|
1. Determinat de passionibus qualitatum passivarum. Et circa hoc
duo facit: primo determinat de eis secundum se; secundo determinat de
eis per comparationem ad corpora, ibi: his autem passionibus et
cetera. Et circa primum iterum duo facit: primo determinat de eis in
generali; secundo determinat de singulis secundum speciem, ibi:
corporalium autem passionum et cetera. Dicit ergo primo, quod
dicendum est de passionibus primarum qualitatum passivarum et de
speciebus earum. Hae autem qualitates sunt humidum et siccum, quorum
passiones sunt primo determinandae, quia humidum et siccum sunt prima
principia passiva omnium corporum mixtorum. Quod intelligendum est
inquantum sunt passiva: calidum enim et frigidum, humidum et siccum,
sunt prima principia corporum inquantum sunt substantiae, materia prima
est primum principium passivum corporum, forma substantialis est primum
principium activum. Omnia autem corpora aut sunt primo humida, sicut
est aqua, aut primo sicca, sicut terra, aut sunt mixta ex his. Sed
eorum quae sunt mixta ex his duobus, sicut medium ex extremis, sicut
sunt composita ex elementis, quaedam magis accedunt ad unum extremum,
quaedam vero ad alterum: et quae magis accedunt ad siccum,
denominantur sicca a praedominio, ut ligna et lapides, quae autem
magis accedunt ad humidum, dicuntur a praedominio humida. Talia autem
dupliciter dicuntur, sicut omnia alia entia existentia in genere:
quaedam enim sunt talia actu, sicut ea quae sunt liquida actu,
dicuntur actu humida; quaedam vero sunt opposito modo, scilicet in
potentia, ut id quod non est actu liquidum, sed est liquabile, sicut
sunt metalla. Ratio autem quare ex ambobus composita sunt omnia
elementata, est quia unum non potest bene consistere et terminari sine
alio: quia humidum est male terminabile proprio termino et intrinseco,
sed bene terminatur alieno et extrinseco termino, et ideo non potest
terminari sine sicco, quod est bene terminabile proprio termino, idest
intrinseco, et male alieno; similiter etiam siccum non terminatur sine
humido, sed unum est alteri velut colla. Cuius simile accidit in
pulmentis: ex farina enim sicca et aqua humida fit et conglutinatur
panis; et Empedocles etiam physicus fecit collam tenacem ex farina et
aqua, conglutinans unum alteri per calorem. Quod autem aqua sit primo
humida et terra sit primo sicca, ipse probat per duas rationes: quarum
prima talis est. Illud enim dicitur primo tale, ratione cuius alia
sunt talia, sicut ad longum declaratum est in I posteriorum; sed
omnia corpora terminata sive elementata, sunt humida vel sicca,
inquantum sunt ex aqua vel ex terra: quia nullum talium corporum est
sine aqua et terra; ergo aqua et terra sunt primo talia. Dicit autem
omnia corpora terminata hic, scilicet inferius apud nos, ad
differentiam corporum superiorum, quae sunt composita ex materia et
forma, non tamen sunt terrea vel aquea, sed sunt terminata aequivoce
cum istis inferioribus. Secunda vero ratio est, quia omnia
naturaliter appetunt locum consimilem et proportionatum suae naturae,
et naturaliter quiescunt in eo: quia locus naturaliter est
conservativus locati, sicut patet in IV Physic.; igitur omnia
animalia manent in terra et aqua naturaliter, ut in simili suae naturae
loco, et ut nutriri et conservari possint ab elemento, quod primo
habet qualitatem passivam quae praedominatur in eis. Licet autem
aliqua animalia dicantur nutriri in alio elemento, ut aves in aere et
salamandra in igne, tamen haec omnia nutriuntur ex terra et aqua, vel
ex his quae nascuntur in eis, ut manifestum est in avibus. Salamandra
autem per longum tempus nutritur in igne ex sicco terreo adusto et
fumoso, propter convenientem similitudinem ad complexionem suam, quae
maxime invenitur in nostro igne inferiori: quia non habemus hic ignem
purum, sed admixtum terreo; non autem nutriretur in igne puro.
2. Deinde cum dicit: corporalium autem etc., determinat de
speciebus qualitatum passivarum provenientibus ex humido et sicco:
quarum primae sunt durum et molle. Et ideo primo determinat de duro et
molli, et dicit quod omnia corpora quae generantur ex humido et sicco,
sunt aut dura aut mollia: et ideo de eis primo dicendum est. Definit
autem durum et molle, dicens quod durum est illud quod non cedit in
seipsum tangenti secundum superficiem, ut lapis et lignum. Quod
intelligendum est de tangente naturaliter et sine magna violentia: quia
licet lignum cedat securi et ferrum malleo tangenti cum violentia,
tamen dicitur durum quia non cedit tangenti naturaliter. Molle autem
est, quod e converso cedit tangenti naturaliter sine magna violentia,
et non circumstat tactui, sed cedit in profundum sui ipsius, sicut
cera. Aqua autem non dicitur mollis, neque alia liquida, quia non
deprimitur in profundum illa pars quae supponitur tactui, sed quasi
diffugit ad latus: quod ipse vocat circumstare. Sed durum et molle
dupliciter dicuntur, scilicet absolute et simpliciter, et per
comparationem ad alterum, sicut lignum quod respectu cerae est durum,
et per comparationem ad ferrum est molle. Quia autem in definitionibus
praedictis cadit sensus tactus, ideo dicit quod durum et molle
definivit per respectum ad tactum, quia universaliter omne sensibile
definitur per comparationem ad sensum: sunt enim sensus et sensibile
correlativa. Cognoscit autem sensus tactus qualitates mixtorum,
secundum quod excedunt aut deficiunt a media qualitate organi tactus.
Non enim potest eas cognoscere inquantum sunt omnino similes tactui,
sicut probant rationes Alexandri; sed tamen illa qualitas quae non
cognoscitur ab uno tactu propter omnimodam similitudinem, cognoscitur
ab alio propter dissimilitudinem aliquam: quia non est omnino eadem
qualitas media in organo tactus diversorum animalium. Et sic
universaliter omnis qualitas tangibilis cognoscitur ab aliquo tactu.
|
|
