|
1. In praecedenti Psalmo Psalmista ostendit fiduciam quam habet de
Deo; hic autem ut non deficiat in fiducia, adjungit Psalmum
orationis. Titulus Psalmus ipsi David. Secundum litteram dicitur
quod aliqui Psalmi pertinebant ad personam David, inter quos est
iste, quasi iste pertineat ipsi David. Vel huic, quia ipse
faciebat, et hunc et alios per se cantabat. Mystice huic David
intitulatur iste Psalmus non figurali, sed vero David, scilicet
Christo. In hoc enim Psalmo mystice agitur de oratione Christi ad
patrem, secundum quod liberatur a malis passionibus. Tria ergo agit
in hoc Psalmo. Primo petit exaudiri; secundo ponit petitionem suam,
ibi, ne simul tradas; tertio ponit gratiarum actionem, ibi,
benedictus dominus. Duplici autem ratione petit exaudiri. Primo
ratione periculi imminentis; secundo ratione suae devotionis, ibi,
exaudi, domine. Circa primum tria facit. Primo ostendit indeficiens
propositum orandi; secundo petit exaudiri ibi, ne sileas; tertio
ponit imminens periculum, ibi, ne quando taceas. Primum ostendit cum
dicit, o domine, ad te clamabo, non semel, sed continue. Luc.
18: oportet semper orare. Thess. 5: sine intermissione orate.
Consequenter petit exaudiri: ne sileas Deus meus. Consuetus modus
loquendi est, quod quando aliquis exaudit orantem, dicitur ei
respondere. Tunc ergo Deus respondere videtur, quando satisfacit
voto orantis. Job 14: vocabis me, et ego respondebo tibi. Ne
sileas ergo, idest non subtrahas mihi responsionem tuam. Gen. 30:
respondebit mihi cras justitia mea. Ostenditur consequenter periculum
imminens: ne quando taceas a me. Hominis perfecti est, quod si sibi
dimittitur, deficiat. Oseae 13: perditio tua ex te, Israel;
tantummodo ex me auxilium tuum. Nam si aliquando taceas non exaudiendo
me, ero similis descendentibus in lacum, idest in Infernum. Isa.
14: verumtamen in Infernum detraheris, in profundo laci. Thren.
3: lapsa est in lacum vita mea. Hieronymus habet: ne te tacente
assimiler. Mystice autem, Glossa ex persona Christi loquitur quod
homo Christus clamet ne deseratur a deitate: et dicit, ne sileas
subtrahendo mihi in beneficium resurrectionis, et ne taceas, idest ne
deseras in passione. Alias essem similis aliis hominibus
descendentibus in lacum, sicut inimici aestimant. Psalm. 87:
aestimatus sum cum descendentibus in lacum. Exaudi domine vocem
orationis meae, dum oro ad te.
2. Alia ratio est quod petit exaudiri devotio orantis. Haec autem
devotio in duobus consistit: scilicet in interioribus cordis, et
exterioribus operibus. In interioribus: quia Deus spiritus est, et
eos qui adorant, oportet spirituales esse. Joan. 4: veri
adoratores adorabunt patrem in spiritu et veritate: et ideo dicit:
exaudi deprecationem meam dum oro ad te. Sed debemus revereri etiam in
nostris effectibus, et signis exterioribus; unde dicit, dum extollo
manus meas ad templum sanctum tuum. Hoc dupliciter legitur: vel ad
litteram secundum Glossam, quod Judaeis erat praeceptum, ut
ubicumque essent, ad illius partem orarent ubi scirent Jerusalem
esse. Vel, dum extollo, idest levo manus meas ad templum, idest ad
caelum. Psalm. 10: dominus in templo sancto suo et cetera. Ergo
non solum in devotione cordis orabo, sed etiam in signis exterioribus
versus caelum orabo, et aliquam devotionem ostendam. Vel, dum manus
meas, idest opera mea, extollo ad templum, idest dirigo ad Deum.
Psal. 140: dirigatur oratio mea, idest opera mea, sicut incensum
et cetera. De Christo autem potest exponi: quia ipse levavit manus
suas versus templum, quia ipsum non reprobavit, sed approbando expulit
vendentes et ementes in eo. Vel extulit manus in cruce: Isa. 65:
tota die expandi manus meas ad populum non credentem sed contradicentem
mihi. Ad templum, idest Ecclesiam construendam per passionem suam.
3. Ne simul tradas me cum peccatoribus, et cum operantibus
iniquitatem. Hic ponit petitionem ut non simul commoveatur in
punitione cum impiis: et circa hoc facit duo. Primo describit
culpam; secundo ponit poenam, ibi, da illis. Quantum ad primum,
culpam ostendit dicens peccata illorum, scilicet malum propositum et
malum actum, dico exaudi vocem meam etc. et hoc est, dum oro, quod
liberer a perditione peccatorum: quia licet in vita justi sint simul
cum peccatoribus, tamen in judicio non erunt simul. Matth. 25:
segregabit bonos a malis. Psal. 42: discerne causam meam de gente
non sancta et cetera. Gen. 18: numquid perdes justum cum impio?
Et ideo dicit, ne simul tradas me, in damnationem, scilicet, cum
peccatoribus. Peccatores proprie sunt qui ex habitu peccant, vel
peccandi propositum quantum ad actum et executionem peccati habent.
Dupliciter quis exequitur actum peccati: scilicet per manifestam
injustitiam, et per fraudem. Et hic est qui loquitur pacem quantum ad
alios. De primo dicit, cum operantibus iniquitatem ne perdas me.
Illi dicuntur iniquitatem operari, qui manifeste faciunt injustitiam.
Tamen non omne peccatum fit per injustitiam; specialiter tamen fit,
inquantum non reddit Deo obedientiam. De secundo dicit, qui
loquuntur pacem cum proximo suo. Et ponit duo: scilicet dulcia verba
eorum in ore: Rom. ult.: qui per dulces sermones et benedictiones
seducunt corda innocentium. Prov. 29: homo qui blandis fictisque
sermonibus loquitur amico suo, rete expandit gressibus suis. Aliud
tamen habent in corde; unde sequitur, mala autem in cordibus eorum,
scilicet sunt quae parant inimicis suis. Hier. 9: in ore suo pacem
cum proximo suo loquitur, et occulte ponit ei insidias. Haec omnia
possunt referri ad Christum, qui in cruce cum sceleratis deputatus
est, ut dicitur Isa. 53. Sed petit, ut non simul, idest propter
eamdem causam tradatur, idest crucifigatur cum eis: quia passio sive
damnatio illorum fuit propter peccatum proprium, passio autem Christi
propter iniquitatem nostram. Item, ne eodem fine tradas me cum
peccatoribus iniquis, idest non secundum intentionem eorum qui
intendebant quod nomen Christi delerent. Et hi sunt qui loquebantur
pacem cum proximo suo: et in Christo quando tentabant ut caperent eum
in sermone, sed, mala erant in cordibus eorum, idest mala intentio:
quia ut caperent, idest ut reprehendere possent. Matth. 22.
Sequitur: da illis secundum opera eorum: et secundum nequitiam
adinventionum ipsorum.
4. Secundum opera et cetera. Hic agit de tribulatione et poena
eorum. Et primo ipsam poenam tangit; secundo poenae aequitatem,
ibi, secundum opera eorum; tertio ejus perpetuitatem, ibi, quoniam
non intellexerunt. Duplex culpa posita est. Una exterior quae est
oris, alia interior quae est cordis. Et ideo dicit quantum ad
primum, da illis secundum opera eorum. Psal. 61: reddes unicuique
juxta opera sua. Da, accipitur praenunciative, idest dabis; vel
conformando se justitiae divinae. Ps. 57: laetabitur justus cum
viderit vindictam. Vel ut referatur hoc ad Christum. Tu domine
pater, da illis secundum opera eorum: quasi dicat: ex passione mea
sequitur utilitas; sed, tu da illis, scilicet peccatoribus non
secundum fructum, sed secundum eorum intentionem quae fuit mala.
Joan. 3: erant autem eorum mala opera. Quantum ad secundum dicit,
et secundum nequitiam adinventionum, ipsorum. Adinventiones sunt viae
excogitatae ad nocendum et peccandum. Et hi gravius puniuntur a Deo,
sed poena aequa eis debetur. Hic ita procedit littera: unde dicit,
secundum opera manuum eorum tribue illis, quia scilicet non coacti,
sed sua prava voluntate peccaverunt. Unde opera eorum sunt opera
manuum eorum. Secundum quod refertur ad Christum, sic dicit,
secundum opera manuum eorum etc. quia Judaei etsi Christum manu sua
non crucifixerunt, tamen et lingua et manu hoc scelus operati sunt,
quia per suam potestatem factum est; unde dicit, redde retributionem
eorum ipsis, ut scilicet sicut ipsi mala intentione hoc fecerunt, ita
tu eis mala retribuas. Matth. 7: mensura qua mensi fueritis
remetietur vobis.
5. Quoniam non intellexerunt opera domini, opera manuum ejus et
cetera. Supra praemisit Psalmista poenam debitam malis, et ejus
aequitatem; hic consequenter ponit hujus poenae perpetuitatem: et
facit duo in isto versu. Primo tangit poenae irreparabilitatem;
secundo causam. Sciendum est autem, quod homo frequenter peccat, et
ex hoc incurrit reatum poenae; sed quoniam per multa opera divinae
justitiae homo provocatur ad timorem, et per opera misericordiae
provocatur ad spem, quandoque convertitur ad poenitentiam et sanatur;
sed si in consuetudine induretur in peccato, et intellectum perdit,
non est spes salutis. Job 4: quia nullus intelligit, in aeternum
peribunt. Isa. 6: excaeca cor populi hujus et cetera. Et ideo pro
causa poenae irreparabilis praemittit carentiam intellectus. Notandum
est, quod non omne opus est opus manuum, sed exteriora: quaedam etiam
sunt interiora opera. Ita in Deo quaedam sunt spiritualia quae
operatur in nobis. Isa. 26: omnia opera nostra operatus es in
nobis domine. Quaedam corporalia ut caeli. Ita etiam Christi
spiritualia sunt opera, salus fidelium: corporalia vero sunt
miracula. Joan. 5: opera quae ego facio testimonium perhibent de
me. Et ideo dicit, quia non intellexerunt opera domini, scilicet
spiritualia, et opera manuum ejus, scilicet corporalia, destrues
illos, et ita destrues quod non aedificabis. Et refertur hoc ad
duplicem destructionem: scilicet spiritualem; quia destructi per casum
a fide, et non a notitia Dei. Ps. 58: disperge illos in virtute
tua, et depone eos et cetera. Sed tamen isti qui sic sunt destructi,
aliquando reaedificantur, sicut Petrus; et sic etiam isti
reaedificantur, vel reaedificabuntur usque ad finem mundi. Rom.
11: caecitas ex parte contingit in Israel, donec plenitudo gentium
intraret, et sic omnis Israel salvus erit. Vel refertur ad
corporalem destructionem: quia destructi per Romanos nunquam
reaedificati sunt, nec unquam reaedificabuntur: vel destructi per
Babylones et relevati per Persas: vel destructi per Antiochum et
relevati per Romanos; sed per Romanos ita tandem destructi, quod
nunquam reaedificati sunt.
6. Benedictus dominus. Hic quasi exauditus gratias agit. Et primo
de beneficiis sibi collatis; secundo agit gratias de beneficiis
collatis toti populo, ibi, dominus fortitudo. Circa primum duo
facit. Primo agit gratias pro sua exauditione; secundo ostendit, in
quo fuit exauditus, ibi, dominus adjutor meus. Dicit ergo: ego
petivi, et sum exauditus in petitione mea; unde, benedictus dominus.
Benedicere Dei nos, est causare bonitatem in nobis, quia dixit, et
facta sunt. Ps. 148. Benedicere nos Deo, est agnoscere ejus
bonitatem, qua nobis bene facit: et nihil ei accrescit ex hoc. Hoc
tamen faciendum est nobis pro omnibus beneficiis. 2 Cor. 1:
benedictus Deus, et pater domini nostri Jesu Christi, pater
misericordiarum et cetera. Tob. 12: benedicite Deum caeli, quia
fecit nobiscum misericordiam suam. Et ideo dicit, quoniam exaudivit
vocem deprecationis meae, idest devotionem orationis meae. Jacobi
ult.: multum valet deprecatio et cetera.
7. Hic ostendit, in quo est exauditus, scilicet quia consecutus est
auxilium Dei: et circa hoc facit tria. Primo ponit beneficium divini
auxilii; secundo meritum beneficii, ibi, et in ipso speravit cor
meum; tertio effectum beneficii, ibi, et refloruit. Homo indiget
divino auxilio ad duo: ad bene agendum, et quod liberetur a malis, et
quod promoveatur ad bonum. Quantum ad primum dicit, dominus adjutor
meus. Joan. 13: sine me nihil potestis facere. Isa. 50:
dominus Deus auxiliator meus. Quantum ad secundum dicit, et
protector meus: et protector a malis, sicut scutum protegens hominem
ab exterioribus telis. Isa. 49: sub umbra manus suae protexit me.
Psalm. 63: protexisti me, Deus, a conventu malignantium. Sed
quo merito me defendis? Numquid meo? Non. Sed non alio, nisi quia
in ipso speravit cor meum, quasi ex intimo affectu de ipso confido.
Psal. 24: in te confido, non erubescam. Et ideo, adjutus sum.
Isa. 40: qui sperant in domino, mutabunt fortitudinem. Haec
autem omnia possunt referri ad Christum inquantum homo: nam ut Deus,
omnes ipse juvat et protegit simul cum patre; inquantum homo, est
juvatus et protectus a patre. Et sequitur, in ipso. Effectus
auxilii ponitur hic quantum ad duo. Primo quantum ad carnem; secundo
quantum ad animam; unde dicit, et refloruit. Juventus hominis
comparatur flori: quia sicut flos est praesagium fructus, ita juventus
hominis est praesagium vitae futurae. Psalm. 89: mane sicut herba
transeat. Tunc ergo caro reflorescit, quando antiqua juvenescit;
quoniam homo in tristitia videtur senescere, in laetitia videtur
juvenescere; sed tamen caro Christi floruit flore honestatis et
incorruptionis. In primo homine floruit caro ejus per innocentiae
puritatem, sed peccando inquinata est. Sed in Christo refloruit in
resurrectione: fuit enim de spiritu sancto sine peccato concepta.
Isa. 11: flos de radice ejus ascendet. Item in primo statu natura
humana floruit, quia erat incorruptibilis: sed per peccatum est
subjecta corruptioni: Rom. 8: corpus per peccatum mortuum est.
Sed Christus refloruit in resurrectione: Cant. 1: et lectulus
noster floridus est. Quantum ad animam dicit, et ex voluntate mea
confitebor tibi. Anima quamdiu est in peccato, habet voluntatem a
Deo aversam, et ad temporalia conversam; sed quando per conversionem
reparatur, tunc convertitur ad Deum voluntas ejus, et confitetur
Deum laudando ipsum. Vel si dicatur hoc de Christo, refertur ad
membra sua, scilicet fideles: Psalm. 53: voluntarie sacrificabo
tibi et confitebor nomini tuo, domine, quoniam bonum est.
8. Dominus. Hic agit gratias pro beneficiis populi. Et primo
ponit beneficia jam exhibita. Secundo petit ea continuari, ibi,
salvum fac populum tuum. Eadem beneficia quae sunt sibi facta cum
dicit, dominus adjutor meus etc. dicit facta esse populo cum dicit,
dominus fortitudo, populi Judaeorum per me liberati a Philistaeis.
Et Christus est fortitudo populi ejus liberati per eum a peccato:
Isa. 12: fortitudo mea dominus, et factus est mihi in salutem:
Psalm. 142: protector meus, et in ipso speravi. Et hic est
protector salvationum, idest protegit eos qui salvati sunt per
Christum: Act. 4: non est aliud nomen sub caelo, in quo oporteat
nos salvos fieri. Christus ergo protegit nos in praesenti, ut non
cadamus in peccatum; et ideo, salvationum, idest praedestinatorum ad
salutem proteget in futuro, liberando ab omni malo: Apoc. 7: non
esurient, neque sitient amplius, neque cadet super illos sol, neque
ullus aestus et cetera.
9. Salvum fac. Hic ostendit continuationem beneficiorum sive
salutis. Et primo ponit salutem. Secundo modum, ibi, benedic.
Dicit ergo, domine, tu qui es protector meus: salvum fac populum
tuum, idest rogo ut ad salutem eos perducas: Joan. 17: non rogo
ut tollas eos de mundo, sed ut serves a malo: Isa. 45: salvatus
est Israel in domino salute aeterna. Consequenter ponit modum
perveniendi ad salutem: ad quam ut perveniatur, requiruntur tria:
scilicet donum gratiae, gubernatio, et spiritualis profectus.
Quantum ad primum dicit. Et benedic hereditati tuae, idest confirma
dona ejus. Prov. 10: benedictio domini super caput justi. Et
dicit hereditati, quia electi sunt haereditas: Psalm. 32: beata
gens cujus est et cetera. Quantum ad secundum dicit, et rege eos,
quia etiam cum gratia necessaria est gubernatio: Pro. 11: ubi non
est gubernator, populus corruet. Quantum ad tertium dicit, et
extolle eos, idest promove per profectum, usque in aeternum. Duobus
modis potest intelligi. Primo in intellectu, quando elevatur ad
manifestam cognitionem veritatis: Isa. 52: ecce intelliget servus
meus, et exaltabitur. Secundo in affectu, quando non cupit
carnalia, sed spiritualia: desiderium habens dissolvi et esse cum
Christo, Philip. 1. Quoniam removetur ab hac vita ad vitam
gloriae: Isa. 56: sustollam te super altitudinem nubium, et
cibabo te et cetera.
|
|
