed est invenire
aliquas, quarum una excedat alteram, quae tamen non habent
commensurationem. Quaecumque tamen quantitates continuae
proportionantur adinvicem, secundum proportionem numeri ad numerum,
earum est una mensura communis; puta si una sit trium cubitorum, et
alia quatuor, utraque mensuratur cubito.
6. Et ad hunc modum in qualitatibus etiam contingit esse excessum et
defectum, vel secundum aliquam proportionem numeralem, vel secundum
excessum incommensurabilem. Et hoc est quod dicit quod contingit esse
multos medios colores secundum diversas proportiones. Contingit enim
quod album iaceat iuxta nigrum secundum proportionem duorum ad tria,
vel trium ad quatuor, vel quorumlibet aliorum numerorum: aut secundum
nullam proportionem numeralem, sed solum secundum incommensurabilem
superabundantiam et defectum.
7. Deinde cum dicit eodem itaque ostendit quare quidam colores sunt
delectabiles et quidam non; et assignat circa hoc duas rationes.
Secundam ponit, ibi, vel etiam omnes colores. Dicit ergo primo,
quod ex quo medii colores distinguuntur secundum diversas proportiones
albi et nigri, eodem modo oportet se habere in mediis coloribus, sicut
et in consonantiis quae causantur secundum proportionem vocis gravis et
acutae. Sicut enim in consonantiis illae sunt proportionatissimae et
delectabilissimae quae consistunt in numeris, sicut diapason in
proportione duorum ad unum, et diapente in proportione trium ad duo;
ita etiam in coloribus illi qui consistunt in proportione numerali sunt
proportionatissimi, et hi etiam videntur delectabilissimi, sicut
croceus et purpureus, idest rubeus. Et sicut paucae symphoniae
delectabiles, ita etiam pauci sunt colores tales. Alii vero colores,
qui non sunt delectabiles, non consistunt in proportione numerali.
8. Deinde cum dicit vel etiam assignat aliam rationem, quare quidam
colores sunt delectabiles, et quidam non. Et dicit quod omnes species
colorum possunt dici quod sint ordinatae secundum numeros. Et potest
ad hoc movere, quia si sit excessus solum secundum superabundantiam et
defectum, non erit alia species coloris, sed tunc solum quando
superabundantia et defectus est secundum aliquam proportionem
numeralem. Hoc autem supposito, adhuc sequeretur ipsos eosdem colores
esse inordinatos quando sunt puri; puta si in una parte sit excessus
albi supra nigrum secundum unam proportionem, in alia autem parte
secundum aliquam aliam numeralem proportionem, et hoc confuse et absque
ordine. Et ideo, quando non erit per totum eadem proportio
numeralis, sequitur quod huiusmodi colores erunt inordinati et
indelectabiles. Ultimo autem concludit hunc esse unum modum
generationis mediorum colorum.
9. Deinde cum dicit unus autem ponit secundum modum generationis
mediorum colorum. Et primo assignat generationem colorum mediorum.
Secundo distinctionem ipsorum, ibi, multi autem et sic erunt. Dicit
ergo primo, quod praeter modum praedictum est unus alius modus
generationis mediorum colorum secundum apparentiam, per hoc, quod unus
colorum apparet per alium, ita quod ex duobus coloribus resultat
apparitio cuiusdam medii coloris. Et ponit duo exempla: primum in
artificibus; sicut quandoque faciunt pictores ponentes unum colorem
super alium, ita tamen quod manifestior color, idest fortior et
tenacior, subtus ponatur; alioquin si debilior poneretur subtus,
nullatenus apparet: et hoc praecipue faciunt quando volunt facere in
sua pictura quod aliquid appareat ac si esset in aere vel aqua, ut puta
cum pingunt pisces quasi in mari natantes, tunc enim superponunt
fortiori colori piscium, quaedam debilem colorem, quasi aqua. Aliud
vero exemplum ponit in rebus naturalibus. Sol enim secundum se videtur
albus propter luminis claritatem; sed quando videtur a nobis mediante
caligine sive fumo resoluto a corporibus, fit tunc puniceus, idest
rubicundus. Et sic patet quod id quod secundum se est unius coloris,
quando videtur per alium colorem, facit apparentiam tertii coloris.
Fumus enim secundum se non est rubeus, sed magis niger.
10. Deinde cum dicit multi autem assignat etiam secundum hunc modum
rationem distinctionis colorum. Et dicit, quod eodem modo
multiplicantur medii colores secundum hunc modum generationis eorum,
sicut et secundum praedictum, scilicet secundum diversas proportiones.
Est enim accipere quamdam proportionem coloris infra positi, quod
dicit esse in profundo, ad colorem supra positum, quem dicit esse in
superficie. Et quidam tamen colores, supra et infra positi, non sunt
in proportione aliqua numerali, et ideo causantur colores ut
delectabiles et indelectabiles, ut supra dictum est.
|
|
