|
Excluso errore circa correctionem criminum, cap. V et VI; item
circa virginitatem et matrimonium, cap. VII, hic excludit errorem
circa esum et abstinentiam ciborum, cap. isto, IX et X, loquens
de his quae idolis immolabantur, a quibus, quamvis in se licitis,
abstinere monet, primo allegando eis scandalum infirmorum, cap.
isto; secundo exemplum sui, qui propter alios abstinet a receptione
sumptuum licitorum, cap. IX; tertio exemplum poenae Iudaeorum post
tanta beneficia Dei in deserto prostratorum, cap. X. Ergo propter
scandalum proximi, exemplo apostoli, non propter timorem supplicii
debemus abstinere a cibis aliquando licitis. In primo ostendit quod in
se licita est comestio idolothitorum; secundo monet nihilominus
abstinere propter scandalum fratrum infirmorum, ibi videte ne forte,
et cetera. In prima, primo proponit quod maiores eorum habent
scientiam de idolothitis; secundo ostendit qualem scientiam habent de
eis, ibi de escis autem quae idolis immolantur, etc.; tertio quod
quidam infirmi hac scientia carent, ibi sed non in omnibus est
scientia, etc.; quarto quod alii coram eis idolothita edere non
debent, ibi esca autem nos non commendat Deo. In prima, primo
dicit, quod de idolothitis scientiam habent; secundo quod eam sine
charitate inutiliter habent, ibi scientia autem inflat, etc.; tertio
ostendit a quibus habeatur haec scientia insufficienter, ibi si quis
autem existimat; quarto a quibus sufficienter, ibi si quis autem
diligit, et cetera. Dicit ergo de his autem, etc., quasi dicat:
de praedictis quaesivistis a me, scilicet de pertinentibus ad
matrimonium: de aliis autem, ut de immolatis idolo, non fuit necesse
quaerere; quia omnes scitis super hoc veritatem. Et hoc est quod
dicit de his autem quae idolis sacrificantur, an liceat edere vel non,
scimus ego et vos, quod liceat ea comedere secundum illud ad Tit.
I, 15: omnia munda mundis. Scimus quia omnes scientiam habemus,
ego scilicet et vos perfecti inter alios, id est, scientiam de
creatore et creaturis; et ideo minus excusabiles si male facimus.
Deinde cum dicit scientia autem inflat, etc., hic ostendit quomodo
sine charitate scientiam inutiliter habent, quasi dicat: habetis
quidem scientiam, sed non valet vobis, quia inde superbitis contra
ignaros; scientia autem si sola est, inflat. Eccle. I, 18: in
multa sapientia, multa est indignatio. Act. c. XXVI, 24:
multae litterae te faciunt insanire. Haec enim fuit plaga
Aegyptiorum, id est, sapientium huius mundi, vesicae turgentes,
Ex. IX, 9. Charitas vero aedificat infirmos, quae quod eis
obesse potest, dimittit, quia non quaerit quae sua sunt. Unde
addenda est scientiae charitas. Augustinus: addite ergo scientiae
charitatem, et utilis erit scientia. Per se quidem est inutilis, ex
charitate vero utilis. Philosophus: scire aut nihil, aut parum
prodest ad virtutem. Deinde cum dicit si quis autem existimat,
etc., hic ostendit a quibus haec scientia habetur insufficienter,
quia ab illis, qui ea utuntur in nocumentum proximi. Et est sua ratio
talis: quicumque habet scientiam et non modum utendi ea, habet
scientiam insufficienter; sed qui habet scientiam sine charitate est
huiusmodi: ergo qui habet scientiam sine charitate, habet
insufficienter scientiam. Primo ergo supponit scientiam sine
charitate; secundo ostendit insufficientiam talis scientiae, ibi
nondum cognovit, etc.; tertio rationem insufficientiae, ibi
quemadmodum oporteat, et cetera. Dicit ergo si quis autem, etc.,
quasi dicat: habetis scientiam, sed non sufficientem, quia si quis
vestrum existimat se scire, habens scientiam sine charitate, aliquid
scit, scilicet quod liceat comedere idolothita. Nondum tamen
cognovit, quia non se cognoscere facto ostendit, quomodo oporteat eum
scire, id est, qualiter debeat uti scientia, quia in aedificationem,
non in nocumentum aliorum. Scire autem contingit dupliciter, scilicet
habere scientiam et uti scientia: sicut videre, habere visum, et uti
visu. Glossa Bernardi: hic non approbat apostolus multa scientem,
si modum sciendi nescierit. Modus enim sciendi est, ut scias quo
ordine, quo studio, quo fine scire quaeque oporteat: quo ordine, ut
id prius quod maturius ad salutem; quo studio, ut id ardentius quod
efficacius est ad amorem; quo fine, ut non ad inanem gloriam vel
curiositatem velle aliquid, sed ad aedificationem tui et proximi.
Sunt namque qui scire volunt eo fine tantum, ut sciant, et curiositas
est; quidam ut sciantur, et vanitas est; quidam ut scientiam
vendant, et turpis quaestus est; quidam ut aedificentur, et prudentia
est; quidam ut aedificent, et charitas est. Deinde cum dicit si quis
autem diligit, etc., hic ostendit a quibus haec scientia habetur
sufficienter, quia ab illis qui utuntur ea ex charitate. Primo ergo
supponit scientiam cum charitate; secundo ostendit sufficientiam talis
scientiae, ibi hic cognitus est. Dicit ergo si quis, etc., quasi
dicat: ille perfecte non scit qui nescit quemadmodum oporteat eum
scire. Si quis autem diligit Deum, et ita cum scientia habet
charitatem, hic cognitus, id est approbatus, est ab eo. Novit enim
dominus qui sunt eius, II Tim. c. II, 19. Unde talis vere
scit Deo approbante, quia bene utitur scientia propter charitatem
annexam. Notandum est hic, quod ad hoc quod aliquis sciat quemadmodum
oporteat scire, novem sunt necessaria. Primo humiliter sine
inflatione. Phil. IV, v. 12: scio humiliari. Ps. CXXX,
2: si non humiliter sentiebam. Secundo sobrie sine praesumptione.
Supra c. II, 2: non iudicavi me scire. Rom. XII, v. 3:
non plus sapere quam oportet. Tertio certitudinaliter sine
haesitatione. II Tim. I, 12: scio cui credidi, et certus
sum. Quarto veraciter et sine errore. II Tim. III, v. 7:
semper discentes, et numquam ad scientiam veritatis pervenientes.
Quinto simpliciter sine deceptione. I Tim. c. VI, 20:
oppositiones falsi nominis scientiae. Sexto salubriter cum charitate
et dilectione. Infra XIII, 2: si habuero omnem scientiam,
charitatem autem non habuero. Septimo utiliter cum proximorum
aedificatione. Infra XII, 8: alii datur sermo scientiae in eodem
spiritu. Octavo liberaliter cum gratuita communicatione. Sap.
VI, 24: ponam in lucem sapientiam eius. Nono efficaciter cum
bona operatione. Iac. IV, 17: scienti enim bonum, et non
facienti, peccatum est illi. Primum, scilicet humilitas scientiae,
arguit sapientes superbos, sobrietas curiosos, certitudo dubiosos,
veritas haereticos, simplicitas advocatos, salubritas magnos,
utilitas iniquos, liberalitas avaros, efficacia otiosos. Deinde cum
dicit de escis autem quae idolis, etc., hic ostendit qualem scientiam
habent de idolothitis, ostendens primo quod sciunt idolum nihil esse;
secundo quod sciunt omnia a Deo esse, ibi nam etsi sunt qui dicantur
dii. In prima, primo dicit idolum nihil esse; secundo iuxta hoc ad
declarationem ostendit Deum non nisi unum esse, ibi et quod nullus
Deus, et cetera. Dicit ergo de escis autem, etc., quasi dicat:
praedictis modis non valet scientia, sed tamen, de escis quae
immolantur idolis, scimus, scientia vera scilicet, quod in se sunt
licitae, nec propter idolum sunt immundae; et hoc quia idolum nihil
est in mundo. Hoc tripliciter exponitur. Primo modo sic: idolum
nihil est in mundo, id est, inter creaturas mundi quantum ad formam
idoli; licet enim materia idoli sit aliquid, scilicet aurum, vel
argentum, vel huiusmodi, tamen nil est forma, scilicet quae creditur
ibi esse ab idololatris, qui credunt idolum esse Deum. Is. XLI,
24: ecce vos estis ex nihilo, et opus vestrum ex eo quod non est.
Secundo modo sic: idolum nihil est, scilicet persona subsistens ex
simulacro et spiritu praesidente. Ex istis enim duobus nihil fit,
sicut ab idololatris putatur. Ier. X, 14: confusus est omnis
artifex in sculptili, quia falsum est quod conflavit, et non est
spiritus in eo. Tertio modo sic: idolum nihil est in mundo, id est,
nullius rei quae sit in mundo habens similitudinem. Est enim
differentia inter idolum et simulacrum, quia simulacrum dicitur quod
fit ad similitudinem rei alicuius naturalis: idolum autem ad nullius
rei est similitudinem, ut si corpori humano addatur caput equinum.
Is. XL, 18: cui similem fecistis Deum, et cetera. Et scimus
etiam quod nullus Deus nisi unus. Deut. VI, 4: audi Israel,
dominus Deus tuus, Deus unus est. Deinde cum dicit nam etsi sunt
qui, etc., hic ostendit quod sciunt omnia a Deo esse, non a diis
nuncupativis vel adoptivis, ut sunt idola, vel sancti, sed ab uno
summo. Primo ergo dicit, quomodo potest intelligi deorum pluralitas,
scilicet per adoptionem vel nuncupationem; secundo quomodo est
divinitatis unitas, scilicet per essentiam, ibi nobis tantum unus
Deus, et cetera. Ubi primo tangit unitatem in patre; secundo in
filio, ibi et unus dominus, et cetera. In prima tangit tria,
scilicet essentiam, quia unus Deus; personam, quia pater;
potentiam, ex quo omnia; clementiam, quia et nos in illo; similiter
ista tangit in filio. Dicit ergo nam etsi sunt, etc., quasi dicat:
et vere non est nisi unus Deus, nam etsi sunt qui dicantur dii, vere
participatione divinitatis, ut sancti, Ps. LXXXI, 6: ego
dixi, dii estis, sive in caelo, ut sancti comprehensores, sive in
terra, ut sancti viatores; siquidem sunt dii multi vere participatione
divinitatis, ut sancti et iusti domini apostoli et praelati, nobis
tamen, et cetera. Alio modo legitur sic nam etsi sunt qui dicuntur
dii a gentibus, scilicet falsa nuncupatione, sive in caelo, ut sol et
luna, sive in terra, ut Mercurius et Diana. Siquidem sunt dii
multi, sola scilicet nuncupatione secundum gentiles. Ps. XCV,
5: dii gentium Daemonia. Et domini multi, qui aliis praesunt,
nobis tamen tantum unus est Deus essentialiter, scilicet pater, ex
quo omnia secundum naturam et per paternam auctoritatem, Rom. c.
XI, 36: ex quo omnia, et nos in illo per gratiam. Act.
XVII, 28: in ipso vivimus, movemur et sumus. Et unus cum
patre Deus dominus Iesus Christus. Io. X, 30: ego et pater
unum sumus. Per quem omnia, scilicet facta sunt secundum naturam,
Io. I, 3: omnia per ipsum facta sunt. Et nos per illum,
scilicet sumus in Deo per gratiam. Rom. I, v. 5: per quem
accepi gratiam, et cetera. Ergo unus est altissimus creator omnium
omnipotens. Ex his elicitur talis ratio: non est nisi unus Deus qui
fecit omnia, sed multa sunt idola, ergo non sunt Deus qui fecit
omnia, nec creduntur aliquid, ergo nihil. Sed non in omnibus est
scientia. Habito quod maiores illorum habent scientiam de
idolothitis, hic ostendit quod minores hac scientia carent. Ubi primo
ostendit quod in quibusdam defuit praedicta de idolothitis scientia;
secundo quod propter hoc, esu scilicet idolothitorum, polluitur eorum
conscientia. Ubi primo tangit pollutae conscientiae rationem; secundo
ipsam pollutionem, ibi et conscientia ipsorum, et cetera. Dicit ergo
sed non in omnibus, etc., quasi dicat: hoc scimus nos, scilicet
quod idolum nihil est, sed non in omnibus, ut in infirmis, est
scientia haec. Et vere non est in omnibus: quidam tamen, et cetera.
Vel sic: nos scimus quod idolum nihil est in mundo, quidam enim cum
conscientia idoli, quia scilicet putant idolum aliquid divinum esse,
usque nunc, id est, post conversionem, sicut ante manducant
idolothitum, id est, de sanctificatis idolis, et hoc non quasi cibum
simpliciter, sed quasi idolothitum, scilicet ad reverentiam idoli, et
conscientia illorum, cum sit infirma, polluitur, per illos scilicet
qui habent rectam scientiam, sed non cum charitate, per quos in hunc
errorem infirmi inducuntur. Deut. XXVII, 19: maledictus qui
errare facit caecum in itinere. Hic innuit quod non cibus, sed
conscientia polluitur per peccatum, comedendo ad exemplum malorum.
Deinde cum dicit esca autem non commendat, etc.; hic, quarto,
ostendit quod coram eis idolothita comedere non debent. Ubi primo
ostendit quod huiusmodi comestio nihil prodest apud Deum; secundo
probat quod non praestat aliquod bonum augmentum, ibi neque enim si non
manducaveritis. Dicit ergo esca autem, etc., quasi dicat: illis
nocet vestra comestio, vobis autem non prodest. Esca enim nos non
commendat Deo, sed recta fides in edendo. Nam nec Esau esu
lenticulae iustificatus est, nec Elias esu carnium pollutus est.
Rom. XIV, 17: non est regnum Dei esca et potus. Hebr.
ult.: bonum est gratia stabilire cor, non escis. Deinde cum dicit
neque enim si non manducaverimus, etc., hic probat quod proposuit,
et est sua ratio talis: non comedere idolothitum non diminuit bonum,
comedere non auget, ergo talis esca sumpta vel non sumpta nihil prodest
apud Deum. Et hoc est quod dicit neque enim si non manducaverimus,
deficiemus, id est, minus ab eo habebimus, neque si manducaverimus,
abundabimus in virtutibus, quia esca ventri, non menti proficit, et
ita cum non sit de veritate vitae, iustitiae et doctrinae, dimittenda
est propter scandalum.
|
|
