|
Et videtur quod non.
1. Illud enim quod se habet ex additione ad aliud, in simplicissimo
inveniri non potest. Sed Deus est simplicissimus. Cum ergo scientia
se habeat ex additione ad essentiam, quia vivere addit supra esse, et
scire supra vivere, videtur quod scientia in Deo non sit.
2. Sed dicebat, quod scientia in Deo supra essentiam non addit;
sed nomine scientiae alia perfectio ostenditur in ipso quam nomine
essentiae.- Sed contra, perfectio est nomen rei. Sed omnino una
res est in Deo scientia et essentia. Ergo eadem perfectio ostenditur
nomine scientiae et essentiae.
3. Praeterea, nullum nomen potest dici de Deo quod non significat
totam perfectionem ipsius: quia si non significat totam, nihil ipsius
significat, cum in Deo non inveniatur pars; et sic ei attribui non
potest. Sed nomen scientiae non repraesentat totam perfectionem
divinam, quia Deus est supra omne nomen quod nominatur, ut dicitur in
Lib. de causis. Ergo scientia Deo attribui non potest.
4. Praeterea, scientia est habitus conclusionis, intellectus vero
habitus principiorum, ut patet per philosophum in VI Ethic. Sed
Deus non cognoscit aliquid per modum conclusionis: quia sic
discurreret a principiis in conclusiones eius intellectus: quod etiam
ab Angelis Dionysius removet VII cap. de divinis nominibus; ergo
scientia non est in Deo.
5. Praeterea, omne quod scitur, scitur per aliquid magis notum.
Sed Deo non est aliquid magis et minus notum. Ergo in Deo scientia
esse non potest.
6. Praeterea, Algazel dicit, quod scientia est sigillatio scibilis
in intellectu scientis. Sed sigillatio omnino a Deo removetur; tum
quia importat receptionem, tum quia importat compositionem. Ergo Deo
scientia attribui non potest.
7. Praeterea, nihil quod sonat in imperfectionem, Deo potest
attribui. Sed scientia sonat in imperfectionem: quia significatur ut
habitus vel actus primus, et considerare ut actus secundus, ut dicitur
in II de anima. Actus autem primus est imperfectus respectu
secundi, cum sit in potentia respectu eiusdem. Ergo scientia in Deo
inveniri non potest.
8. Sed dicebat, quod in Deo non est scientia nisi actu.- Sed
contra, scientia Dei est causa rerum. Sed scientia, si Deo
attribuitur, ab aeterno in eo fuit. Si ergo scientia in Deo non fuit
nisi in actu, ab aeterno res produxit in esse; quod est falsum.
9. Praeterea, in quocumque invenitur aliquid respondens ei quod nos
concipimus ex nomine scientiae in intellectu, scimus de eo non solum
quia est, sed etiam quid est, quia scientia aliquid est. Sed de Deo
non possumus scire quid est, sed quia est tantum, ut Damascenus
dicit. Ergo conceptioni intellectus quam exprimit nomen scientiae,
nihil respondet in Deo; ergo scientia non est in eo.
10. Praeterea, Augustinus dicit, quod Deus, qui subterfugit
omnem formam, intellectui pervius esse non potest. Sed scientia est
quaedam forma, quam intellectus concipit. Ergo hanc formam Deus
subterfugit; non ergo scientia est in Deo.
11. Praeterea, intelligere est simplicius quam scire, et dignius.
Sed, sicut dicitur in Lib. de causis, cum dicimus Deum
intelligentem, vel intelligentiam, non nominamus eum nomine proprio,
sed nomine causati sui primi. Ergo multo fortius nomen scientiae Deo
competere non potest.
12. Praeterea, qualitas maiorem compositionem importat quam
quantitas, quia qualitas non inhaeret substantiae nisi mediante
quantitate. Sed Deo non attribuimus aliquid quod sit in genere
quantitatis, propter suam simplicitatem; omne enim quantum habet
partes. Ergo, cum scientia sit in genere qualitatis, nullo modo
debet ei attribui.
1. Sed contra. Est quod dicitur Rom. XI, 33: o altitudo
divitiarum sapientiae, et scientiae Dei et cetera.
2. Praeterea, secundum Anselmum in Monologio, omne quod
simpliciter in omni melius est esse, quam non esse, Deo est
attribuendum. Sed scientia est huiusmodi; ergo est Deo attribuenda.
3. Praeterea, ad scientiam non requiruntur nisi tria: scilicet
potentia activa cognoscentis, qua de rebus iudicat, res cognita, et
unio utriusque. Sed in Deo est summa potentia activa, et sua
essentia est summe cognoscibilis, et per consequens est ibi unio
utriusque. Ergo Deus est summe sciens. Probatio mediae. Ut
dicitur in Lib. de intelligentiis, prima substantia est lux. Sed
lux maxime habet virtutem activam, quod patet ex hoc quod seipsam
diffundit et multiplicat; est etiam maxime cognoscibilis, unde et alia
manifestat. Ergo substantia prima, quae Deus est, et habet
potentiam activam ad cognoscendum, et est cognoscibilis.
Responsio. Dicendum, quod ab omnibus scientia Deo attribuitur;
diversimode tamen. Quidam enim suo intellectu modum creatae scientiae
transcendere non valentes, crediderunt quod scientia sit in Deo quasi
aliqua dispositio addita essentiae eius, sicut et in nobis est; quod
est omnino erroneum et absurdum. Hoc enim posito, Deus summe simplex
non esset; esset enim in eo compositio substantiae et accidentis; nec
iterum ipse Deus esset suum esse: quia, ut dicit Boetius in libro de
hebdomadibus, quod est, participare aliquo potest, sed ipsum esse
nullo modo aliquo participat. Si ergo Deus participaret scientiam
quasi dispositionem adiunctam, ipse non esset suum esse, et ita ab
alio esse haberet, quod esset sibi causa essendi; et sic non esset
Deus. Et ideo alii dixerunt, quod per hoc quod Deo scientiam
attribuimus, vel aliquid huiusmodi, nihil in eo ponimus; sed
significamus eum esse causam scientiae in rebus creatis: ut ex hoc
dicatur Deus sciens, quia scientiam creaturis infundit. Sed quamvis
haec possit esse aliqua ratio veritatis huius propositionis, qua
dicitur: Deus est sciens, quia scientiam causat, ut Origenes et
Augustinus dicere videntur; non tamen potest esse tota ratio
veritatis, propter duo. Primo, quia eadem ratione de Deo praedicari
posset quidquid in rebus causat, ut diceretur moveri, quia causat
motum in rebus; quod tamen non dicitur. Secundo, quia ea quae
dicuntur de causatis et causis, non ex hoc causis inesse dicuntur
scilicet propter causata; sed magis causatis insunt propter hoc quod
inveniuntur in causis: sicut ex hoc quod ignis est calidus,
caliditatem aeri influit, et non e converso. Et similiter Deus ex
hoc quod naturam scientificam habet, scientiam nobis infundit, et non
e converso. Et ideo alii dixerunt, quod scientia et alia huiusmodi
attribuuntur Deo per quamdam similitudinem proportionis, sicut
attribuitur ei ira vel misericordia, aut huiusmodi ceterae passiones.
Dicitur enim Deus iratus, in quantum facit effectum similem irato;
quia punit, quod est effectus irae in nobis, quamvis in Deo passio
irae esse non possit. Similiter dicunt, quod Deus dicitur sciens,
quia effectum facit similem effectui scientis: sicut enim opera
scientis procedunt ex determinatis principiis ad determinatos fines,
ita opera naturae, quae divinitus fiunt, ut patet in II Physic.
Sed secundum hanc opinionem, scientia attribueretur Deo metaphorice,
sicut et ira, et cetera huiusmodi; quod dictis Dionysii et aliorum
sanctorum repugnat. Et ideo aliter dicendum est, quod scientia Deo
attributa, significat aliquid quod in Deo est, et similiter vita et
essentia et cetera huiusmodi; nec differunt quantum ad rem
significatam, sed solum quantum ad modum intelligendi. Eadem enim res
penitus in Deo est essentia, vita, scientia et quidquid huiusmodi de
ipso dicitur; sed intellectus noster diversas conceptiones habet
intelligens in eo vitam, scientiam, et huiusmodi. Nec tamen istae
conceptiones sunt falsae; conceptio enim intellectus nostri secundum
hoc vera est, prout repraesentat per quamdam assimilationem rem
intellectam; alias enim falsa esset, si nihil subesset in re.
Intellectus autem noster non hoc modo potest repraesentare per
assimilationem Deum sicut repraesentat creaturas. Cum enim intelligit
aliquam creaturam, concipit formam quamdam, quae est similitudo rei
secundum totam perfectionem ipsius, et sic definit res intellectas;
sed quia Deus in infinitum nostrum intellectum excedit, non potest
forma per intellectum nostrum concepta repraesentare divinam essentiam
complete, sed habet aliquam modicam imitationem eius; sicut etiam
videmus in rebus quae sunt extra animam, quod quaelibet res imitatur
aliquo modo Deum, sed imperfecte; unde et diversae res diversimode
Deum imitantur, et secundum diversas formas repraesentant unam
simplicem Dei formam, quia in illa forma perfecte unitur quidquid
perfectionis distinctim et multipliciter in creaturis invenitur; sicut
etiam omnes proprietates numerorum in unitate quodammodo praeexistunt,
et omnes potestates ministrorum in regno aliquo uniuntur in potestate
regis. Sed si esset aliqua res perfecte repraesentans Deum, non
esset nisi una tantum, quia uno modo repraesentaret, et secundum unam
formam; et ideo non est nisi unus filius, qui est perfecta imago
patris. Similiter etiam intellectus noster secundum diversas
conceptiones repraesentat divinam perfectionem, quia unaquaeque
imperfecta est; si enim perfecta esset, esset una tantum, sicut est
unum tantum verbum intellectus divini. Sunt ergo plures conceptiones
in intellectu nostro repraesentantes essentiam divinam; unde essentia
divina unicuique illarum respondet sicut res suae imagini imperfectae;
et sic omnes illae conceptiones intellectus sunt verae, quamvis sint
plures de re una (re). Et quia nomina non significant res nisi
mediante intellectu, ut dicitur in I Periher.; ideo imponit plura
nomina uni rei secundum diversos modos intelligendi, vel secundum
diversas rationes, quod idem est; quibus tamen omnibus respondet
aliquid in re.
Ad primum igitur dicendum, quod scientia non se habet ex additione ad
ens, nisi secundum quod intellectus accipit distinctim scientiam
alicuius et essentiam eius; additio enim distinctionem praesupponit.
Unde, cum in Deo non distinguatur scientia et essentia, ut ex dictis
patet, nisi secundum modum intelligendi; nec scientia se habet in eo
ex additione ad essentiam eius, nisi secundum modum intelligendi.
Ad secundum dicendum, quod non potest vere dici, quod scientia in
Deo significet aliam perfectionem quam essentiam, sed quod
significatur per modum alterius perfectionis; secundum quod intellectus
noster ex diversis conceptionibus quas de Deo habet, praedicta nomina
imponit.
Ad tertium dicendum, quod cum nomina sint signa intellectuum:
secundum hoc se habet aliquod nomen ad totalitatem alicuius rei
significandam, secundum quod se habet intellectus in intelligendo.
Intellectus autem noster totum Deum intelligere potest sed non
totaliter, totum quidem quia necesse est ut de ipso aut totum
intelligatur, aut nihil, cum in eo non sit pars et totum; sed dico,
non totaliter, quia non perfecte cognoscit ipsum, secundum quod ipse
est in sui natura cognoscibilis; sicut ille qui hanc conclusionem
diameter est asimeter costae, cognoscit probabiliter, ex hoc scilicet
quod ab omnibus ita dicitur, non cognoscit eam totaliter, quia non
pervenit ad perfectum modum cognitionis quo cognoscibilis est: quamvis
totam cognoscat, nullam partem eius ignorans. Similiter ergo et
nomina quae de Deo dicuntur, ipsum totum, sed non totaliter
significant.
Ad quartum dicendum, quod quia illud quod in Deo est absque omni
imperfectione, in creaturis cum aliquo defectu invenitur; propter hoc
oportet ut si aliquid in creaturis inventum Deo attribuamus, separemus
totum quod ad imperfectionem pertinet, ut solum maneat hoc quod
perfectionis est, quia secundum hoc tantum creatura Deum imitatur.
Dico igitur, quod scientia quae in nobis invenitur, habet quidem
aliquid perfectionis, et aliquid imperfectionis. Ad perfectionem
quidem eius pertinet certitudo ipsius, quia quod scitur,
certitudinaliter cognoscitur; sed ad imperfectionem pertinet discursus
intellectus a principiis in conclusiones, quarum est scientia; hic
enim discursus non contingit nisi secundum quod intellectus cognoscens
principia, cognoscit conclusiones in potentia tantum; si enim actu
cognosceret, non esset ibi discursus; cum motus non sit nisi exitus de
potentia ad actum. Dicitur igitur in Deo scientia ratione
certitudinis de rebus cognitis, non autem ratione discursus praedicti,
qui etiam nec in Angelis invenitur, ut Dionysius dicit.
Ad quintum dicendum, quod quamvis Deo non sit aliquid magis et minus
notum si consideretur modus cognoscentis, quia eodem intuitu omnia
videt, tamen si consideretur modus rei cognitae, Deus cognoscit
quaedam esse magis cognoscibilia in seipsis et quaedam minus; sicut
inter omnia maxime est cognoscibilis sua essentia, per quam quidem
omnia cognoscit, non quidem aliquo discursu, cum simul videndo
essentiam suam omnia videat. Unde etiam quantum ad istum ordinem qui
potest attendi in divina cognitione ex parte cognitorum, etiam salvatur
in Deo ratio scientiae; ipse enim praecipue omnia per causam
cognoscit.
Ad sextum dicendum, quod verbum illud Algazelis intelligendum est de
scientia nostra, quae in nobis acquiritur per hoc quod res imprimunt
similitudines suas in animas nostras; sed in cognitione Dei est e
converso, quia ab eius intellectu effluunt formae in omnes creaturas;
unde sicut scientia in nobis est sigillatio rerum in animabus nostris,
ita e converso formae rerum non sunt nisi quaedam sigillatio divinae
scientiae in rebus.
Ad septimum dicendum, quod scientia quae ponitur in Deo, non est per
modum habitus, sed magis per modum actus, quia ipse semper actu omnia
cognoscit.
Ad octavum dicendum, quod a causa agente non procedit effectus nisi
secundum conditionem eius; et ideo omnis effectus qui procedit per
aliquam scientiam, sequitur determinationem scientiae, quae limitat
conditiones eius; et ideo res quarum scientia Dei est causa, non
procedunt nisi quando determinatum est a Deo ut procedant; et ideo non
oportet ut res sint ab aeterno quamvis scientia Dei fuerit ab aeterno
in actu.
Ad nonum dicendum, quod tunc intellectus dicitur scire de aliquo quid
est, quando definit ipsum, id est quando concipit aliquam formam de
ipsa re quae per omnia ipsi rei respondet. Iam autem ex dictis patet
quod quidquid intellectus noster de Deo concipit, est deficiens a
repraesentatione eius; et ideo quid est ipsius Dei semper nobis
occultum remanet; et haec est summa cognitio quam de ipso in statu viae
habere possumus, ut cognoscamus Deum esse supra omne id quod cogitamus
de eo; ut patet per Dionysium in I cap. de mystica theologia.
Ad decimum dicendum, quod Deus dicitur omnem intellectus nostri
formam subterfugere, non quin aliqua forma nostri intellectus ipsum
aliquo modo repraesentet; sed quia nulla eum repraesentat perfecte.
Ad undecimum dicendum, quod ratio quam significat nomen, est
definitio, ut dicitur IV Metaph.; et ideo illud est nomen proprie
alicuius rei cuius significatum est definitio; et quia, ut dictum
est, nulla ratio significata per nomen definit ipsum Deum, nullum
nomen a nobis impositum est proprie nomen eius, sed est proprie nomen
creaturae, quae definitur ratione significata per nomen; et tamen ista
nomina quae sunt creaturarum nomina, Deo attribuuntur, secundum quod
in creaturis aliqualiter similitudo eius repraesentatur.
Ad duodecimum dicendum, quod scientia quae Deo attribuitur, non est
qualitas; et praeterea qualitas quantitati adveniens, est qualitas
corporalis, non qualitas spiritualis, sicut est scientia.
|
|
