|
1. Postquam philosophus determinavit de principalibus speciebus
qualitatum passivarum consequentibus primo primas qualitates passivas,
scilicet de coagulabili et non coagulabili, de liquabili et
illiquabili, et de ingrossabili et mollificabili, inquantum sunt quasi
via ad coagulationem vel liquefactionem, nunc determinat de aliis
speciebus minus principalibus. Et circa hoc duo facit. Primo quasi
corollarie concludit quoddam superius determinatum, et dicit quod ex
dictis est manifestum, quod corpora scilicet inferiora constant et
coagulantur a calido et frigido. Et propter hoc corpora ingrossantia
et coagulantia, scilicet corpora calida et frigida, faciunt
operationem calidi et frigidi, quasi ab eis constituta sint in esse,
scilicet activo. Propter hoc etiam in omnibus talibus corporibus est
caliditas, quae est magis activa, vel ad minus est in eis frigiditas,
inquantum deficiunt a caliditate. Alterum enim contrariorum semper est
deficiens et imperfectum respectu alterius, ut frigiditas respectu
caliditatis. Et ex hoc quod istae sunt primae qualitates activae,
humidum autem et siccum sunt primae passivae, ideo haec conveniunt et
sunt communia omnibus. Et ideo ex aqua et terra constituta sunt omnia
corpora, tam homoeomera quam plantarum et animalium, et metallorum,
sicut auri et argenti, et omnium aliorum quae nascuntur ex exhalatione
inclusa in utroque, sicut alibi ipse declaravit. Sed differentia est
in hoc inter ea, quod operatio primarum duarum, scilicet calidi et
frigidi, consistit in agere, et movere sensus: unde dicuntur
qualitates sensibiles; album enim, odor, sonus, dulce, et calidum
et frigidum, naturaliter habent facere sensationem, et agere in
sensum. Alia autem duo et consequentia magis consistunt in pati, ut
liquabile, coagulabile, flexibile et alia, quibus differunt multa
corpora naturalia, sicut os, caro, nervus et cetera. Et de his nunc
est agendum, quia aliae dictae qualitates activae in aliis declaratae
sunt. Quae autem et quot sint istae de quibus est agendum, est clarum
in littera.
2. Secundo ibi: de coagulabili quidem igitur etc., dicit quod de
coagulabili et non coagulabili, liquabili et non liquabili dictum est
prius universaliter; sed tamen propter maiorem claritatem tam dictorum
quam dicendorum dicamus iterum, quod coagulatorum quaedam coagulantur a
calido, quaedam a frigido: calidum quidem coagulat, quia exprimit
humidum superfluum, frigidum vero, quia expellit calidum, quod secum
evaporare facit humidum. Quae igitur coagulantur a calido per
absentiam humidi, solvuntur a frigido, quod humidum iterum ingredi
facit: quae autem coagulantur a frigido per expulsionem calidi,
solvuntur a calido iterum ingrediente, sicut glacies et cetera.
Aliqua autem non solvuntur a frigido, quae sunt coagulata a calido:
quia coagulatio fuit fortis, et pori relicti sunt parvi, adeo ut
humiditas dissolutiva ingredi non possit, sicut sunt lateres.
Incoagulabilia autem sunt quae non habent humiditatem aquosam, sed
sunt magis terrea, ut mel et mustum: et ratio est, quia talia sunt
vehementer calida, et talis caliditas fortiter resistit, et continet
humidum intra; et quae sunt aerea a praedominio, sicut oleum,
argentum vivum, et viscosa, ut colla.
|
|
