|
Supra Evangelista posuit quasdam occasiones passionis et mortis
Christi; in parte ista ostendit quomodo Christus discipulos suos
praeparat ante suam passionem, et primo ostendit quomodo informavit eos
exemplo; secundo quomodo confortavit verbo, et hoc infra XIV
capit. non turbetur cor vestrum; tertio quomodo praemunivit eos
orationum suffragio, infra XVII haec locutus est Iesus, et
sublevatis oculis in caelum, dixit et cetera. Circa primum duo
facit. Primo ponit exemplum quod Christus praebuit suis discipulis
imitandum; secundo discipulorum defectum, qui nondum erant idonei ad
sequendum, ibi cum haec dixisset Iesus, turbatus est. Circa primum
tria facit. Primo ponit exemplum; secundo subdit exempli utilitatem,
ibi venit ergo ad Simonem Petrum; tertio ad imitandum inducit, ibi
postquam ergo lavit pedes eorum (...) dixit eis. Circa primum duo
facit. Primo proponit Christi, exemplum dantis, affectum; secundo
innuit factum in quo dedit exemplum, ibi et coena facta et cetera.
Circa primum tria tanguntur. Primo quidem festum praesens; secundo
mors Christi imminens; tertio Christi dilectio fervens. Festum
praesens, Pascha erat; et hoc est quod dicit ante diem festum
Paschae et cetera. Hic notandum est, quod hoc nomen Pascha quidam
dicunt esse Graecum, ita quod dicatur a passione, quasi inde festum
istud vocetur Pascha, quia tunc celebratur passio dominica; et quidem
concordat cum Graeco, nam Pascha in Graeco idem est quod pati prima
autem origo huius vocabuli ex Hebraeo habetur: Pascha enim dicitur
quasi phase, idest transitus domini, ut dicitur Ex. c. XII,
11. Interpretatur autem hic isto modo Evangelista propter duplicem
transitum. Unum qui praecessit, scilicet Angeli percutientis
primogenita Aegypti, et salvantis primogenita Hebraeorum; alium,
qui sequitur, filiorum Israel transeuntium mare rubrum. Et ideo bene
factum est ut vocetur Pascha festum istud. Et sic possumus dicere,
quod Pascha nostrum habet significationem utriusque linguae, Hebraeae
scilicet, et Graecae, quia in ipsa passione domini fuit transitus
Christi ex hoc mundo ad patrem; Act. X, v. 38: pertransivit
benefaciendo et sanando. Item transitus omnium nostrum, sequendo
Christum, vel per poenitentiam et martyrium, secundum illud Ps.
LXV, 12: transivimus per ignem et aquam; et eduxisti nos in
refrigerium, vel mentis desiderio ad caelestia anhelando, secundum
illud Eccli. XXIV, v. 26: transite ad me, omnes qui
concupiscitis me, et a generationibus meis implemini. Hoc autem quod
dicit diem festum, antonomastice dicitur. Nam, ut legitur Ex.
XXIII, 14 ss., tres dies anni solemnes erant, in quibus
Iudaei convenire debebant in locum quem elegerat dominus: scilicet
phase, quando immolabatur Pascha, et Pentecosten, et festum
tabernaculorum, scilicet Scenopegiae. Sed dies Paschae inter alios
celeberrimus erat. Sed dubium hic incidit de hoc quod dicit ante diem
festum Paschae: nam dies festus Paschae dicitur ille dies in quo
immolabatur agnus, quod erat luna quartadecima. Cum ergo dicat quod
hoc fuit ante diem festum Paschae, videtur quod hoc fuerit factum luna
tertiadecima, quae praecedebat quartamdecimam lunam. Quod quidem
Graeci sequentes, dicunt quod dominus passus est luna quartadecima
quando Iudaei suum Pascha celebrare debebant: et ideo dominus sciens
sibi imminere passionem, praevenit celebrationem Paschae, et in
praecedenti die celebravit Pascha suum, ante festum Paschae
Iudaeorum. Sed quia Ex. XII, 18 praecipitur ut a decimaquarta
die ad vesperam usque ad vigesimam primam diem mensis non inveniretur
fermentum apud Hebraeos, dicunt ulterius, quod dominus confecit non
in azymis, sed in fermentato: nam ante diem festum Paschae, idest
tertiadecima luna, inveniebatur fermentatum apud Hebraeos. Huic
autem sententiae tres alii Evangelistae contrariantur: nam ipsi
dicunt, scilicet Matth. XXVI, 17, Mc. XIV, 12, Lc.
XXII, 7, quod fuit prima die azymorum quando debebat immolari
Pascha. Ex quo sequitur quod coena domini eo die facta fuit quo
immolabatur Pascha Iudaeorum. Ad quod quidem Graeci respondent
dicentes, alios Evangelistas non vere narrasse hoc factum, et ideo
Ioannes, qui ultimum Evangelium scripsit, eos correxit. Sed
haereticum est dicere, quod aliquid falsum, non solum in Evangeliis,
sed etiam in quacumque canonica Scriptura inveniatur: et ideo
necessarium est dicere, quod omnes Evangelistae dicunt idem, et in
nullo discordant. Ad huius igitur evidentiam sciendum est, quod,
sicut habetur Lev. XXIII, 5, solemnitates Iudaeorum
incipiebant a vespera praecedentis diei. Cuius ratio est, quia
numerabant dies secundum lunam, quae de sero primo apparet, unde et
diem computabant de uno sero in alium. Et sic apud eos solemnitas
Paschae incipiebat a vespera praecedentis diei, et terminabatur in
vespere diei Paschae; sicut et apud nos festa celebrantur. Sic ergo
aliquid factum apud nos in vigilia natalis domini, potest dici factum
esse in festo natalis. Quem quidem modum servantes, alii
Evangelistae dixerunt coenam esse factam primo die azymorum, quia
facta fuit die praecedenti ad vesperam, quia iam pertinebat ad primum
diem azymorum. Ioannes autem Evangelista hic diem festum Paschae
accipit pro illo die qui totus celebris erat, non autem pro illo cuius
vespere solum erat celebre, qui erat dies praecedens Pascha: et ideo
dicit ante diem festum Paschae. Patet ergo quod coena domini facta
est luna quartadecima ad vesperam. Mors autem Christi imminens, erat
transitus eius ex hoc mundo per passionem; et quantum ad hoc dicit
sciens Iesus quia venit hora eius: nam illa solemnitas Iudaeorum,
figura erat passionis Christi, omnia enim in figura contingebant
illis: I Cor. c. X, 11, et ideo statim ponit veritatem,
scilicet passionem Christi. Et quasi exponens quod Pascha dicatur a
phase, idest transitu, mentionem facit de transitu ut transeat,
inquit, ex hoc mundo ad patrem. Ubi tria ponit circa passionem
Christi. Primo, quod fuit praevisa; secundo, quod fuit congrua,
tertio, quod fuit promotiva et exaltativa. Praevisa quidem fuit, non
casualis, et quantum ad hoc dicit sciens Iesus; quasi dicat: non
invitus, non inscius, sed sciens et voluntarius passus est etc.;
infra XVIII, 4: sciens Jesus omnia quae ventura erant. E
converso dicitur de nobis, Eccle. VIII, 6: multa hominis
afflictio: quia nescit praeterita, et quae ventura sunt nullo modo
scire potest. Congrua autem fuit quantum ad tempus, et quantum ad hoc
dicit quia venit hora eius, idest ipse dies Paschae, quo transiret
per crucem; Eccle. VIII, 6: omni negotio tempus est et
opportunitas. Haec est hora illa de qua dicitur supra II, 4:
nondum venit hora mea. Nec est intelligenda hora ista fatalis, quasi
subiecta cursui et dispositioni stellarum, sed determinata dispositione
et providentia divina. Ideo, inquam, determinata in Pascha
Iudaeorum, quia congruebat solemnitati Iudaeorum ut veritas
sequeretur figuram, dum quando agnus, qui figurabat Christum,
immolaretur Christus, qui est vere agnus Dei; I Petr. I, 18:
non corruptibilibus auro vel argento redempti estis de vana vestra
conversatione paternae traditionis; sed pretioso sanguine agni
immaculati Christi, et incontaminati. Congruebat etiam negotiis.
Iam enim Christus clarificatus erat; infra eodem: nunc clarificatus
est filius hominis, et Deus clarificatus est in eo. Iam patrem
manifestaverat mundo; infra XVII, 6: pater, manifestavi nomen
tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo. Restabat ergo ut
consummaret opus passionis et humanae redemptionis, de quo dicitur
infra XIX, 30: consummatum est, et sequitur: inclinato capite,
emisit spiritum. Promotiva fuit passio Christi et exaltativa, et non
oppressiva: quia ut transeat ex hoc mundo ad patrem, idest, faciendo
humanam naturam participem paternae gloriae; infra XX, 17:
ascendo ad patrem vestrum, Deum meum, et Deum vestrum. Non autem
intelligendum est quod transeat de loco ad locum, cum Deus pater non
comprehendatur loco; Ier. XXIII, 24: caelum et terram ego
impleo. Sed, sicut Christus dicitur venisse a patre non eum
deserendo sed assumendo naturam inferiorem similem nobis, ita et
intantum dicitur ad eum rediisse inquantum etiam secundum humanitatem
factus est consors paternae gloriae; Rom. VI, 10: quod autem
vivit, vivit Deo; Phil. II, 11: omnis lingua confiteatur,
quia dominus Iesus Christus in gloria est Dei patris. Consequenter
cum dicit cum dilexisset suos, qui erant in mundo, in finem dilexit
eos, commendatur fervens Christi dilectio, et hoc quantum ad
quatuor. Primo quantum ad hoc quod fuit praeveniens, secundum illud
I Io. IV, 10: non quasi nos dilexerimus Deum, sed quoniam
ipse prior dilexit nos. Et quantum ad hoc dicit cum dilexisset suos,
quasi antea: dilexit, inquam, antequam crearet; Sap. XI, 25:
diligis omnia quae sunt, et nihil odisti eorum quae fecisti. Dilexit
antequam vocaret; Ier. XXXI, 3: in caritate perpetua dilexi
te, ideo attraxi te miserans. Dilexit antequam redimeret; infra
XV, 13: maiorem caritatem nemo habet, ut animam suam ponat quis
pro amicis suis. Secundo commendatur eius dilectio quantum ad hoc quod
fuit congrua, quia dilexit suos. Ubi sciendum est quod secundum quod
aliqui diversimode sunt sui, secundum hoc a Deo diversimode
diliguntur. Sunt autem aliqui sui tripliciter. Primo creatione; et
hos diligit conservando eis bona naturae; supra I, v. 11: in
propria venit, et sui, per creationem, eum non receperunt. Aliqui
vero sunt sui dedicatione, qui scilicet dati sunt a Deo patre per
fidem; infra XVII, 6: tui erant, et mihi eos dedisti, et
sermonem tuum servaverunt. Et hos diligit conservando in bonis
gratiae. Aliqui vero sunt sui speciali devotione; I Paral. XI,
1: tui sumus, o David, et caro tua. Hos diligit specialiter
consolando. Tertio commendatur dilectio Christi quantum ad hoc quod
fuit necessaria, quia dilexit suos qui erant in mundo. Nam aliqui
sunt sui, qui iam erant in gloria patris, quia etiam antiqui patres
sui erant, inquantum speraverunt liberari per eum; Deut.
XXXIII, 3: omnes sancti in manu illius sunt. Sed isti non
tantum indigent huiusmodi dilectione quantum hi qui erant in mundo; et
ideo dicit qui erant in mundo, corpore scilicet, sed non mente.
Quarto commendatur quantum ad hoc quod fuit perfecta, unde dicit in
finem dilexit eos. Finis autem dicitur dupliciter: quia finis
intentionis, et finis executionis. Illud quidem est finis intentionis
ad quod nostra ordinatur intentio; et huiusmodi finis debet esse vita
aeterna, secundum illud Rom. VI, 22: habetis fructum vestrum in
sanctificationem, finem vero vitam aeternam. Iterum finis huiusmodi
Christus debet esse; Rom. X, 4: finis legis Christus ad
iustitiam omni credenti. Et haec duo sunt unus finis: quia nihil est
aliud vita aeterna quam fruitio Christi, secundum divinitatem; infra
XVII, 3: haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum
verum, et quem misisti, Iesum Christum. Secundum hoc ergo dicit in
finem dilexit eos; ut perduceret in se finem, vel in vitam aeternam,
quae nihil aliud est; Ier. c. XXXI, 3: in caritate dilexi
te, propterea attraxi te, miserans. Illud autem est finis
executionis quod est terminus rei; et sic mors potest dici finis, ut
dicatur in finem dilexit eos, idest in mortem: quod potest habere
triplicem sensum uno modo, secundum Augustinum, ut quodam humano modo
dicatur Christus dilexit suos usque ad mortem tantum, et non ultra.
Sed hic sensus est falsus: absit enim ut dilectionem morte finierit
qui non est in morte finitus. Alio modo potest intelligi, ut ly in
indicet causam; et sic est sensus: in finem dilexit eos, idest,
usque ad mortem illum dilectio ipsorum perduxit; Gal. II, v.
20: dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis. Tertio modo
potest intelligi ut sit sensus: in finem, idest, cum multa signa
dilectionis ostenderit eis ante, in finem, idest circa mortem,
maioris eis signa dilectionis ostendit; infra XVI, 5: haec ab
initio vobis non dixi, quia vobiscum eram, quasi diceret: non tunc
necessarium fuit vobis, ut ostenderem quantum vos diligerem, nisi in
recessu, ut sic amor et memoria mei in cordibus vestris profundius
imprimeretur. Consequenter cum dicit et coena facta, innuit factum,
in quo dabat exemplum, et primo describit horam facti; secundo subdit
dignitatem facientis, ibi sciens itaque Iesus quod omnia dedit ei
pater in manus etc.; tertio prosequitur de facti humilitate, ibi
surgit a coena. Tempus autem describit ex duobus. Ex uno quod
pertinebat ad eius caritatem, et ex alio quod exaggerabat Iudae
iniquitatem, ibi cum Diabolus iam misisset in cor, ut traderet eum
Iudas Simonis Iscariotes. Dicit ergo quantum ad primum et coena
facta. Ubi sciendum est, quod aliter dicitur esse factum in
permanentibus, et aliter in successivis. In permanentibus autem
dicitur aliquid esse factum quando pervenit ad perfectionem propriae
speciei et formae, sicut domus dicitur esse facta quando habet propriam
formam. In successivis vero dicitur aliquid esse factum quando iam est
consummatum; sicut mundus factus esse dicitur quando completus. Hoc
etiam modo aliquid factum esse dicitur quando accipit propriam speciem.
Cum ergo dicit et coena facta, non intelligendum est quod coena fuerit
completa et peracta: quia postquam lavit pedes discipulorum,
recubuit, et bucellam tradidit Iudae. Est ergo intelligendum coena
facta, idest parata, et ad propriam speciem iam perducta: iam enim
coenare inceperant, et postea surrexit. Unde inter coenandum lavit
pedes discipulorum. De ista coena habetur Lc. XIV, 16: homo
quidam fecit coenam magnam. Differt autem prandium a coena. Prandium
enim dicitur quod fit in prima parte diei, coena vero quae fit in
ultima. Sic ergo spiritualis refectio dicitur prandium, secundum quod
congruit incipientibus; coena vero, secundum quod congruit perfectis.
Consequenter cum dicit cum Diabolus iam misisset in cor, ut traderet
eum Iudas Simonis Iscariotes, describit tempus, ex eo quod
exaggerat iniquitatem proditoris: quod quidem describit Evangelista
propter duo. Primo quidem ut ostendatur magis iniquitas Iudae, qui
inter tot caritatis indicia, et tot humilitatis officia, tantam
iniquitatem committere cogitabat; Ps. XL, 10: qui manducat
panes meos, magnificavit super me supplantationem. Secundo vero ut
reddatur magis admirabilis caritas Christi, qui licet hoc sciret,
tamen ei caritatis et humilitatis praebens officium, eius pedes lavit;
Ps. CXIX, 6: cum his qui oderunt pacem eram pacificus. Sed
numquid Diabolus aliquid mittere potest in cor hominis? Videtur quod
sic. In Ps. LXXVII, 49 enim dicitur: immissiones per
Angelos malos. Sed ad hoc dicendum, quod id dicitur esse in corde
hominis quod est in cogitatione et voluntate eius, unde quod dicitur
cum iam misisset in cor etc. intelligendum est, idest, in voluntate
eius. Sed sic mittere in cor, potest esse dupliciter. Directe; et
sic solus ille potest aliquid mittere in cor hominis qui habet
potestatem movendi interius voluntatem eius: et hoc potest solus
Deus; et ideo solus ipse potest directe in voluntatem hominis
imprimere; Prov. XX, 1: cor regum in manu, idest in potestate,
domini; quocumque voluerit inclinabit illud. Quia vero voluntas
movetur ab exteriori obiecto sicut a bono apprehenso, inde est quod qui
suggerit aliquid esse bonum, dicitur illud mittere in cor hominis,
indirecte faciendo ipsum apprehendere aliquid ut bonum, ex quo voluntas
movetur. Sed hoc contingit dupliciter, quia, aut suggerendo
exterius: et hoc modo etiam homo potest in cor aliquid mittere; aut
suggerendo interius: et hoc modo immittit Diabolus. Nam vis
imaginativa cum sit corporalis, quando Deus permittit, subiecta est
potestati Daemonis. Unde, sive vigilando sive dormiendo, format in
ea aliquas species, ex quibus apprehensis movetur voluntas hominis ad
aliquid appetendum. Sic ergo immittit Diabolus in cor hominis, non
directe per modum moventis, sed indirecte per modum suggerentis.
Consequenter cum dicit sciens quia omnia dedit ei pater in manus, agit
de dignitate facientis. Quia Eccli. III, 20, dicitur: quanto
maior es, humilia te, ideo Evangelista dicturus de Christi
humilitate, praemittit eius maximam dignitatem; et hoc quantum ad
quatuor. Primo quantum ad scientiam; et quantum ad hoc dicit sciens
quia omnia dedit ei pater in manus. Talia enim sunt spiritualia dona,
quod data non ignorantur; I Cor. II, 12: nos spiritum non
huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a
Deo donata sunt nobis. Et ideo Christus sciebat ea quae sibi data
erant a Deo. Hoc autem ideo dicit ut humilitas magis sit
commendabilis. Quandoque enim contingit quod aliquis magnae dignitatis
est, et tamen, propter simplicitatem suam, dignitatem suam non
recognoscit. Talis ergo si faceret aliquid humile, non reputaretur
sibi ad magnam laudem, secundum illud Cant. I, 7: si ignoras te,
pulcherrima inter mulieres. Sed si aliquis cognoscit suae dignitatis
statum, et tamen affectus eius ad humilia inclinatur, eius humilitas
est commendanda. Et ideo dicit Evangelista sciens quia omnia dedit ei
pater in manus, tamen non omisit quae humilia sunt facere. Secundo
quantum ad potestatem quia omnia dedit ei pater in manus, idest, in
potestate eius. Dedit Deus Christo homini ex tempore, quae tamen
fuerant in potestate filii ab aeterno; Matth. ult., 18: data est
mihi omnis potestas in caelo et in terra. Dicit autem omnia dedit ei
pater in manus, propter duo: ut ostendat quod Christus non invitus
patiebatur. Nam si omnia erant in manu eius, idest in potestate,
manifestum est quod eius adversarii inde nihil ei contra eius voluntatem
facere poterant. Secundo, quia quando aliquis parvi momenti
exaltatur, de facili superbit, nec aliquid humile facit, ne videatur
derogare suae dignitati; sed qui in magno statu existens exaltatur,
non negligit humilia: et ideo de dignitate Christi mentionem facit.
Tertio quantum ad nobilitatem eius, et quantum ad hoc dicit quia a
Deo exivit, et ad Deum vadit; Sap. VIII, 3: contubernium
habens Dei. Quarto quantum ad sanctitatem, quia ad Deum vadit. In
hoc est sanctitas hominis quod ad Deum vadat. Et hoc ideo ponit
infra, quia ex quo ipse ad Deum vadit, proprium est sibi alios ad
Deum reducere: quod quidem specialiter fit per humilitatem et
caritatem; et ideo humilitatis et caritatis eis exemplum praebuit.
|
|
