|
1. Postquam philosophus in superioribus determinavit de
particularibus transmutationibus elementorum, quibus secundum se
transmutantur tam in alto quam infra terram, hic determinat de
passionibus seu transmutationibus eorum, secundum quod veniunt in
compositionem mixti. Et quia elementa agunt mediantibus qualitatibus
activis, et patiuntur mediantibus passivis, determinat de actione
primarum qualitatum activarum, et de passione passivarum in mixtis.
Convenienti autem ordine iste liber sequitur tertium, quia in fine
tertii determinatum est de mineralibus: haec autem scientia multum
valet ad scientiam de mineralibus. Licet aliqui dicant, quod iste
liber est magis continuus cum libro de generatione, quamvis inscribatur
quartus liber Meteororum.
2. Considerandum est autem quod scientia istius libri, et similiter
omnis scientia naturalis, non est ab homine despicienda: immo qui eam
despicit, despicit seipsum. Et licet multi dicant quod scientia
naturalis non debet appretiari, eo quod non sit utilis ad speculationem
divinorum, in qua vita beatissima et felicitas hominis consistit,
sicut dicit philosophus in X Ethicorum, tamen isti decipiunt
seipsos, quia non solum scientia istius libri, sed etiam tota scientia
naturalis, in qua non solum oportet considerare communia, sed etiam
specialia et propria unicuique, deservit ad huiusmodi speculationem
divinorum: quia per manifesta et naturalia tanquam per effectus in
cognitionem causarum pervenimus. Propter quod philosophus in libro
metaphysicae incipit a substantiis sensibilibus, et in duodecimo
naturam substantiarum separatarum probat per astronomicas rationes. Et
ideo quamcumque aliam scientiam addiscimus, hoc facimus ut ad
cognitionem divinorum veniamus, et qui alia intentione scientias
acquirit, perversus est in intentione, nisi necessitate detineatur.
Neque vile est cognoscere haec particularia naturalia, quia sicut
inspicere picturam turpium animalium, ut melius cognoscantur pulchra
per oppositionem turpium, non est vile, item nec causas horum
cognoscere, ut veniamus in cognitionem primarum causarum: immo multo
minus hoc est vile, quia res multo immaterialius sunt apud intellectum
quam apud sensum. Est autem utilis scientia istius libri, non solum
ad cognitionem divinorum sicut dictum est, sed fere ad totam scientiam
naturalem, et maxime ad scientiam de mineralibus, quae ab Aristotele
composita nondum pervenit ad nos. Est etiam utilis ad medicinam: quia
hic dicitur propter quid multorum, quorum quia tantum consideratur in
medicina. Et propter hoc aliqui voluerunt exponere librum istum modo
medicinali sine logica: sicut Galenus recitat de quodam, quod cum
quaesitum esset ab eo quid esset calidum, bene respondit, et cum
contrarium argueretur, statim sibi contradixit, non cognoscens suam
contradictionem, propter defectum logicae. Debet igitur iste liber
exponi modo naturali, non medicinali: quia secundum Avicennam
medicina versatur solum circa corpus humanum ad infirmitatem removendam
et sanitatem inducendam, sed illa quae in hoc libro determinantur sunt
communia omnibus mixtis, sicut patet per processum. Igitur haec
scientia potius applicatur ad medicinam quam e converso, quia commune
applicatur ad speciale. Est insuper utilis ad scientiam alchimiae:
quia tantummodo alchimistarum est transmutare metalla secundum
veritatem, et non secundum sophisticationem; quod licet sit difficile
et dispendiosum, sicut supra dictum est, non tamen est impossibile.
Et propter hoc intentio aliquorum est, quod metalla non differunt
secundum speciem, sed secundum sanum et infirmum, vocantes metallum
sanum, durum, et alia, infirma: sic facile esset metalla adinvicem
transmutare. Sed credo quod differunt secundum speciem, et
nihilominus transmutari possent adinvicem, quia sunt naturalia et
materia eorum est una. Quod autem hoc fiat per artem est difficile,
non impossibile. Non tamen intelligi debet quod artifices
principaliter transmutent, sed agunt quasi instrumenta, applicando
propria agentia propriis passivis: quia materia propinqua omnium
metallorum est argentum vivum et sulphur, sicut dictum est, quorum
naturas artifices transmutare possunt conglutinando et congelando. Vel
etiam alio modo evaporatio est materia praedictorum: et de hac
determinatur in isto libro, et ex consequenti iste liber est utilis ad
scientiam alchimiae.
3. Circa determinationem igitur de qualitatibus primis duo facit.
Primo resumit tria superius determinata in II de generatione et
III caeli: quorum primum est quod quatuor sunt causae elementorum,
per quas intelligit quatuor primas qualitates, calidum et frigidum,
siccum et humidum. Et non sunt causae materiales, quia quaedam sunt
actionis principia: nec sunt agentes, aut fines, quia praedicantur de
suis causatis; ergo relinquitur, quod erunt causae ut formales. Et
dicitur notanter ut formales, non absolute formales, ad denotandum
quod non sunt formae substantiales elementorum. Secundum quod
resumit, est quod quatuor sunt elementa, secundum quatuor
combinationes possibiles harum qualitatum, quia in simplicibus humidum
non potest uniri cum sicco, nec frigidum cum calido. Et de istis
elementis, sicut dicit Commentator, medicus debet credere naturali,
scilicet quod sunt quatuor, et quod magnas habent commoditates et
operationes in mixto: quarum aliquas medicus inquirere debet, ad
conservandum contemperamentum elementorum et qualitatum praedictarum in
corpore humano. Tertium est, quod istarum qualitatum duae sunt
activae, scilicet calidum et frigidum, et duae passivae, scilicet
siccum et humidum; hoc autem intelligi debet quantum ad victoriam unius
supra alteram in corpore mixto: quia secundum se quaelibet sunt activae
et quaelibet passivae, cum sint contraria adinvicem. Et hoc
philosophus probat primo per inductionem in omnibus, quia in omnibus
dicimus calidum et frigidum terminare, coagulare etc., siccum vero et
humidum terminari et coagulari: terminare autem est agere, terminari
vero est pati. Secundo probat idem ratione, scilicet per definitionem
eorum, quia calidum est, quod est congregativum similium, frigidum
vero est congregativum similium et dissimilium: humidum est, quod est
male terminabile termino proprio, bene autem alieno, siccum vero e
converso, quod est bene terminabile termino proprio, male alieno;
quod autem est congregativum, est activum, quod est terminabile, est
passivum.
|
|
