|
1. Ostendit quae sint ustibilia et quae non ustibilia. Et dicit
quod quaedam corporum coagulatorum sunt ustibilia, sicut lignum et
ossa, quaedam vero sunt inustibilia, sicut lapides et glacies.
Ustibilia autem sunt quaecumque habent poros susceptivos ignis, et
humiditatem superabilem ab igne. Talia autem sunt quae habent poros
plenos humiditate aerea bene passibili. Dico quod debent habere
poros: quia carentia poris non sunt ustibilia, ut glacies, quae
propter defectum siccitatis caret poris. Debent etiam esse pleni
humiditate aerea, quia aer est nutrimentum ignis: et propter hoc
ebenus, qui inter omnia ligna est minus aereus et magis terrestris
(quod ostendit pondus et nigredo eius), non est ustibilis. Debet
etiam talis humiditas esse bene passibilis: quia habentia humiditatem
grossam et fortem, non sunt bene ustibilia, sicut ligna multum
viridia. Universaliter etiam carentia humiditate aerea non sunt
ustibilia, sicut lapides, quia talis humiditas est materia ustionis.
2. Deinde cum dicit: exhalabilia autem etc., determinat de
exhalabilibus et vaporabilibus simul. Ad cuius evidentiam sciendum
est, quod aliter locutus est superius de exhalatione et vapore, et
aliter in isto loco. Nam superius dixit quod exhalatio est segregatio
sicca et calida, sive segregaretur a calido ustivo sive ab alio: et
haec est principium venti; vapor autem est segregatio humida, et talis
est principium pluviae. Hic autem dicit quod exhalabilia sunt, quae
habent humiditatem non evaporabilem a calido ustivo posito sub eis,
quia talia dicuntur vaporabilia: sed potius exhalabilia dicuntur, quae
processu temporis paulatim segregantur in aerem, sicut apparet in pomis
antiquis, in quibus separato paulatim humido aereo, ipsa remanent
sicca contrahentia rugas. Vapor autem est segregatio facta virtute
calidi ustivi: et ideo vapor humectat vaporabile propter humiditatem
segregatam foris, et colorat ipsum ratione calidi ustivi; et est
principium spiritus, idest venti, si sit vapor sive segregatio sicca
praedominio. Sed exhalatio non madefacit neque colorat sensibiliter,
propter paucitatem et debilitatem sui, neque etiam est principium
venti. Differt autem talis segregatio in diversis; quia in lignis,
et his similibus, sicut sunt pili et cornua et alia, quae sunt
similiter spissa et fumabilia, vocatur fumus; quia non est impositum
nomen talibus diversis segregationibus, sicut dicebat Empedocles,
licet secundum rem alius sit fumus lignorum et cornuum. In pinguibus
autem vocatur in Graeco lignys, in unctuosis autem dicitur knisa. Et
ex hoc oleum est exhalabile, quia est unctuosum; non tamen est
vaporabile, quia eius humiditas non permittit: et ideo elixari non
potest, quia elixata evaporant. Aqua autem est vaporabilis a calido
propter humiditatem: non tamen est exhalabilis, quia caret siccitate,
quae est materia exhalationis siccae et calidae. Simile est etiam de
vino dulci quod est pingue et grossum, quod patitur exhalationem sicut
oleum: nam sicut oleum non coagulatur a calido neque a frigido,
ingrossatur tamen ab utroque, sic et istud vinum. Et si figantur
calami parvi in ipso, inflammantur. Et si sublimetur, et
permisceatur cum pulvere sulphuris et sale, praestat fomentum flammae
subtili: quia a sulphure augetur in eo unctuositas, a sale augetur
siccitas. Et ideo est vinum solo nomine, quia vini operationem non
habet, quae est inebriare: eo quod non potest evaporare. Non est
autem intelligendum quod tempus sit, illud quod per se facit sive
segregat exhalationem: quia tempus nullius actionis potest esse per se
causa, sed solum est per se mensura aliquarum actionum. Segregatur
autem talis exhalatio vel a caliditate intrinseca, vel a caliditate
solis, sive continentis, non cito et in magna multitudine sicut
vapor, sed paulatim et quasi insensibiliter. Et ideo dicitur fieri a
tempore, quia non fit nisi in multo et longo tempore.
3. Deinde cum dicit: ustibilia autem etc., ostendit quae sunt
inflammabilia, et quae non. Sed quia inflammabilia sunt quaedam pars
ustibilium, ut melius cognoscatur quae sint inflammabilia, iterum
repetit sub brevitate quae sint ustibilia. Et dicit quod talia
videntur esse quaecumque possunt resolvi in cinerem: huiusmodi autem
sunt quae fuerunt coagulata a solo calido, vel ab utroque, scilicet a
calido et frigido, in quibus abundat siccitas propter caliditatem quae
in coagulatione evaporare fecit humiditatem. Non autem sunt
inflammabiles lapides, et maxime lapis carbunculus qui vocatur sigillum
lapidum (licet videatur ardere propter fulgorem suae lucis), quia in
ipso est fortiter commixtum humidum cum sicco, ita quod non potest
resolvi in cinerem. Sed ustibilium quaedam sunt inflammabilia et
quaedam non: omnia enim corpora communia terrae et aquae, quae non
habent multam humiditatem aqueam sed aeream, et sunt exhalabilia,
inflammantur; nam talia exhalabilia exhalant fumum, qui accensus
dicitur flamma. Istorum autem quaedam faciunt per se flammam, sicut
ligna, quae habent siccitatem sufficientem et exhalant fumum. Aliqua
vero per se quidem non faciunt flammam, sed apposita siccis faciunt,
sicut oleum, pix et huiusmodi: et ratio huius est, quia talia
unctuosa, licet habeant humiditatem aeream multam quae est bene
inflammabilis, deficiunt tamen in sicco. E converso autem sunt aliqua
quae abundant in sicco, sed deficiunt in humido unctuoso, et ideo
apposito eis unctuoso faciunt flammam meliorem. Sunt etiam quaedam
quae sunt liquabilia et non inflammabilia, sicut metalla: quaedam sunt
e converso inflammabilia et non liquabilia, sicut ligna: aliqua autem
patiuntur utrumque, sicut thus. Causa autem quare ligna sunt
inflammabilia, est quia habent humidum aereum bene diffusum et
continuum in toto ligno: hoc autem humidum est materia ignis. Non
sunt autem liquabilia, tum quia coagulata sunt ab utroque, tum quia
liquabilium materia est humidum aqueum, non aereum quod praedominatur
in lignis. Metalla autem non inflammantur, quia habent humidum aqueum
multum quod repugnat igni, et aereum paucum quod est materia ignis: et
propter eandem rationem sunt liquabilia. Thus autem patitur utrumque:
nam ratione humidi aerei inflammatur, ratione vero humidi aquei quod in
ipso est commixtum cum aereo, liquatur. Universaliter igitur quae
sunt sicca, sive terrea sive etiam humida humiditate aerea, sunt bene
inflammabilia; et propter hoc flamma non est aliud quam spiritus sive
fumus ardens: fumus enim est segregatio aerea, et ideo est materia
flammae. Eorum autem quae sunt ustibilia et non sunt inflammabilia,
quaedam sunt carbonabilia: et talia sunt quaecumque habent plus terrae
quam aeris, sive fumi qui est exhalatio aerea, sicut ligna viridia et
ossa. Nam talia ratione sicci terrestris sunt passibilia ab igne,
propter defectum vero humidi aerei non inflammantur.
|
|
