|
Determinat de homoeomeris, idest homogeneis corporibus, ostendendo
quomodo differant per passiones determinatas, et magis continuando ea
quae determinata sunt ad libros sequentes. Primo igitur praemittit
duo. Quorum primum est, quod determinando de homoeomeris de facili
cognoscemus reliqua, quia omnia constant ex homoeomeris tanquam ex
partibus. Ipsa autem homoeomera possunt cognosci ex dictis: quia
determinatum est a quibus generentur tanquam ab agente, quia scilicet a
calido et frigido, et ex quibus fiant tanquam ex materia, quia ex
humido et sicco, et ex consequenti ex aqua et terra, quae sunt materia
omnium mixtorum. Secundum est, quod formae homoeomerorum
substantiales sunt nobis ignotae: et ex consequenti talia corpora non
sunt nobis cognita, nisi per accidentia praedeterminata, quia
cognitionis quidditativae principium est forma substantialis. Quod
autem tales formae sint nobis ignotae manifestat, quia formae quanto
sunt posteriores in via generationis, tanto magis sunt notae: sicut
anima quae est ultima in via generationis et est principium diversarum
operationum, est nota valde, et ideo discernimus inter animalia viva
et mortua; sed forma carnis non est sic nobis nota, et ideo non ita
bene discernimus inter carnem vivam et mortuam: adhuc etiam formae
ignis et aeris sunt nobis minus notae. Quod autem ita sit, dupliciter
probat. Primo, quia materia quae de se est pura potentia, non est
cognoscibilis nisi per analogiam ad formam, forma vero quae est actus
et perfectio, est cognoscibilis per se: formae igitur intermediae
quanto sunt remotiores a materia et propinquiores ultimae formae, tanto
magis sunt notae; sed formae homoeomerorum sunt propinquae materiae et
elementis; igitur sunt minus notae. Secundo, omne corpus quod
generatur ex materia, habet aliquam formam per quam determinatur ad
speciem, et talis forma cognoscitur per propriam operationem: quia
unumquodque tunc vere dicimus esse tale, quando potest facere proprium
opus illius, sicut vere dicimus esse oculum cum videt, eum autem qui
non videt, sicut oculus lapideus aut mortuus, non vocamus oculum nisi
aequivoce et metaphorice, ut serra lapidea vel lignea quae non potest
secare, est serra aequivoce; operationes autem animae sunt nobis magis
notae quam operationes carnis vel ignis, et operationes plantarum sunt
magis cognitae quam operationes inanimatorum, ut metallorum et aliorum
homoeomerorum: quia omnia habent aliquam formam et virtutem, sed non
cognoscimus recte rationem et formam ipsorum, quia operatio earum est
nobis incognita. Ex hoc sequitur, quod omnis nostra cognitio quam
habemus de formis substantialibus, est per operationem sive per alia
accidentia et figuras, et ideo discernimus inter hominem mortuum et
vivum; non autem discernimus ita bene inter carnem vivam et mortuam,
quia operatio eius non est cognita, et figura videtur esse eadem:
cuius autem operatio est incognita, illud non cognoscitur nisi per
figuram, sicut antiquorum mortuorum corpora quae sunt redacta in
cinerem, non cognoscimus nisi per aliquam figuram. Concludit igitur
quod homoeomera, idest corpora quae habent partes eiusdem rationis cum
toto, sicut caro, nervus, pili, fiunt tanquam ab agente, scilicet
instrumentali, a caliditate et frigiditate per motum factum ab ipsis,
tanquam ex materia fiunt ex humido et sicco, et differunt inter se per
praedeterminatas passiones, scilicet duritie, mollitie, tractione,
comminutione etc.: et ex hac oportet ea cognoscere quale sit
unumquodque, ex talibus praedeterminatis, postquam forma substantialis
est nobis incognita. Sed corpora dissimilium partium, ut facies,
manus, non differunt per tales qualitates nisi ratione eorum ex quibus
componuntur, sicut phialae vel arcae non est causa calidum vel
frigidum, nisi inquantum sunt causa argenti vel ligni ex quibus talia
componuntur: sed differunt formis naturalibus existentibus in eis,
sicut artificialia differunt formis artis, licet materia eorum, ut
metalla, differant passionibus istis. Deinde epilogat, dicens quod
isto modo cognoscimus quid sint homoeomera, quia tunc cognoscimus
aliquid, cum cognoscimus causam materialem eius vel formalem, et
melius cum cognoscimus utramque. Maxime autem cognoscimus aliquid,
cum cognoscimus omnes eius causas, quia perfecta cognitio habetur de
rebus per omnes causas earum. Cum autem cognoscimus homogenea, quae
sunt partes aliorum, considerandum erit de aliis, ut de animalibus et
plantis, quae constituuntur ex his partibus.
|
|
