|
Supra proponit eis exempla sequenda, hic, per admonitionem moralem,
ostendit qualiter se debeant habere. Et primo ostendit qualiter se
habeant in futurum; secundo commendat eos de praeterito, ibi gavisus
sum autem, et cetera. Circa primum duo facit. Primo monet ad
persistendum in iam habito; secundo ad proficiendum in melius, ibi
gaudete in domino semper, et cetera. Iterum prima dividitur in duas
partes. Quia primo inducit ad perseverandum in generali; secundo
ponit speciales modos ad singulares personas, ibi Euchodiam rogo, et
cetera. Circa primum primo commemorat ad eos suum affectum; secundo
ponit monitionem, ibi sic state, et cetera. Affectum autem suum
commendat quintupliciter. Primo secundum fidem ostendens eos sibi
dilectos; unde dicit fratres, scilicet per fidem. Matth.
XXIII, 8: omnes vos fratres estis. Secundo per charitatem;
unde dicit charissimi. I Cor. X, 14: charissimi mihi, et
cetera. Tertio secundum desiderium; unde dicit desideratissimi.
Supra: testis est mihi Deus quomodo cupiam, et cetera. Et dico
desideratissimi, quia desidero vos, vel quia me desideratis. Quarto
per gaudium; unde dicit gaudium meum. Et hoc, scilicet quia estis
boni. Prov. X, 1: filius sapiens laetificat patrem, et cetera.
Quinto per rationem gaudii; unde dicit corona mea. I Thess. c.
II, 19: quae est enim spes nostra aut gaudium, aut corona
gloriae, nonne vos? et cetera. Deinde cum dicit sic state, etc.,
ponit monitionem de perseverantia, dicens sic state, etc., id est
sicut ego perseverate; vel sic: sicut statis. Matth. X, 22:
qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Deinde cum dicit
Euchodiam rogo, etc., singulares monitiones ponit. Et primo de
concordia, secundo de sollicitudine adiutorii, ibi etiam rogo et te.
Hae duae mulieres sanctae ministrabant sanctis in civitate
Philippensi; et forte erat aliqua discordia inter eas, ideo eas ad
concordiam revocat. II Cor. ult. XIII, 11: idem sapite.
Deinde cum dicit etiam rogo et te, etc., quemdam rogat ut adiuvaret
quasdam personas. Et dicit compar, quia socius erat praedicationis
eius. Prov. XVIII, 19: frater qui iuvatur a fratre, quasi
civitas fortis. Adiuva illas, et cetera. Et ad hoc rogo omnes,
quorum nomina, et cetera. Quod ponit ne si alios non nominaret,
turbarentur; quasi dicat: non est magnum si non scribo omnium nomina,
quia sunt scripta in meliori loco. Matth. V, 12: gaudete et
exultate, et cetera. Liber vitae secundum Glossam est praedestinatio
sanctorum, et hoc est verum secundum rem, sed differt ratione.
Sciendum est autem, quod olim erat consuetudo, quod qui ordinabantur
ad aliquod officium, vel dignitatem, scribebantur in matricula, sicut
milites et senatores, qui palatio conscripti erant. Omnes autem
sancti praedestinati eliguntur a Deo ad magnum, scilicet ad vitam
aeternam. Et haec ordinatio est praedestinatio. Conscriptio huius
ordinationis dicitur liber vitae: haec conscriptio est in memoria
divina, quia inquantum ordinat, praedestinat. Inquantum vero
immobiliter scit, dicitur esse praescriptio. Firma ergo notitia de
praedestinatis dicitur liber vitae. Sed numquid aliqui inde delentur?
Sciendum est, quod aliqui sunt scripti simpliciter, aliqui secundum
quid. Sunt enim aliqui praedestinati a Deo, ut habituri simpliciter
vitam aeternam, et isti sunt scripti indelebiliter. Aliqui ut habeant
vitam aeternam non in se, sed in sua causa, inquantum ordinantur ad
iustitiam praesentem, et tales dicuntur deleri de libro vitae, quando
excedunt a praesenti iustitia. Deinde cum dicit gaudete in domino,
etc., hortatur eos ad proficiendum in melius, et primo ordinat eorum
animum ad proficiendum in melius; secundo actum eorum, ibi de
caetero, et cetera. Animum autem ordinat tripliciter, et primo
quantum ad spirituale gaudium; secundo quantum ad spiritualem quietem,
ibi nihil solliciti, etc.; tertio quantum ad pacem, ibi et pax, et
cetera. Circa primum primo describit quale debeat esse nostrum
gaudium; secundo ostendit gaudii causam, ibi dominus prope, et
cetera. Necessarium est enim cuilibet volenti proficere, quod habeat
spirituale gaudium. Prov. XVII, 22: animus gaudens aetatem
floridam facit, et cetera. Conditiones autem quatuor veri gaudii
tangit apostolus, et primo quod debet esse rectum, quod est quando est
de proprio bono hominis, quod non est quid creatum, sed Deus, Ps.
LXXII, 28: mihi adhaerere Deo bonum est, et cetera. Tunc
autem rectum est quando in domino. Ideo dicit in domino. Neh.
VIII, v. 10: gaudium domini est fortitudo vestra. Item
continuum; unde dicit semper. I Thess. ult.: semper gaudete.
Quod fit quando non interrumpitur peccato: tunc enim est continuum.
Aliquando vero interrumpitur per tristitiam temporalem, quod
significat imperfectionem gaudii. Cum enim quis perfecte gaudet, non
interrumpitur eius gaudium, quia parum curat de re parum durante. Et
ideo dicit semper. Item multiplicatum debet esse; si enim gaudes de
Deo, imminet tibi gaudere de eius incarnatione. Lc. II, 10:
evangelizo vobis gaudium magnum, quia natus est, et cetera. Item ut
gaudeas de actione. Prov. XXI, 15: gaudium est iusto facere
iudicium, et cetera. Imminet etiam tibi gaudium de contemplatione.
Sap. c. VIII, 16: non habet amaritudinem conversatio illius.
Item si gaudes de bono proprio, imminet tibi gaudere similiter de bono
aliorum. Item si de praesenti, imminet etiam de futuro; et ideo
dicit iterum, et cetera. Item debet esse moderatum, ne scilicet
effluat per voluptates, sicut facit gaudium mundi. Et ideo dicit
modestia vestra, etc.; quasi dicat: ita sit moderatum gaudium
vestrum, quod non vertatur in dissolutionem. Iudith ult.: populus
erat iucundus secundum faciem sanctorum, et cetera. Prov. XII,
v. 11: qui suavis est, vivit in moderationibus. Et dicit nota sit
omnibus hominibus; quasi dicat: vita vestra sic moderata sit in
exterioribus, ut nullius offendat aspectum: impediret enim
conversationem vestram. Deinde cum dicit dominus enim prope est,
tangitur causa gaudii. Homo enim gaudet de propinquitate amici.
Dominus quidem prope est praesentia maiestatis. Act. XVII, v.
27: non longe est ab unoquoque. Item est prope propter
propinquitatem carnis. Eph. c. II, 13: qui eratis longe,
facti estis prope. Item est prope per inhabitantem gratiam. Iac.
IV, 8: appropinquate Deo, et appropinquabit vobis. Item per
exauditionis clementiam. Ps. CXLIV, 18: prope est dominus
invocantibus eum. Is. XIV, 1: prope est, ut veniat tempus
eius, et dies eius non elongabuntur, et cetera. Deinde cum dicit
nihil solliciti, etc., ostendit quod mens nostra debet esse quieta;
et primo ostendit superfluam sollicitudinem; secundo ostendit quid loco
eius in mente succedat, ibi sed in omni oratione, et cetera. Et
satis convenienter subdit nihil solliciti, etc., ad hoc quod
dixerat: dominus prope est; quasi dicat: ipse omnia tribuet, unde
non necesse est quod sitis solliciti. Matth. VI, 25: ne
solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro,
quid induamini, et cetera. Sed contra, quia dicitur Rom. XII,
8: qui praeest in sollicitudine. Respondeo. Dicendum est, quod
sollicitudo quandoque importat diligentiam quaerendi quod deest, et hoc
est commendabile, et opponitur negligentiae; quandoque anxietatem
animi cum defectu spei et timore de obtinendo id, circa quod
sollicitatur, et hanc prohibet dominus Matth. VI, et hic
apostolus, quia non debet desperare quin dominus det necessaria. Sed
loco sollicitudinis debemus habere recursum ad Deum. I Petr.
ult.: omnem sollicitudinem proiicientes in eum, quoniam ipsi est cura
de vobis. Et hoc fit orando. Et ideo dicit sed in omni, et cetera.
Et convenienter postquam dixit dominus prope est, subdit de
petitione. Novo enim domino venienti porriguntur petitiones. Et
ponit quatuor quae necessaria sunt in qualibet oratione. Oratio enim
importat ascensum intellectus in Deum. Et ideo dicit in omni
oratione. Eccli. XXXV, 21: oratio humiliantis se nubes
penetrabit, et cetera. Item debet esse cum fiducia impetrandi, et
hoc ex Dei misericordia. Dan. IX, 18: neque enim in
iustificationibus nostris prosternimus preces ante faciem tuam, sed in
miserationibus tuis multis, et cetera. Et ideo dicit obsecratione,
quae est contestatio per Dei gratiam et eius sanctitatem, et ideo se
humiliantis est. Prov. c. XVIII, 23: cum obsecratione
loquitur pauper. Et hoc fit cum dicimus: per passionem et crucem
tuam, et cetera. Quia vero ingratus de beneficiis acceptis, indignus
est ut alia accipiat, ideo subdit cum gratiarum actione. I Thess.
ult.: in omnibus gratias agite. Et tunc proponit petitionem. Et
ideo dicit petitiones vestrae. Matth. VII, 7: petite, et
accipietis. Et haec quatuor si bene consideremus, habent omnes
orationes Ecclesiae. Primo enim invocatur Deus; secundo
commemoratur divinum beneficium; tertio petitur beneficium; quarto
ponitur obsecratio: per dominum nostrum, et cetera. Sed notandum
quod dicit petitiones vestrae innotescant apud Deum. Numquid dominus
nescit hoc? Ideo hoc tripliciter exponitur in Glossa. Primo
innotescant, id est, approbentur ante Deum, et appareant quasi
dignae et sanctae. Ps. CXL, 2: dirigatur, domine, oratio mea
sicut incensum in conspectu tuo, et cetera. Vel innotescant nobis
ipsis, quod semper sint apud Deum; quasi dicat: non oretis propter
favorem populi. Matth. VI, 6: tu autem cum oraveris, intra in
cubiculum tuum, et clauso ostio, ora patrem tuum in abscondito, et
cetera. Vel innotescant his qui sunt apud Deum, id est, Angelis,
per quorum ministerium deferuntur Deo, non quasi ignoranti, sed quia
intercedunt pro nobis. Apoc. VIII, 4: ascendit fumus
incensorum de orationibus sanctorum de manu Angeli coram Deo, et
cetera. Deinde cum dicit et pax, etc., ordinat animum quantum ad
pacem per illa supradicta dispositum. Et hanc per modum orantis
optat. Pax, secundum Augustinum, est tranquillitas ordinis,
perturbatio enim ordinis est destructio pacis. Haec ordinis
tranquillitas tripliciter consideratur. Primo prout est in principio
ordinis, scilicet in Deo. Rom. XIII, v. 2: quae a Deo
sunt, ordinata sunt, et cetera. Ab isto profundo, in quo est pax,
derivatur primo et perfectius in beatos, in quibus nulla est
perturbatio, et nec culpae, nec poenae, et consequenter derivatur ad
sanctos viros. Et quanto est magis sanctus, tanto minus patitur
perturbationem mentis. Ps. CXVIII, 165: pax multa
diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum, sed perfecta est
in beatis. Is. ult.: ecce ego declinabo super eam quasi fluvium
pacis, et cetera. Quia vero cor nostrum ab omni perturbatione non
potest esse alienum nisi per Deum, oportet quod per ipsum fiat. Unde
dicit Dei. Et hoc secundum quod consideratur in ipso principio,
exuperat omnem sensum creatum, quia, ut dicitur I Tim. ult.:
lucem habitat inaccessibilem. Iob XXXVI, 26: ecce Deus
magnus vincens scientiam nostram, et cetera. Et secundum quod est in
patria, superat omnem sensum Angelorum; sed secundum quod est in
sanctis in via, exuperat omnem sensum humanum non habentium gratiam.
Apoc. II, v. 17: vincenti dabo manna absconditum, et dabo illi
calculum, et cetera. Haec ergo pax custodiat corda vestra, id est
affectus vestros, ut in nullo declinetis a bono. Prov. IV, 23:
omni custodia serva cor tuum, quia ex ipso vita procedit. Item
intelligentias vestras, scilicet ut in nullo devietis a vero. Et hoc
in Christo Iesu. Per cuius scilicet charitatem conservatur affectus
a malo, et per cuius fidem intellectus perseverat in vero. Deinde cum
dicit de caetero, etc., ordinat actum, et primo inducit eos ad bene
agendum, ubi ponit actionis obiectum, scilicet bonum quod agitur,
secundo motivum actus, tertio actum, quarto fructum actus. Haec
quatuor sunt hic. Obiectum autem boni actus, vel est obiectum
cognitionis, vel affectionis. Quantum ad intellectum est verum,
quantum ad affectum est bonum. Et ideo dicit de caetero, id est ex
quo sic estis firmati, cogitate quae sunt vera per fidem. Zach.
VIII, v. 19: pacem et veritatem diligite, et cetera. Quantum
autem ad affectum, sciendum est, quod quaedam sunt de necessitate
virtutis, quaedam superaddita. De necessitate virtutis sunt tria.
Primo ut integer sit in se; et quantum ad hoc dicit quaecumque
pudica, id est casta. Iac. III, 17: quae desursum est
sapientia, primum quidem pudica est, et cetera. Item quod sit
directus ad proximum; unde dicit quaecumque iusta, et cetera.
Matth. V, 6: beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, et cetera.
Item ordinatus ad Deum; unde dicit sancta. Lc. I, 75:
serviamus illi in sanctitate et iustitia coram ipso, omnibus diebus
nostris, et cetera. Obiecta autem necessitati superaddita sunt duo,
primo quod sit inductivum ad amicitiam; secundo quod sit conservativum
bonae famae. Quantum ad primum dicit quaecumque amabilia, id est,
quae inducunt ad mutuam amicitiam. Eccle. VII, 39: non te
pigeat visitare infirmum. Ex his enim in dilectione firmaberis.
Prov. XVIII, 24: vir amicabilis ad societatem magis amicus
erit quam frater. Quantum ad secundum dicit quaecumque bonae famae.
Multa enim possent fieri cum bona conscientia, quae tamen propter
famam sunt dimittenda. Eccli. XLI, 15: curam habe de bono
nomine. Hoc enim magis permanebit, quam mille thesauri magni et
pretiosi. Motivum ad operandum est duplex. Primo inclinatio
interioris habitus; secundo exterior disciplina seu instructio.
Quantum ad primum dicit si qua virtus, id est habitus virtutis est in
vobis, scilicet inducat vos ad hoc. Eccli. XLIV, 6: divites
in virtute pulchritudinis studium habentes, pacificantes in domibus
suis. Quantum ad secundum dicit si qua laus, id est laudabilis
disciplina, scilicet est in vobis, facite bona. Ps. CXVIII,
66: bonitatem et disciplinam et scientiam doce me, et cetera. Et
exponit qualis sit ista disciplina, dicens haec cogitate, scilicet
quae didicistis me docente. Matth. XI, 29: discite a me, quia
mitis sum et humilis corde, etc., et I Thess. c. II, 13:
cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, accepistis illud non ut
verbum hominum, sed sicut est vere verbum Dei, et cetera. Et
vidistis, per exempla. Sic enim patet motivum actus et obiectum,
quia disciplina habetur per doctrinam. Et oportet quod primo
capiatur; unde dicit haec cogitate. Item quod ei assentiatur; unde
dicit et didicistis et accepistis. Item habetur per auditum et visum;
unde dicit quae audistis et vidistis. Bonus actus est duplex,
scilicet unus interior, qui ponitur ibi haec cogitate, I Tim.
IV, 15: haec meditare; exterior ibi agite, Is. I, 16:
quiescite agere perverse, discite benefacere, et cetera. Fructus est
Deus, ibi et Deus pacis, etc.; quasi dicat: si hoc feceritis,
erit vobiscum Deus. II Cor. ult.: pacem habete, et Deus pacis
et dilectionis erit vobiscum.
|
|
