|
1. In aliis Psalmis commemoravit Psalmista fiduciam quam habet de
Deo; hic autem quasi liberatus gratias agit. Et primo ponuntur
Psalmi pertinentes ad gratiarum actionem. Secundo commemorat
beneficia praestita, ibi, in te domine speravi. Circa primum duo
facit. Primo invitat alios ad gratiarum actiones. Secundo ipse
gratias agit, ibi, exaltabo te. Titulus, Psalmus David in
consummatione tabernaculi: et nota historiam 1 Reg. 4, ubi filii
Israel tempore Heli pugnaverunt contra Philistaeos, et arca Dei
capta est, et fuit in terra illa sex mensibus, tandem propter plagam
remiserunt eam in Gabaa: et mortuo Saule, David tulit eam, et
portavit in Hierusalem, et fecit ei tabernaculum, et lusit ante eam,
ut habetur 2 Reg. 6; et tunc videtur factus fuisse iste Psalmus.
Mystice per tabernaculum designatur sancta Ecclesia: Apoc. 21:
ecce tabernaculum Dei cum hominibus. Hoc tabernaculum, scilicet
Ecclesia, ereptum est de manibus Philistiim, idest Daemonum: et
quae in Psalmo isto dicuntur, pertinent ad dona spiritus sancti, per
quae istud tabernaculum consummatur. Dividitur ergo in partes duas.
In prima invitat alios ad offerendum Deo per gratiarum actionem.
Secundo commemorat beneficia, ibi, vox domini super aquas. Circa
primum tria facit. Primo ostendit cui sit offerendum. Secundo qui
offerat. Tertio quid debeant offerre. Dicit ergo, afferte. Sed
cui? Domino, soli, non alii: Exod. 22. Quod soli Deo debeat
offerri, dicitur 1 Paral. ult.: tua sunt omnia; et quae de manu
tua accepimus, dedimus tibi. Qui debebant offerre ostendit, filii
Dei: Eccl. 34: dona iniquorum non probat altissimus: Gen. 4:
Deus primo respexit ad Abel, et ad munera ejus postea, quia debet
homo primo Deo placere, et postea ei oblationem facere; et ideo
dicit, filii Dei, per fidem: Joan. 1: quotquot autem receperunt
eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine
ejus. Item per charitatem: 1 Jo. 3: videte qualem charitatem
dedit nobis Deus et cetera. Per bona opera: Rom. 8: qui spiritu
Dei aguntur, hi filii Dei sunt.
2. Afferte. Hic ostendit quid debeat offerri. Et primo ponit
corporalem sacrificium. Secundo spirituale, ibi, afferte domino
gloriam. De tribus generibus animalium fiebat oblatio: scilicet de
bobus, capris, et arietibus: et super caetera animalia agnus maxime
consuetum sacrificium erat. Unde Exod. 29, dicitur, quod
quolibet mane et vespere unus agnus immolabatur: quia per agnum maxime
et expressius figurabatur Christus: Joan. 1: ecce agnus Dei. Et
ideo dicit, afferte domino filios arietum, idest agnos. Mystice
arietes sunt principes gregis, idest apostoli: Psalm. 46:
principes populorum congregati sunt. Filii eorum sunt fideles: 1
Cor. 4: in Christo Jesu per Evangelium ego vos genui. Afferte,
ergo vos ipsos Deo, qui estis filii arietum.
3. Afferte. Consequenter ponit spirituale sacrificium. Et primo
ponit ipsum. Secundo manifestat, ibi, afferte domino gloriam nomini
ejus. Notandum, quod dominus voluit sibi offerri ista non propter
se, quia ipse dixit, numquid manducabo carnes taurorum etc. sed ut
cognoscamus eum principium omnium bonorum nostrorum, et finem, in quem
omnia sunt referenda: et ideo nulli licet offerre sacrificium nisi
Deo. Deus enim est finis, et nihil possumus ei addere; et ideo
debemus eum glorificare, ut omnia quae facimus, in ejus gloriam
faciamus: 1 Cor. 10: omnia in gloriam Dei facite. Item Deus
est principium, et ideo debemus ei honorem. Malach. 1: si ego
dominus, ubi est honor meus? Et ideo dicit, afferte domino gloriam
et honorem. 1 Tim. 1: soli Deo honor et gloria. Adorate
dominum. Hic manifestat spirituale sacrificium. Et primo ostendit
quomodo debemus ei gloriam. Secundo quomodo debemus sibi honorem.
Dicit ergo quod ipse Deus est gloriosus, et ideo debemus sibi
gloriam; unde dicit, afferte domino gloriam nomini ejus. Ipse in se
gloriosus est; sed nomen ejus debet in nobis gloriosum esse, idest ut
in notitia nostra sit gloriosum. Et quo sit ipse in nobis gloriosus et
clarus, debemus ei honorem dare: et ideo dicit, adorate dominum in
atrio sancto ejus, idest in Ecclesia ista, quae est sicut atrium
caeleste. Vel in atrio, idest in mente: Joan. 4: veri adoratores
et cetera.
4. Vox domini super aquas et cetera. Hic ponit divina beneficia.
Et primo praeterita. Secundo futura, ibi, dominus diluvium et
cetera. Circa primum duo facit. Primo enumerat beneficia praestita.
Secundo concludit gratiarum actionem, ibi, et in templo ejus.
Praestita beneficia possunt exponi figuraliter et mystice.
Figuraliter quidem; et sic in prima parte ponit duo beneficia
praestita: scilicet in exitu, secundo post exitum de eo, ibi, vox
domini confringentis. Et primo commemorat beneficium eductionis de
Aegypto. Secundo manifestat illud. Dicit ergo. Vox, idest
imperium, domini, fuit super aquas, maris divisi, ut dicitur Exod.
14. Et magnificat hoc tripliciter. Primo ex parte auctoritatis.
Deus majestatis, qui scilicet est ipsa majestas: Isai. 6: plena
erat omnis terra majestate ejus. Intonuit, quia cum elevasset Moyses
manus, flavit ventus. Et hunc flatum dicit, intonuit, quia
tonitruum ex commotione ventorum fit. Item ex parte materiae: quia
siccavit non parvas aquas, sed multas, scilicet maris: Isa. 41:
numquid non siccasti mare? Sap. 10: transvexit eos per aquam
nimiam. Item ex parte effectus, ex hoc quod fuit magnae virtutis in
hoc quod dejecit inimicos: Exod. 15: dextera tua domine,
percussit inimicum: propter quod dicitur, vox domini in virtute.
Item alius effectus est magnificentiae; unde dicit, vox domini in
magnificentia, quia fecit transire per siccum mare; unde sequitur
ibidem, scilicet Exo. 15: magnificus in sanctitate, terribilis
atque laudabilis et cetera. Vox domini confringentis cedros, et
confringet dominus et cetera.
5. Consequenter commemorat beneficia praestita post transitum. Et
hoc potest dupliciter intelligi. Primo per remotionem a malo.
Secundo per collationem bonorum, ibi, vox domini concutientis.
Circa primum duo facit. Primo ponit beneficium. Secundo facilitatem
conferendi beneficium, ibi, et comminuet dicit ergo, vox domini
confringentis cedros. Cedri sunt homines magni: et signat Amorrhaeos
qui erant magni et fortes: Amos 2: exterminavi ante faciem ejus
Amorrhaeum, cujus altitudo cedrorum altitudo illius, et fortis ipse
quasi quercus. Item in tota terra quae promissa erat eis, erant
Amorrhaei et aliae gentes, quae non poterant exterminari et subjugari
usque ad tempus David. Omnes Amorrhaei adhuc habitabant circa
Libanum, ut dicitur Josue 15. Et ideo dicit, confringet dominus
cedros Libani, idest Amorrhaeos, qui adhuc habitabant ibi, et
comminuet eos tamquam vitulum Libani, et Saron tamquam filium
Unicornium. Hebraei habent sic, et comminuet eas tamquam vitulum
Libani et Saron sicut filium bubalorum. Et est sensus litteralis:
quia differentia est inter bubalos et boves; quia bubali in paludibus
nutriuntur, boves autem in montibus. Erant enim in monte Libani
multa pascua in quo crescebant magni cedri. Item erant ibi vituli, et
boves. Dicit ergo, ita erit facile Deo comminuere cedros Libani,
sicut si comminueret vitulum Saron. Saron est locus quidam: Isa.
35: decor Carmeli et Saron. Hic locus est aquosus, ubi bubali
pascuntur; quasi dicat, etiam Saron comminuet sicut filium bubali,
vel vitulum. Mystice vox domini super aquas. Duplex beneficium
innuit, scilicet conversionis et donorum quae dantur conversis. Vox
domini in virtute. Secundum mysterium potest dupliciter exponi. Uno
modo, ut referatur ad praedicationem Christi; et sic agitur de
conversione Judaeorum et gentium: Judaeorum, cum dicit, super
aquas. Homines assimilantur aquis: quia sicut aquae homines fluunt,
et non revertuntur, 2 Reg. 14. Unde super aquas dicitur vox,
idest praedicatio domini, idest super populum Judaeorum, quia ex
doctrina Dei nondum incarnati, sed expectati, Judaei conversi sunt
ad Deum. De conversione gentium sequitur cum dicit, Deus majestatis
intonuit. Tonitruum formatur in nube, in qua signatur ipsa incarnatio
quae est sicut nubes; Isa. 19: ecce dominus ascendit super nubem
levem. Deus ergo majestatis intonuit, idest omnipotens intonuit per
praedicationem de nube carnis suae: Job 37: tonabit voce sua
mirabiliter. Et dicit, super aquas multas; quia vox domini incarnati
fuit non tantum super Judaeos, sed super gentiles: Isa. 49: dedi
te in lucem gentium et cetera. Vel, super aquas, Baptismi: unde ex
tempore quo Christus est baptizatus, iste Psalmus cantatur, vox
domini in virtute. Supra Psalmista secundum mysticum intellectum
tetigit mysterium conversionis Judaeorum et gentium; hic autem ponit
beneficium temporalium donorum: et circa hoc tria facit. Primo
proponit spiritualia dona. Secundum ponit vitiorum extirpationem quae
sequitur ex eis, ibi, vox domini confringentis. Tertio profectionem
seu promotionem ad bona ibi, vox domini praeparantis. In
spiritualibus donis haec est differentia, quia quibus dantur
spiritualia dona, quibusdam dantur ad ea quae conveniunt communiter,
et agenda sunt, et sunt de necessitate salutis: quibusdam ad quaedam
ardua, sicut ad miracula facienda, et hujusmodi. Quantum ad primum
dicit, vox domini in virtute; idest ex imperio domini datur virtus ad
implendum praecepta. Quantum ad secundum dicit, vox domini in
magnificentia, idest ex imperio domini datur virtus sanctis suis magna
faciendi: Ps. 67: super Israel magnificentia ejus. Glossa haec
adaptat donis spiritus sancti. Et primum, scilicet conversionem
fidelium ad donum timoris qui fit divina virtute, ad quam pertinet
timores admittere. Magnificentia pertinet ad donum scientiae, quia ad
scientiam pertinet magna agere: Eccl. 25: quam magnus est qui
invenit sapientiam. Vox domini confringentis. Hic agit de exclusione
vitiorum, et tangit primo vitium superbiae. Secundo concupiscentiae,
ibi, vox domini intercidentis flammam ignis. Tertio vitium
infidelitatis sive contemptus, ibi, vox domini concutientis desertum.
Ostendit ergo primo exclusionem superbiae. Unde notandum est quod
sicut abietes sunt magnae, ita et cedri; et ideo per eas signatur
superbia. Dicit ergo, vox domini confringentis cedros, idest virtus
imperii divini super omnes superbos: Isa. 14: detracta est ad
Inferos superbia tua: et comminuet cedros Libani, idest vox domini
super arrogantes et superbos ipsos comminuendo sua potentia: quia omnes
reges per hoc conversi sunt ad Christum; et finaliter super cedros
Libani, quia majores Judaeorum conversi sunt, sicut de Nicodemo,
Joan. 3.
6. Item, et comminuet eos tamquam vitulum. Hic ponitur perfectio
conversionis. Mons Libani est valde pascuosus, et sacerdotes propter
copiam victimae faciebant pascere ibi boves: et ideo, comminuet eos
tamquam vitulum Libani, idest humiliabit eos sicut vitulum Libani,
ut scilicet seipsos in sacrificium offerant, sicut offertur vitulus qui
nutritur in monte Libani. Et hoc patet, quia multi magni se martyrio
exposuerunt pro Christo: Matth. 22: tauri mei et altilia occisa
sunt. Et dilectus quemadmodum filius Unicornium. Hoc potest
dupliciter legi. Primo, ut significet auctoritatem comminutionis;
quasi dicat; dilectus faciet ea. Et secundum hoc dilectus ponitur
singulariter, quasi auctoritatem habens. Hic est filius meus et
cetera. Matth. 3. Et haec faciet, quemadmodum filius
Unicornium. Idest filius Judaeorum, quia mysterium incarnationis
haec operabatur; et Judaei Unicornes dicuntur, inquantum gloriantur
in cultu unius Dei. Vel Unicornis dicitur, quia secundum
generationem aeternam est sine matre, et secundum temporalem
generationem fuit filius sine patre. Aliter, dilectus etc. idest
Christus in exemplum hujus comminutionis patietur, dabit exemplum
aliis patiendi: 1 Petr. 2: Christus passus est pro nobis, vobis
relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus. Et patietur non
inquantum Deus, sed inquantum filius Unicornium Judaeorum.
Revertamur ergo ad sensum litteralem.
7. Vox domini intercidentis flammam. Hic commemorat beneficium,
quo liberati sunt a malo inflicto divinitus. Num. 11, dicitur quod
propter murmur populi ignis invasit partem castrorum, et ad levationem
manus Moysi ignis extinctus est: et hoc est quod dicit, vox, idest
imperium, domini intercidentis, idest destruentis, flammam ignis.
Consequenter commemorat beneficia quae promovent in bono. Et ponit
tria. Primo beneficia multiplicationis populi. Secundo nutritionis
parvulorum. Tertio ducatus per desertum. Littera Hieronymi habet,
vox domini parturientis desertum. Sic legitur in Josue. Nullus
eorum qui exierunt de Aegypto, et venerunt in desertum, intraverunt
terram promissionis, nisi Josue et Caleb, ut patet Num. 14.
Sed omnes qui intraverunt in eam, nati sunt in deserto. Et ideo
commemorat hoc beneficium quod populus non est extinctus; unde dicit,
vox domini parturientis, idest parturire facientis, et specialiter
desertum cades: quia quantum ad intentionem Moysi fuit, quod statim
exeuntes de Aegypto intrarent terram promissionis, et venirent in
cades. Unde miserunt exploratores, et illi dissuaserunt et timuerunt
intrare: et propter illud peccatum omnes mortui sunt. Et quia ex illo
dimiserunt intrare, ideo in hoc deserto omnes mortui sunt. Vel
secundum litteram nostram, vox domini concutientis desertum; idest
commoventis ad generationem per desertum cades. Vox domini
praeparantis cervos. Hieronymus habet, obstetricantis cervos.
Hebraeus habet praeparantis mulos. Cervi in desertis manent. Et
quia filii Israel quadraginta annis fuerunt in deserto, ideo dicuntur
cervi: Psal. 17: statuit pedes meos tamquam cervorum, quia
mulieres habuerunt opportunitatem pariendi et enutriendi. Et revelabit
condensa, vel saltus quia ducatum ei praestitit per columnam ignis per
noctem et nubis per diem: Ps. 135: transduxit populum suum per
desertum. Mystice, in hoc quod dicit, vox domini confringentis,
signat donum fortitudinis. Et ponit hic exclusionem peccati
concupiscentiae, cum dicit, vox domini intercidentis flammam ignis,
scilicet concupiscentiae: Sap. 6: concupiscentia sapientiae deducet
ad ignem perpetuum. Et haec nutrit alia mala de qua 1 Joan. 2:
omne quod est in mundo aut est concupiscentia oculorum et cetera. Et
haec consumit: Job 31: ignis est usque ad consumptionem devorans.
Basilius exponit sic. Vox domini intercidentis, etc. quia in die
judicii virtute divina ignis dividetur, quia ardor sine luce erit in
igne involvente reprobos. Ignis splendens sine ardore erit ad gloriam
electorum. Et hoc quod dicit, pertinet ad donum consilii. Vox
domini concutientis desertum. Hic ponit exclusionem duplicis
infidelitatis: scilicet gentilium et Judaeorum. Quantum ad primum
dicit, vox domini concutientis desertum, idest gentes ad fidem
commovit convertendo ad eam: Isa. 54: multi filii desertae (idest
populi gentilis) magis quam ejus quae habet virum, idest synagogae.
Quantum ad secundum dicit, desertum cades, quod interpretatur sanctum
legis: quia Judaei sanctificati per legislatorem convertentur in fine
mundi: Isai. 1: terra nostra deserta et cetera. Et hoc pertinet
ad donum intellectus. Consequenter commemorat beneficium quod pertinet
ad promotionem in bonis. Et primo ponit collationem sapientiae.
Secundo ejus actum. Dicit ergo, vox domini praeparantis cervos,
idest sanctos et perfectos viros: quia sicut cervi repellunt venenosa,
ita sancti repellunt omne peccatum: et sicut cervi per spinas incedunt
sine laesione, ita sancti per vanitatem mundi sine delectatione.
Gen. penul.: Nephtalim cervus emissus, dans eloquia
pulchritudinis. Et isti praeparantur per Deum, non per se: et ipse
Deus, revelabit, eis, condensa, idest ea quae aliis sunt
abscondita: Matth. 11: revelasti ea parvulis. Et hoc pertinet ad
donum sapientiae. Consequenter concludit gratiarum actionem pro
praedictis beneficiis, dicens, in templo ejus omnes dicent gloriam:
Psal. 148: juvenes et virgines, senes cum junioribus laudent
nomen domini. Alia littera habet, omnis dicet vel loquetur gloriam.
Verum est quod quilibet habet dona communia, et etiam specialia. Et
pro hoc speciali dono quilibet dicet gloriam: Eccl. ult.: danti
mihi justitiam, dabo gloriam.
8. Dominus. Hic agit de beneficiis speratis. Et primo commemorat
potentiam benefactoris. Secundo ponit sperata beneficia, ibi,
dominus virtutem populo suo dabit. In Hebraeo habetur, dominus
diluvio sedit, et hoc habet planum sensum; quasi dicat: verum est
quia hoc fecit populo Israeli. Numquid non ejusdem potestatis
aliquando fuit? Immo a principio mundi judicia ejus manifesta
fuerunt. Et commemorat unum manifestum, quod ex judicio pro peccato
hominum induxit diluvium. Et sedebit dominus rex in aeternum,
judicans scilicet populos in aequitate. Hieronymus habet, dominus
diluvium inhabitat, vel inhabitare facit. Diluvio inundante, terra
evacuata est ab habitatoribus. Postea iterum, inhabitare facit
terram, dissipatam tunc per multiplicationem hominum. Mystice potest
tripliciter legi. Uno modo, ut ly diluvium sit quasi accusativus
appositus ad hoc infinitum, inhabitare: quia in arca Noe soli illi
habitaverunt diluvium: et sic per arcam Noe signatur Ecclesia, et
sancti qui sunt in ea, securi habitant diluvium tribulationum. Alio
modo e converso, quasi, diluvium inhabitat in templo suo. Diluvium
est mundum, et carnales homines mundi: Nah. 1: in diluvio
praetereunte consummationem faciet. Hoc ergo diluvio faciet inhabitare
in templo suo, quando convertentur, et sedebit rex in aeternum, ut
supra expositum est. Alio modo diluvium inhabitat, idest aquas
baptismales, quas ipse inhabitat per effectum gratiae. Consequenter
commemorat beneficia sperata. Et primo pertinentia ad progressum.
Secundo ad finem. Quantum ad primum dicit, dominus virtutem populo
suo dabit, per quam possint proficere: Isa. 40: qui dat lapso
virtutem, et his qui non fuerunt fortitudinem et cetera. Quantum ad
secundum dicit, dominus benedicet populo suo in pace: Isa. 32:
sedebit populus meus in pulchritudine pacis, in tabernaculis fiduciae,
in requie opulenta.
|
|
