|
1. Postquam philosophus determinavit de principiis et causis
corrumpentibus et salvantibus respublicas et in universali et in
particulari, intendit nunc ostendere ex quibus et quomodo sunt
instituendae. Et primo declarat ex quibus et quomodo instituendae sunt
respublicae transgressae. Et in secunda parte ex quibus et quomodo
respublica optima et recta in principio septimi, ibi, de politia
optima. Respublicae autem transgressae erant tres. Paucorum,
popularis et tyrannis: inter quas tyrannis pessima est, nec alicui
expedit simpliciter, quia nihil malignitatis ei deficit, sicut
dicebatur in quinto. Et ideo de ipsa non determinat ex quibus et
quomodo sit instituenda. Unde tantum in isto sexto intendit
determinare, qualiter aliae duae sint instituendae. Et dividitur in
duas; quoniam in prima parte praemittit intentionem suam, et ordinem
considerandi. In secunda cum dicit, hypothesis quidem igitur,
prosequitur. Circa primum duo facit: quoniam primo dat intentionem
suam. Secundo dat ordinem considerandi cum dicit, et primo de
democratia. Circa primum duo facit. Primo enim continuans se quaedam
dicta recolligendo, dat intentionem suam in universali. Secundo cum
dicit, qualis quidem igitur democratia, in particulari. Circa primum
duo facit. Primo recolligit quaedam determinata prius. Secundo cum
dicit, quoniam autem fuerunt, tangit quae restant consideranda in
universali. In prima dicit: in praecedentibus, puta in fine quinti
huius, determinatum est, quae et quot species differentiae sunt eius
quod consiliatur in republica, et etiam eius quod dominatur
simpliciter, et etiam ipsorum principantium universaliter, et etiam
iudiciorum, quae reddunt sententias disceptantibus. Iterum etiam
dictum est, quae istarum cui reipublicae conveniunt principaliter,
quia non omnia omnibus competunt. Iterum etiam dictum est ex quibus et
qualibus causis et principiis, et quomodo se habentibus contingit
salvari et corrumpi respublicas et in universali et in particulari.
2. Deinde cum dicit quoniam autem tangit in universali quaedam quae
restant consideranda; et dividitur in duas. In prima tangit illa.
In secunda reddit causam cuiusdam dicti, cum dicit, haec enim
combinata. In prima dicit, quod quia plures sunt species reipublicae
sicut dictum est prius, puta popularis, et paucorum, et sic de
aliis: adhuc etiam plures sunt species popularis, et plures etiam
aliarum rerumpublicarum de quibus aliqua considerata sunt prius, si
aliquid remanserit de illis non consideratum et non declaratum, et quod
minus expediens est cognoscere, considerandum est nunc de illo, puta
de institutione secundum unamquamque speciem. Item considerandus est
modus, qui congruit unicuique illarum, et confert ad consequutionem
finis uniuscuiusque; adhuc autem et commixtiones modorum
rerumpublicarum.
3. Deinde cum dicit haec enim reddit causam cuiusdam dicti
immediate. Ad cuius intellectum sciendum, quod sunt quaedam partes
materiales in habentibus materiam, quae non pertinent ad speciem;
sicut aurum vel cuprum non pertinent ad speciem circuli. Alia autem
sunt quae pertinent ad ipsam, sicut carnes et ossa ad speciem animalis
vel hominis. Et quia tales partes ad speciem pertinent, ideo secundum
diversitatem istarum accidit diversificari speciem. In republica sunt
quaedam partes sic non pertinentes ad rempublicam, sicut iste homo vel
ille, vel hoc officium vel illud: quaedam autem secundum speciem,
sicut principans et consiliativum et iudicium, et sic de aliis; et
ideo secundum distinctionem istorum diversificantur species
reipublicae. Contingit autem commixtiones vel combinationes istarum
fieri, puta quod accipiatur consiliativum unius et iudicium alterius,
et sic de aliis; et secundum hoc contingit diversimode misceri
respublicas. Et hoc est, quod ipse dicit, quod considerandae sunt
combinationes partium pertinentium ad speciem diversarum
rerumpublicarum. Istae enim partes diversimode combinatae faciunt
diversitatem rerumpublicarum, ita quod istae quae sunt optimatum
secundum aliquid videntur esse paucorum secundum aliquid quidem; et
illae quae sunt respublicae secundum aliquid, videantur populares
secundum aliud. Dico autem exponendo praedictas combinationes quae
restant considerandae, et ab aliis sunt omissae; ut si in aliqua
republica vel in aliqua civitate consilium et ea quae pertinent ad
electionem principum accipiantur ex paucorum statu, id autem quod
pertinet ad iudicia ex optimatum statu, aut ea quae sunt circa iudicia
aut etiam circa consilium ex paucorum statu, ea vero quae ad electionem
pertinent ex optimatum, aut secundum aliquem alium modum talem quo nunc
accipiuntur omnia quae conveniunt uni reipublicae non ex propriis eius,
sed ex his quae conveniunt aliis vel aliis. Secundum enim diversitatem
istorum contingit diversimode misceri respublicas.
4. Deinde cum dicit qualis quidem in speciali magis dat intentionem.
Et primo recolligit iterum quaedam determinata prius. Secundo cum
dicit, attamen oportet, declarat quae restant determinanda nunc in
speciali. Primo igitur dicit, quod in praecedentibus, puta in
quarto, dictum est qualis species status popularis, quali multitudini
conveniat; et qualis species paucorum, quali multitudini insignium
conveniat; et similiter de reliquis rebuspublicis dictum est quae cui
vel qualibus conveniat; non enim quaelibet cuilibet expedit, sicut nec
quodlibet genus fistulae cuilibet fistulatori, sed determinatum
determinato.
5. Deinde cum dicit attamen oportet tangit quae sunt consideranda
nunc; dicens, quod quamvis ista considerata sint, tamen oportet
manifestari non solum qualis respublica cui multitudini conveniat, sed
etiam qualiter et ex quibus et quomodo unaquaeque illarum sit
instituenda; et ideo de hac pertractandum est nunc breviter.
6. Consequenter cum dicit et primo dat ordinem considerandi; et
dividitur in duo. Quoniam primo tangit quod de populari statu primo
est considerandum. Secundo cum dicit, sumendum autem, ostendit quo
ordine sit considerandum de ea. In prima dicit, quod primo
considerandum est ex quibus et quomodo instituendus sit popularis
status. Simul enim quantum ad unitatem tractatus consequenter
manifestum erit de republica quae opponitur illi, quam vocant paucorum
potentiam. Post haec autem in sequenti tractatu dicemus de optima.
7. Deinde cum dicit sumendum autem tangit ordinem considerandi de
populari statu; quod facit primo. Secundo cum dicit, ex his enim,
assignat rationem ordinis. In prima dicit, quod est considerandum ex
quibus et qualibus instituenda sunt illa quae sunt sicut principia et
hypotheses, et omnia quae assequuntur sicut proprietates vel accidentia
ipsi; deinde determinandum est, ex quibus et qualibus instituatur.
8. Deinde cum dicit ex his enim assignat rationem propositi ordinis;
et dividitur in duas, secundum quod duas rationes assignat, et incipit
secunda ibi, opportunum autem. In prima dicit, quod bene dictum
est, quod prius considerandum est proprietates et accidentia popularis
status, quoniam ex diversa compositione istorum contingit fieri plures
modos popularis reipublicae differenter a seinvicem, et etiam species
plures: propter enim duas causas contingit esse plures species ipsius.
Quarum una dicta est prius, scilicet diversitas multitudinis:
respublicae enim diversificantur secundum diversitatem eius quod
principatur in eis, multitudo autem in populari republica principatur;
et ideo secundum diversitatem multitudinis contingit eam diversificari.
Est enim quaedam multitudo agricolarum, alia autem opificum, et
tertia ministrorum quae mercedem accipit pro labore; in quibus si
agricolarum multitudo accipitur cum secunda, puta cum opificibus
seorsum; et iterum tertia multitudo, puta ministrorum cum duabus aliis
seorsum, facient populares status differentes, non tantum secundum
melius et deterius, sed etiam secundum speciem; quoniam ista
combinatio et illa diversum ordinem multitudinis ad finem faciunt, et
diversitas multitudinis in ordine ad finem diversitatem inducit secundum
speciem popularis reipublicae. Alia autem causa est, de qua diximus
nunc, quoniam in popularibus potentiis sunt quaedam hypotheses et
accidentia propria diversa, quae diversimode composita diversas
respublicas populares inducunt; puta si in aliqua accipiantur plura,
in alia autem pauciora, in alia autem omnia; ista enim diversificant
eas, sicut apparebit consequenter.
9. Deinde cum dicit opportunum autem assignat secundam rationem;
dicens, quod expediens est considerare principia et proprietates
popularis status ad instituendam unamquamque speciem ipsius ad votum,
et ad hoc ut aliquid dirigatur in ea: cognoscere enim principia et
proprietates alicuius operabilis principium est ad operandum illud et
dirigendum in eo. Illi autem qui respublicas quaerunt instituere
volentes congregare omnia convenientia reipublicae ad instituendum
unamquamque, peccant, sicut dictum est in quinto huius, ubi dictum
est quae sunt salvantia et corrumpentia respublicas. Quaedam enim
respublicae congregant omnia convenientia ad suppositiones, quaedam
autem vel plura, quaedam pauciora, sicut iam dictum est prius. Nunc
autem consequenter dicamus exigentias vel proprietates convenientes et
consuetudines, et ea quae appetunt sicut fines vel ea quae sunt ad
fines popularis status.
|
|
