|
1. Postquam
philosophus ostendit quid est contrarietas, hic determinat quasdam
dubitationes circa praedeterminata; et circa hoc duo facit. Primo
movet dubitationes. Secundo prosequitur eas, ibi, utrum enim semper
in oppositione dicimus et cetera. Oriuntur autem dubitationes ex hoc
quod supra dictum est, quod unum uni contrarium est. Quod quidem in
duplici oppositione fallere videtur. Nam unum et multa opponuntur,
cum tamen et multis opponantur pauca. Similiter autem et aequale
videtur opponi duobus, scilicet magno et parvo. Unde relinquitur
dubitatio quomodo praedicta opponuntur. Si enim opponantur secundum
contrarietatem, videtur falsum esse quod dictum est, quod unum uni
contrarium est.
2. Deinde cum
dicit utrum enim prosequitur praedictas dubitationes; et primo
dubitationem aequalis ad magnum et parvum. Secundo prosequitur
dubitationem de oppositione unius ad multa, ibi, similiter autem et de
uno et de multis et cetera. Circa primum duo facit. Primo disputat
quaestionem. Secundo veritatem determinat quaestionis, ibi, restat
igitur aut ut negationem opponi. Et circa primum duo facit. Primo
obiicit ad ostendendum aequale esse contrarium magno et parvo. Secundo
obiicit ad oppositum, ibi, sed accidit unum et cetera. Circa primum
tres ponit rationes. In prima quarum duo facit. Primo manifestat
quoddam ex quo ratio procedit; dicens, quod hac dictione, utrum,
semper utimur in oppositis. Ut cum quaerimus utrum aliquid sit album
aut nigrum, quae sunt opposita secundum contrarietatem; et utrum sit
album aut non album, quae sunt opposita secundum contradictionem. Sed
utrum aliquid sit homo aut album non dicimus, nisi ex hac
suppositione, quod non possit aliquid esse album et homo. Et sic
quaerimus, utrum sit album vel homo, sicut quaerimus utrum veniat
Cleon aut Socrates, supponentes quod non ambo simul veniant. Sed
hic modus quaerendi in his quae non sunt opposita, in nullo genere est
secundum necessitatem, sed solum secundum suppositionem. Et hoc
ideo, quia hac dictione, utrum, utimur solum in oppositis ex
necessitate; in aliis autem ex suppositione tantum, quia sola opposita
ex natura non contingit simul existere. Et hoc, scilicet si non simul
sit verum utrumque quo utitur qui quaerit, utrum veniat Socrates aut
Cleon; quia si contingeret eos simul venire, derisoria esset
interrogatio. Et si ita est quod simul non contingat eos venire,
incidet praedicta quaestio in oppositione quae est inter unum et multa.
Oportet enim quaerere de Socrate et Cleone, utrum ambo veniant, vel
alter tantum. Quae quidem quaestio est secundum oppositionem unius ad
multa. Et supposito quod alter veniat, tunc demum habet locum
quaestio, utrum veniat Socrates aut Cleon.
3. Deinde cum
dicit si itaque ex propositione iam manifesta argumentatur hoc modo.
Hac particula, utrum, interrogantes, in oppositis semper utimur, ut
supra dictum est. Sed utimur hac particula in aequali, magno et
parvo. Quaerimus enim utrum hoc illo sit maius, aut minus, aut
aequale. Est ergo aliqua oppositio aequalis ad magnum et parvum. Sed
non potest dici, quod alterum horum sit contrarium magno vel parvo;
quia nulla ratio est quare magis sit contrarium magno quam parvo. Nec
iterum secundum praedicta videtur quod ambobus sit contrarium, quia
unum uni est contrarium.
4. Secundam
rationem ponit ibi, amplius quae talis est. Aequale est contrarium
inaequali. Sed inaequale significat aliquid inesse ambobus, scilicet
magno et parvo; ergo aequale est contrarium ambobus.
5. Tertiam
rationem ponit ibi, et dubitatio quae procedit ex opinione
Pythagorae, qui attribuebat inaequalitatem et alteritatem dualitatibus
et numero pari, identitatem vero numero impari. Et est ratio talis.
Aequale opponitur inaequali. Sed inaequale competit dualitatibus.
Ergo aequale est contrarium duobus.
6. Deinde cum
dicit sed accidit obiicit in oppositum duabus rationibus: quarum prima
talis est. Magnum et parvum sunt duo. Si igitur aequale est
contrarium magno et parvo, unum est contrarium duobus. Quod quidem
est impossibile, ut supra ostensum est.
7. Secundam
rationem ponit ibi, amplius aequale quae talis est. Non est
contrarietas medii ad extrema. Quod quidem et secundum sensum
apparet, et ex definitione contrarietatis manifestatur, quia
contrarietas perfecta est distantia. Quod autem est medium duorum
aliquorum, non est perfecte distans ab altero eorum, quia extrema
magis differunt ab invicem quam a medio. Et sic relinquitur quod
contrarietas non est mediorum ad extrema; sed magis contrarietas est
eorum quae habent inter se aliquod medium. Aequale autem videtur esse
medium magni et parvi. Non igitur aequale est contrarium magno et
parvo.
8. Deinde cum
dicit restat igitur determinat veritatem quaestionis. Et circa hoc
tria facit. Primo ostendit aequale opponi magno et parvo, alio modo
quam secundum contrarietatem, concludens hoc ex rationibus supra
positis ad utramque partem. Nam primae rationes ostenderunt quod
aequale opponitur magno et parvo. Secundae autem quod non est
contrarium eis. Restat igitur quod opponatur eis alio modo
oppositionis. Et remota ratione oppositionis secundum quam aequale
dicitur ad inaequale, non ad magnum et parvum, restat quod aequale
opponatur magno et parvo, aut sicut negatio eorum aut sicut privatio.
9. Et quod
altero istorum modorum opponatur utrique eorum, et non alteri tantum,
ostendit dupliciter. Primo quidem, quia non est ratio quare aequale
sit magis negatio aut privatio magni quam parvi, aut e converso. Unde
oportet quod sit negatio aut privatio amborum.
10. Item
ostendit hoc per signum. Quia enim aequale opponitur utrique, propter
hoc utimur hac particula utrum, interrogantes de aequali per
comparationem ad ambo, et non ad alterum tantum. Non enim quaerimus
utrum hoc illo sit maius vel aequale, aut aequale vel minus. Sed
semper ponimus tria; scilicet utrum sit maius aut minus aut aequale.
11. Secundo
ibi, non autem ostendit determinate, quo genere opponatur aequale
magno et parvo; dicens, quod haec particula non, quae includitur in
ratione aequalis, cum dicimus aequale esse quod nec est maius neque
minus, non est negatio simpliciter, sed ex necessitate est privatio.
Negatio enim absolute, de quolibet dicitur cui non inest sua opposita
affirmatio. Quod non accidit in proposito. Non enim esse dicimus
aequale omne id quod non est maius, aut minus; sed solum hoc dicimus
in illis, in quibus aptum natum est esse maius aut minus.
12. Haec est
igitur ratio aequalis, quod aequale est quod nec magnum nec parvum
est, aptum tamen natum est esse aut magnum aut parvum, sicut aliae
privationes definiuntur. Et ita manifestum est quod aequale opponitur
ambobus, scilicet magno et parvo, ut negatio privativa.
13. Tertio
concludendo ibi, quapropter et ostendit, quod aequale est medium magni
et parvi. Et circa hoc duo facit. Primo concludit ex dictis
propositum. Cum enim dictum sit, quod aequale est quod nec magnum nec
parvum est, aptum tamen natum est esse aut hoc aut illud; quod autem
hoc modo se habet ad contraria, medium est inter ea: sicut quod nec
malum nec bonum est, opponitur ambobus, et est medium inter bonum et
malum. Unde sequitur, quod aequale sit medium inter magnum et
parvum. Sed haec est differentia inter utrumque: quia quod nec magnum
nec parvum est, est nominatum. Dicitur enim aequale. Sed quod nec
bonum nec malum est, innominatum est.
14. Et ratio
huius est, quia quandoque ambae privationes duorum contrariorum cadunt
super aliquid unum determinatum, et tunc est unum tantum medium, et
potest de facili nominari sicut aequale. Ex eo enim est aliquid nec
maius nec minus, quod habet unam et eamdem quantitatem. Sed quandoque
illud super quod cadunt duae privationes contrariorum dicitur
multipliciter, et non est unum tantum susceptivum utriusque privationis
coniunctae; et tunc non habet unum nomen, sed vel omnino remanet
innominatum, sicut quod nec bonum nec malum est, quod multipliciter
contingit: vel habet diversa nomina. Sicut hoc quod dicimus quod
neque album neque nigrum est. Hoc enim non est aliquid unum. Sed
sunt quidam colores indeterminati, in quibus praedicta negatio
privativa dicitur. Necesse est enim quod id quod neque est album nec
nigrum, aut esse pallidum, aut croceum, aut aliquid tale.
15. Deinde
cum dicit quare non excludit secundum praedicta quorumdam irrisionem de
hoc, quod id, quod nec bonum nec malum est, ponitur medium inter
bonum et malum. Dicebant enim, quod pari ratione posset assignari
medium inter quaecumque. Dicit ergo quod, cum dictum sit, quod
oportet esse aliquod susceptivum, quod natum est esse utrumlibet
extremorum in his, in quibus medium praedicto modo assignatur per
abnegationem utriusque, manifestum est quod non recte increpant in
assignatione huiusmodi medii, illi qui opinantur sequi quod similiter
posset dici in omnibus, puta: quod calcei et manus sit medium, quod
nec calceus nec manus est, quia quod nec bonum nec malum est, medium
est boni et mali: quod propter hunc modum quorumlibet sit futurum
aliquod medium.
16. Sed hoc
non est necesse accidere: quia ista coniunctio negationum quae perficit
medium, est oppositorum quae habent aliquod medium, et quae sunt in
una distantia, quasi unius generis extrema et cetera. Sed aliorum de
quibus ipsi inducunt, sicut calcei et manus, non est talis differentia
quod sint in una distantia, quia sunt in alio genere, quorum
negationes simul accipiuntur. Unde non est aliquid unum quod
subiiciatur huiusmodi negationibus; et sic inter talia non est accipere
medium.
|
|
