|
1. Determinat de alia specie digestionis quae dicitur hepsesis, et
fit tam ab arte quam a natura. Et dicit quod hepsesis secundum totum,
idest uniformiter facta in omnibus partibus, ad differentiam aliarum
digestionum quae non fiunt aequaliter omnibus partibus, vel secundum
totum, idest in universali, est digestio humidi interminati et
subtilis, facta a caliditate extrinseca existente in humido exteriori:
propter quod nomen et ratio hepsesis convenit solis elixatis. Patet
autem ex ista definitione quod superior species digestionis est magis
naturalis, sicut diximus, quam sequentes; quia ille motus dicitur
naturalis, qui est a principio intrinseco, sicut patet in II
Physic.: pepansis autem est a caliditate intrinseca, reliquae autem
ab extrinseca. Humidum vero interminatum circa quod fit hepsesis, est
magis aqueum vel spumosum, quod digeritur per caliditatem humidi
extrinseci, sicut patet quando carnes decoquuntur elixae. Digestio
autem hepsesis fit ab humido extrinseco: ea enim quae elixantur,
patiuntur a tali humido; sicut e converso ea quae assantur in
frixoriis, agunt in ipsum humidum unctuosum, ipsum in se absorbendo:
patiuntur autem a sicco calido ignis. Et in signum huius frixa sunt
magis sicca exterius et humida interius: elixa vero e contrario sunt
humida exterius, quia humefiunt ab humiditate circumstante, et magis
sicca interius, quia per actionem humidi extrinseci, sive caliditatis
eius, perdunt humidum proprium et non recipiunt alienum: frixa vero
retinent proprium et suscipiunt alienum. Omnia igitur corpora quae
habent multum humidum, et bene passibile a calido quod est in humido
extrinseco, sunt elixabilia, ut carnes, pisces, olus et huiusmodi:
quaecumque vero non habent multum humidum, ut lapides, aut si habent
illud, non est bene passibile et educibile a caliditate extrinseca,
sicut ligna, non sunt elixabilia. Quamvis metaphorice multa alia
dicantur pati hepsesim et elixari, sicut aurum et ligna et multa alia:
quae licet proprie non elixentur, tamen vocantur elixa per quandam
similitudinem, eo quod non sunt adhuc imposita nomina omnibus
differentiis rerum. Dicitur autem elixari aurum vel lignum, inquantum
virtute ignis humidum extrinsecum exhalat et separatur ab eis. Eodem
modo elixantur humida, scilicet mustum et lac, inquantum virtute ignis
a musto separatur humidum aereum, et a lacte separatur serum. Dicit
autem quod finis non est idem in omnibus elixatis, sicut erat superius
in alia digestione: quia alia elixantur ad esum, alia ad sorbitionem
et cetera. Notandum est autem diligenter quod in fine textus ultimo
concludit, quod ista digestio fit tam a natura quam ab arte propter
eandem causam. Nam sicut per artem carnes elixantur ab humido
circumstante, ita natura humidum nutrimentale in pueris digerit per
humidum et calidum circumfusum. Ad sensum enim manifestum est quod in
pueris et mulieribus est maior humiditas, quae quasi elixat humidum
cibi. Et hoc etiam accidit in phlegmaticis.
2. Deinde cum dicit: molynsis autem etc., determinat de specie
indigestionis opposita hepsesi, quae dicitur molynsis. Et dicit quod
molynsis est indigestio humidi interminati (quod dictum est esse
elixabile), causata propter defectum caliditatis existentis in humido
circumstante: talis autem defectus caliditatis est frigiditas, sicut
supra dictum est. Et ista indigestio accidit propter duas causas: aut
scilicet propter parvitatem caloris in humido circumstante, aut propter
multitudinem humidi digerendi, quod a parvo calore non potest
obtineri. Et propter hoc duriora sunt quae patiuntur molynsim, quam
quae patiuntur hepsesim; quia parvus calor dissolvit humidum, sed non
educit: et ideo iterum magis congelatur et quasi conglutinatur, et
duriores res facit.
|
|
