|
1. Supra Psalmista invitavit gentes ad gaudium et gratiarum actionem
pro beneficiis populo Dei datis; hic autem monet eas ut confidant de
Deo: et circa hoc duo facit. Primo excitat attentionem. Secundo
prosequitur propositum. Titulus non est novus. Secundum autem
titulum homo dupliciter redditur attentus. Uno modo dicitur attentus
reddi aliquis ex parte auditorum, alio modo ex parte dicendorum, cum
promittit se dicturum aliqua magna: Prover. 8: audite me, quia de
rebus magnis locutura sum. Et hoc modo loquitur hic. Primo ergo
reddit eos attentos ex parte eorum quibus loquebatur. Secundo ex parte
dicendorum, ibi, os meum. Dicit ergo, quod ad omnem differentiam
hominum et ad omnes pertinent, quae dicturus est. Et tangit quatuor
differentias hominum. Unam ex diversitate populorum: quia alius erat
populus Judaeorum, et alius gentium. Aliam ex parte locorum. Aliam
ex parte originis. Quidam enim erant nobiles et insignes, quidam
non. Aliam ex parte fortunae: quia quidam divites, quidam non.
Primam ponit cum dicit, audite haec omnes gentes, non solum
Judaeorum, quia haec ad omnes pertinet audire: et est hoc
necessarium: Proverb. 1: audiens sapiens et cetera. Secundam
ponit cum dicit, auribus percipite qui habitatis orbem, idest
quacumque parte orbis: et dicit, auribus percipite, quia oportet
audire et percipere: Matth. 13: qui habet aures audiendi audiat,
idest attendat. Hieronymus habet, habitatores occidentis. Quasi sit
quaedam prophetia: quia fides Christi praecipue viget in populo
occidentis: quia in aquilonari sunt adhuc multi gentiles, et in
Orientalibus sunt multi schismatici et infideles. Vel, audite haec
omnes gentes, refertur ad malos; qui habitatis orbem, ad bonos qui
dominantur terrae. Tertiam ponit cum dicit, quique terrigenae, idest
ignobiles, et filii hominum, idest nobiles. Hieronymus habet, tam
filii Adam quam filii singulorum, quia quidam nihil habent insigne ex
parentibus. Mystice terrigenae dicuntur peccatores, qui terrae
adhaerent per affectum; unde serpenti comparantur: Isa. 65:
serpenti (idest terrenis) pulvis panis ejus. Filii hominum dicuntur
boni, qui imaginem Dei et Christi, qui est filius hominis, habent.
Quartam ponit cum dicit, simul in unum dives et pauper; quasi dicat:
omnes audiatis haec documenta: quia omnibus sunt utilia. Et quae
sunt? Matth. 5: beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum
caelorum: Eccl. 31: beatus dives qui inventus est sine macula et
cetera. Tamen aliquis est dives actu, sed non affectu: et hic potest
esse sanctus, sicut Abraham et Ludovicus rex Franciae. Alius est
dives actu et affectu: et hic non est sanctus. De hoc dicitur
Matth. 19: facilius est camelum intrare etc. quia sicut est contra
naturam intrare camelum per foramen acus; ita intrare divitem in regnum
caelorum est contra justitiam divinam. Et tales sunt terrigenae; sed
primi sunt filii hominum.
2. Os meum. Hic reddit attentos ex promissione dicendorum.
Quicumque docet, aut docet res aut docet verba. Quando praedicamus
fidem et mores, docemus res; quando exponimus Scripturam, docemus
verba. Primo ergo dicit de prima doctrina. Secundo de secunda,
ibi, inclinabo. Rerum autem cognitio necessaria est ad duo: scilicet
ad cognitionem veritatis, et ad usum operationis. Omnis ergo cognitio
veritatis, quae nobis necessaria est de aliis rebus, referenda est ad
cognitionem veritatis divinorum. Unde Augustinus dicit: qui
scrutatur haec, non referens ad aeterna, est otiosus. Et ideo omnis
cognitio veritatis pertinet ad sapientiam; et ideo dicit, os meum
loquetur sapientiam: 1 Cor. 2: sapientiam loquimur inter
perfectos. Id autem quod est necessarium quantum ad usum operationis,
pertinet ad prudentiam, qua habetur directio rerum humanarum; et ideo
dicit, et meditatio cordis mei prudentiam, scilicet loquetur: Prov.
10: sapientia est viro prudentia, quia sapientia comparata ad res
humanas et materiales est prudentia. Inclinabo. Hic agit de secunda
doctrina, scilicet verborum obscurorum: et sunt circa ea duo
necessaria. Primo, ut studeat intelligere. Secundo, ut studeat ea
exponere aliis. Quantum ad primum dicit, inclinabo in parabolam aurem
meam. Parabola est sententia aliqua, quando habet obscuram
similitudinem; quasi dicat: dabo studium ad intelligendum aliorum
dicta: Prov. 1: animadvertet parabolam et interpretationem ejus;
verba sapientium et aenigmata eorum. Vel, inclinabo aurem meam in
parabolam, quam loquitur Deus: quia aenigmatice loquitur; quasi
dicat: inclinabo intellectum meum ad vocem domini, qui loquitur
parabolice. Aperiam in Psalterio propositionem meam. Propositio
dicitur dupliciter. Uno modo id, quod prae aliis opto, et est illud
quod magis desidero, illud, aperiam in Psalterio, idest in mea
operatione, quia hic est optimus modus aperiendi propositum suum: quia
si tu proponis intrare vitam aeternam, non manifestas propositum tuum,
si non habes bonam operationem. Vel propositio est sermo obscurus,
vel propositus causa tentationis; sic Samson, Judic. 14,
proposuit problema: unde dicit: si non arassetis in vitula mea: et
sic accipitur hic propositio. Et ideo Hieronymus dicit quod est sermo
obscurus. Hebraei habent, divinationem meam, quod idem est.
3. Cur timebo. Proposito prooemio Psalmi in quo populi incitavit
attentionem; hic procedit ad propositum principale, quod est inducere
homines ad non timendum mala praesentia, ne confidant de bonis
praesentibus; sed ejus timor et fiducia sit in Deo solo: et circa hoc
duo facit. Primo ostendit de quo sit timendum. Secundo ostendit de
quo non debeant timere, ibi, ne timueris. Circa primum duo facit.
Primo proponit intentum. Secundo probat propositum, ibi, qui
confidunt. Circa primum duo facit. Primo proponit quaestionem.
Secundo ponit conclusionem. Quaestio est, cur timebo in die mala?
Ubi primo videndum est, quae sit ista dies mala: quia omnes dies sunt
a Deo. Sed dicuntur mali propter mala quae in eis contingunt: Eph.
5: redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. Potest ergo dies mala
dici in qua aliquod periculum evenit; et praecipue in qua imminet
periculum aeternae damnationis, et haec est dies judicii: Soph. 1:
vox diei domini amara: tribulabitur ibi fortis. Ergo, cur timebo in
die mala? Idest quid faciet me timere in die illa? Et respondet,
iniquitas calcanei mei circumdabit me. Nihil enim timendum est, nisi
peccatum: quia nulla nocebit adversitas, si nulla dominetur
iniquitas: Prov. 28: fugit impius nemine persequente: Eccl.
34: qui timet Deum nihil trepidabit; et ideo dicit, iniquitas
calcanei. Per calcaneum possunt tria intelligi. Primo, quia est
extrema pars corporis. Et ideo iniquitas calcanei mei est iniquitas
quae perseverat usque ad finem vitae; et hoc modo accipitur calcaneum:
Gen. 3: ipsa (scilicet mulier) conteret caput tuum, scilicet
ratio superior; sed ipsa conteret caput serpentis: et tu insidiaberis
calcaneo ejus, idest insidiaberis ei usque ad finem vitae. Item per
calcaneum potest intelligi infirmitas carnis: quia quando homo
deficit, calcaneus labitur. Et sic iniquitas calcanei, idest
peccatum procedens ex infirmitate carnis, circumdabit me. Tertio
persecutio injusta, quam quis movet contra alium; secundum illud
Joan. 13: qui manducat panem meum, levabit contra me calcaneum.
Et sic iniquitas calcanei, idest persecutio injusta, retorquetur
contra persequentem, Prov. 5: iniquitates suae capiunt impium.
Qui confidunt in virtute sua. Hic ponitur ratio quare sit timendum;
quia propter peccatum. Et est duplex ratio quare sit timendum
peccatum. Primo, propter impossibilitatem evadendi poenam peccati:
Job 11: peribit ab eis refugium, et spes eorum abominatio animae.
Alia ratio est propter mala quae malis imminent. Primo ergo ponit
impossibilitatem evadendi poenam. Secundo ostendit mala imminentia
malis, ibi, non videbit. Aliquis evadit poenas primo per auxilium
extrinsecum. Secundo per propriam solicitudinem. Tertio propter
defectum subjecti, ut quando moritur. Et ostendit quod nullo istorum
modorum evadere potest. Primo propter auxilium. Secundo, quod nec
per remedium a se exhibitum. Tertio, quod nec per defectum subjecti.
Qui vult liberari per auxilium, quandoque liberatur ex potentia sui
exercitus: Joan. 18: si regnum meum esset de hoc mundo, ministri
mei et cetera. Quandoque per divitias: Prov. 6: omnem substantiam
domus suae tradet, et liberabit se. Quandoque per amicos. Et
ostendit quod nullum istorum potest a poena peccati liberare. Et licet
secundum Glossam legatur aliter, tamen secundum Hebraeos legitur,
quia Deus confidentes de se liberat. Frater non redimet; quasi
dicat. Frater non redimet eos qui confidunt in eo. Et ideo primo
ostendit quod per auxilium amicorum non juvatur a poena peccati, quia
virtus amicorum modica est. Et ideo in virtute corporali amicorum non
est confidendum. Ideo dicit, qui confidunt in virtute sua, scilicet
amicorum suorum, vel in virtute propria speciali: quia, est via quae
videtur homini recta, novissima autem illius ducunt ad mortem, Prov.
14. Item qui confidunt in virtute divitiarum suarum, non liberantur
per ista omnia a peccati poena: quia Prov. 11: qui confidunt in
divitiis suis, corruent. Non enim confidendum est in divitiis
corporalibus vel spiritualibus, sed quaerat homo prout potest salutem
suam: Jer. 9: non glorietur sapiens in sapientia sua, et non
glorietur fortis in fortitudine sua, et non glorietur dives in divitiis
suis. Nec persona conjuncta sibi quantumcumque potest eum redimere,
idest liberare a peccato, sive a poena: Ezech. 14: si fuerint
tres viri in medio ejus Noe, Daniel et Job, ipsi justitia sua
liberabunt animas suas. Sed postquam frater non potest redimere
quantumcumque sibi propinquum, numquid redimet homo? Non, quia homo
non potest aliquem eripere de manu Dei, sed solus Deus redimet eos.
Et homo, scilicet Christus: homo, ut pretium, idest mors locum in
eo habere possit, et Deus ut habeat virtutem redimendi, vel aliter,
frater, idest Christus, qui est verus frater noster: Ps. 21:
narrabo nomen tuum fratribus meis: Can. 8: quis mihi det te fratrem
meum et cetera. Si non redimet iste, quis alius redimet? Quasi
dicat, nullus. Non dabit Deo placationem suam. Hic ostendit quod
non evadunt poenam propter aliquid quod faciunt dum sunt in peccato:
quia duplici remedio indigent peccatores propter duplex malum quod
incurrunt, scilicet offensam Dei, et reatum poenae. Et ideo
indigent placare Deum: quod ipsi facere non possunt, quia ex quo ipsi
non placent Deo, et sunt inimici Dei, nec eorum munera accipit:
unde dicit, non dabit Deo placationem suam, quia non placent
exteriora Deo, nisi sit interior gratia, quam non potest purus homo
dare. Item indigent absolvi a poena: et hoc etiam homo facere non
potest; unde dicit, nec pretium redemptionis animae suae, scilicet
purus homo potest dare; et ideo non potest liberare a poena: Ps.
88: quis est homo qui vivit et non videbit mortem, eruet animam suam
de manu Inferi? Sed Christus qui est Deus et homo, dedit
placationem pro nobis: Rom. 5: cum inimici essemus, reconciliati
sumus Deo et cetera. Item solum pretium redemptionis: 1 Pet. 1:
redempti estis de vana vestra conversatione et cetera. Vel, non
dabit, idest non curabit dare placationem, et pretium redemptionis
animae suae, ille scilicet qui confidit in divitiis. Et secundum hoc
potest continuari alia littera, quae dicit, frater, Christus
scilicet, non redimit, quia illi non curant placare Deum per
poenitentiam, quia Christus non juvat eos qui nolunt se juvare. Et
laborabit. Hic ostendit quod non evadet per defectum sui, quia semper
punitur; unde dicit, laborabit in aeternum, idest punietur supplicio
aeterno: Matth. 25: ibunt hi in supplicium aeternum, quia
noluerunt hic laborare: Ps. 72: in labore hominum non sunt. Et
quia quantum in se fuit, in aeternum peccaverunt, quia praeferunt
peccatum legi Dei; et ideo non timent poenam, sed semper vellent
facere peccatum. Et vivet adhuc in finem, idest vita ejus non
deficiet in poenis: Job 20: luet quae fecit omnia, nec tamen
consumetur.
4. Non videbit. Supra ostendit Psalmista, quod timendum est
propter peccatum, quia nullum remedium est ad evadendum poenam; hic
autem agit de malis quae imminent eis propter improvidentiam eorum: et
circa hoc tria facit. Primo commemorat improvidentiam eorum de malis
futuris. Secundo commemorat mala quae imminent, ibi, relinquent
alienis. Tertio ponit spem de Deo qua sperat liberari ab his malis,
ibi, verumtamen. Circa primum duo facit. Primo ostendit eorum
improvidentiam. Secundo ignorantiae causam, ibi, cum viderit.
Dicit ergo iste talis cui imminent tot mala: non videbit, idest non
considerabit interitum, idest damnationem suam. Justorum enim est
novissima memorari, Eccl. 7. Sed de istis dicitur Deut. 32:
gens absque prudentia et sine consilio. Et quare injusti non
praevident sibi? Redditur ratio Eccl. 9: hoc est pessimum inter
omnia quae sub sole fiunt: quia eadem cunctis eveniunt. Et ideo non
considerant quid eis possit evenire in futurum. Et ideo, cum viderit
etiam sapientes morientes: sed videntes mortem corporalem non
considerant eorum gloriam: Sapien. 4: videbunt finem sapientis, et
non intelligent quid cogitaverit de illo Deus. Differentia est inter
insipientem et stultum. Insipiens est qui habet scientiam humanam, et
non considerat aeterna; stultus est qui non considerat etiam
praesentia. Vel insipiens est qui non attendit mala praesentia, sed
futura; stultus est qui attendit et non vitat; unde dicit, simul
insipiens et stultus peribunt. Secundum Hieronymum, duplex est causa
contemptus injustorum: diuturnitas vitae, et quia vident simul
sapientes et insipientes mori.
5. Et relinquent. Hic ponit mala quae contingunt peccatoribus. Et
primo ponit mala quae contingunt in praesenti. Secundo ponit mala quae
evenient in futuro, ibi, sicut oves. Circa primum duo facit. Primo
ponit mala quae eveniunt in praesenti, quantum ad bona extrinseca.
Secundo quantum ad bona intrinseca, ibi, cum in honore. Et ostendit
primo quid perdit malus per mortem. Dicit quod perdit divitias; unde
dicit, relinquent alienis divitias suas: Hier. 17: fecit
divitias, et non in judicio, in dimidio dierum suorum relinquet eas.
Et dicit, suas, quasi a se possessas; vel quia non usus est eis ad
utilitatem aliorum: Phil. 2: omnes quae sua sunt quaerunt. Et
dicit, alienis, quia saepe alieni, idest extranei secundum carnem,
accipiunt divitias suas: Ps. 38: thesaurizat, et ignorat cui
congregabit ea. Quod si aliquando, etiam filiis dimittat divitias,
tamen alieni sunt, ut dicitur Luc. 10: ille proximus qui fecit
misericordiam in illo. Et contingit quod filii et nepotes nihil boni
faciunt mortuis; sed residua sunt eis duo de rebus mundi, sepulcrum et
fama hominum. Secundum, ibi, tabernacula. Quantum ad primum
dicit: habuerunt domos et vineas et currus et multa pretiosa. Sed
quid habebunt in morte? Pro palatio habebunt sepulcrum, et hoc, in
aeternum, idest usque in diem judicii habitabunt in sepulcris. Vel ex
hoc quod faciunt curiosa sepulcra, credunt habitare in aeternum in eo;
sed decipiuntur, quia et sepulcra destruentur. Unde licet secundum
opinionem eorum illa sepulcra sint domus eorum in aeternum, tamen non
est ita. Hieronymus tamen habet aliter: interiora eorum domus illorum
in aeternum: quia homo habet duplicem domum: exteriorem scilicet; et
haec non manet in aeternum; et interiorem, scilicet conscientiam, et
haec manet: Isa. 38: dispone domui tuae. Sive bona, sive mala,
semper manet. Tabernacula. Hic ostendit, quod non remanet fama,
seu memorabile hominis post mortem. Memorabilia hominis sunt aedificia
fortia: ideo dicit, tabernacula eorum in progenie et progenie; quasi
dicat, ita aedificantur ac si sint duratura usque in finem; sed
decipiuntur, quia destruuntur: Job 21: ubi est domus principis,
et ubi tabernacula impiorum? Marc. 13: vides has magnas
aedificationes? Non relinquetur et cetera. Et dicit, tabernacula,
quia non diu manent in eis. Vocaverunt nomina sua in terris suis;
quasi dicat: haec est intentio hujus aedificationis, ut essent
nominati in terris suis: Gen. 11: venite, aedificemus civitatem
et turrim, et celebremus et cetera. Eccl. 40: aedificatio
civitatis confirmavit nomen: unde vocant civitates ex nomine suo; et
dicit, suis, quia nomen alicujus non multum extenditur extra terram
suam. Et ideo stultum est quod homo celebret nomen suum in terris.
Vel, invocabunt nomina eorum, idest defunctorum, in terris suis,
portando cibaria ad sepulcra.
6. Et homo. Supra proposuit Psalmista mala quae imminent malis,
quantum ad amissionem exteriorum; hic autem ponit quae ex corruptione
bonorum interiorum eis imminent: et circa hoc duo facit. Primo
proponit malum interioris corruptionis. Secundo ostendit quid ex hoc
malo sequitur, ibi, haec via illorum. Sciendum est autem quod homo
est compositus ex natura rationali et sensitiva. Secundum naturam
rationalem homo habet similitudinem cum Deo et Angelis: Gen. 1:
faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram: Psal. 8:
minuisti eum paulo minus ab Angelis. Secundum autem sensitivam
naturam habet communicationem cum bestiis. Primo ergo ponit honorem
hominis quantum ad hoc quod habet similitudinem cum Angelis; unde
dicit, homo cum in honore esset. Secundum philosophum, honor est
excellentius quid quam laus: quia laus ordinatur ad aliud; honor autem
est per se et in se. Et dicit, esset, scilicet similis ad Deum.
Et ex hoc quod haec habet, praemittit tria: quia praemittit quod haec
non considerat, scilicet quod sit similis Deo. Secundo, quod
declinat in ignorantiam et ignobilitatem bestialem. Tertio quod
consequitur actum bestialem. Quantum ad primum dicit, non
intellexit, scilicet quod ad imaginem Dei sit factus: et quod esset
aptus ad possidenda caelestia: Sap. 2: neque speraverunt mercedem
justitiae: nec judicaverunt honorem animarum sanctarum. Quantum ad
secundum dicit, comparatus est jumentis. Bruta animalia operantur ex
passione; et hoc patet, quia canis statim cum irascitur, clamat,
equus cum concupiscit, hinnit; sed non imputatur eis, quia carent
ratione. Si ergo homo statim cum concupiscit, sequitur passionem, et
iratus percutit, comparatus est in agendo jumentis insipientibus:
Ps. 31: nolite fieri sicut equus et mulus et cetera. Quantum ad
tertium dicit, et similis factus est illis: nam quando natura brutorum
inclinatur ad aliquid, sic utitur passione, et consuetudo vertitur in
naturam. Quando homo ergo assuescat secundum passionem vivere, jam
vertitur in naturam: et ideo, similis factus est illis, per habitum
ex malis operibus aggravatum: Jer. 5: equi amatores in feminas, et
emissarii facti sunt; et ideo dicit philosophus, quod pejor est malus
homo quam mala bestia; quia cum malitia habet intellectum, ut diversa
mala adinveniat.
7. Haec via. Hic ostendit quid sequitur ex hoc malo quod
incurrunt, scilicet quod facti sunt bestiales: nam posset aliquis
dicere, quod nihil mali inde sequitur. Sed non est ita. Immo
aliquid aliud sequitur. Et primo ostendit quid sequitur quantum ad
eos. Secundo quantum ad alios. Quantum ad eos dicit, haec via,
quia scilicet sequitur passiones, est scandalum ipsis, quia interius
conturbantur: Ps. 68: fiat mensa eorum coram ipsis in scandalum.
Item exterius etiam conturbantur, quia puniuntur et infamantur.
Philosophus, poenitudine replentur pravi. Quantum ad alios
sequitur, quod postea in ore suo complacebunt. Et exponitur
dupliciter. Uno modo sic. Postquam interius scandalizantur et
faciunt mala, vellent quod alii sequerentur eos. Et ideo student
aliis complacere, ut trahant eos ad peccandum: Prov. 1: si te
lactaverint peccatores et cetera. Alio modo sic reprehendit
simulationem: quasi dicat: postea quam jam sic conturbantur et
sequuntur mala, in ore suo complacebunt, idest student loqui sancta et
blanda: Matth. 23: vae vobis Scribae et Pharisaei hypocritae,
qui similes estis sepulcris dealbatis etc. usque ad et iniquitatem.
Glossa, pejores sunt simulantes quam aperte mali. Sed numquid hoc
verum est? Videtur quod non. Isa. 3: peccatum suum sicut Sodoma
praedicaverunt. Glossa Hieronymi: secunda tabula est occulte
peccare. Dicendum, quod aliud est non publicare peccatum, et aliud
est simulare innocentiam: nam publicare peccatum est malum, quia
scandalizat alios; sed simulare innocentiam, ut alios trahat ad
peccatum, majus malum est. Et de his loquitur hic. Alia littera
habet, et in ore suo benedicat Deum. Et exponitur sic. Quamvis
interius sint bestiae, tamen labiis exterius benedicent Deum. Isa.
29: populus hic labiis me honorat et cetera. Vel aliter.
Benedicent Deum de malis quae fecerunt. Hieronymus habet: post eos
justitiae eorum current: quasi dicat: non intellexit, et similis
factus est bestiis, et inde scandalizantur, et ideo fit, quia
voluerunt esse bestiae. Ideo, post eos, idest in finem comedentur a
bestiis, idest a Daemonibus; quasi dicat: current post Daemones in
Inferno.
8. Sicut oves. Hic ponit mala quae evenient peccatoribus post hanc
vitam. Et quia tria mala jam dixit: scilicet quod sunt similes
bestiis, quod contemnunt sapientiam, tertium est quod confidunt in
virtute. Et contra primum dicit: quia isti sunt sicut bestiae,
dignum est quod sicut bestiae puniantur; unde dicit, sicut oves in
Inferno positi sunt. Oves non habent auxilium a natura ad se
defendendum, et ideo expositae sunt ad caedem. Psal. 43:
aestimati sumus sicut oves occisionis. Quia ergo mali in Inferno sunt
omnino poenis expositi, ideo sunt sicut oves. Jerem. 12: congrega
eos sicut gregem ad victimam. Item oves tonduntur, et tonsae
occiduntur: ita prius tonduntur a lana mali, et privantur sive
expoliantur exterioribus bonis, et postea occiduntur in Inferno, mors
depascet eos: Apocalyp. 21: pars eorum est sulphur. Hic depascet
eos: et dicit, depascet, quia etsi mors inferat poenam, non tamen
totaliter auferet; sed reservat semper ad poenam. Vel, mors, idest
Diabolus: Apoc. 6: nomen illi mors: depascet eos, idest deducet
de pascuis ad pascua, idest de poenis ad poenas. Job 24: ad
calorem nimium transiet ab aquis nivium. Alia littera habet, mors
pastor eorum erit. Et loquitur sic. In vita ista sunt sicut oves
deputandi ad Infernum; et Diabolus est pastor eorum. Et
dominabuntur. Hoc est contra illud quod dixit supra, quod videntur
sapientes simul mori cum insipientibus; hic dicit quod justi
dominabuntur eorum, scilicet malorum. Vel sapientes, qui vocantur
justi in matutino, idest in die judicii, quando accipient judiciariam
potestatem. Malach. 4: calcabitis impios cum fuerint cinis sub
planta pedum vestrorum. Et auxilium eorum. Hoc est illud quod
dixit, et in multitudine divitiarum etc.: quasi dicat: auxilium
eorum quod erat ab amicis et divitiis eorum, veterascet, idest peribit
in Inferno. Isa. 10: ad cujus fugietis auxilium? Job 6: ecce
non est auxilium mihi in me. A gloria eorum, idest juxta gloriam
eorum. Apocalyps. 18: quantum glorificavit se, tantum et cetera.
Verumtamen redimet animam meam; quasi dicat: mali ista habent; sed
ego liberabor ab istis. Et per quid? Per effusionem sanguinis
Christi. Redimet de manu Inferi, idest de manu Diaboli, sub qua
erant homines ante adventum Christi. Oseae 13: de morte redimam
eos. Cum acceperit me, idest cum acceperit animam meam. Hebr. 2:
nusquam Angelos apprehendit, sed semen Abrahae.
9. Ne timueris. Supra Psalmista ostendit quid sit homini timendum
in mundo; hic ostendit quid sit non timendum, scilicet prosperitas
impiorum. Et primo monet ut non timeamus propter prosperitatem
malorum; secundo assignat rationem, ibi, quoniam cum interierit.
Prosperitas malorum duo habet: scilicet abundantiam divitiarum, et
sublimitatem gloriae. Quantum ad primum dicit, ne timueris cum dives
factus fuerit homo. Quantum ad secundum, et cum multiplicata fuerit
gloria domus suae. Et dicit, homo. Homo constat ex duplici natura:
scilicet animali et rationali. Et quandoque sumitur pro una,
quandoque pro alia. Hic sumitur pro animalitate; quasi dicat: si
homo animalis dives factus fuerit: tales enim saepe ditantur. Job
21: quare impii vivunt, sublimati sunt, confortati sunt divitiis?
Item ibidem 12: abundant tabernacula praedonum: si ista scilicet
videris, ne timueris. Duplex potest esse causa timoris. Una, ne
desaeviant in homines: alia, ne ex hoc scandalizentur boni, et
deficiant a spe, secundum illud Psalm. 72: mei autem pene moti
sunt pedes (...). Et dixi: ergo sine causa justificavi cor
meum; quasi dicat: ex quo tot bona Deus facit malis, videtur quod
non curet de nobis, secundum illud Malach. 3: vanus est qui servit
Deo, et quod emolumentum habemus, quia custodivimus praecepta
domini? Quantum ad secundum dicit, et cum multiplicata fuerit gloria
domus ejus. Eccl. 9: non zeles gloriam et opus peccatoris. Psal.
36: vidi impium et cetera. Quoniam cum interierit. Hic assignatur
ratio, quare non sunt timendi mali si divites fiant. Primo, quia
quandoque omnibus exterioribus bonis privabuntur; secundo etiam omnibus
interioribus bonis deficient. Secunda ibi, quia anima ejus. Ideo
dicit, non sunt timendi, quia Deus reservat tibi majora. Haec autem
quae dantur istis sunt transitoria. Et ostendit primo, quod divitiae
transeunt; dicens, quoniam cum interierit, scilicet dives, non sumet
omnia, idest nihil ex omnibus quae habuit, poterit habere. Job
27: dives cum dormierit, nihil secum auferet. 1 Tim. ultim.:
nihil intulimus in hunc mundum: haud dubium, quia nec auferre quid
poterimus. Secundo ostendit defectum gloriae hominis peccatoris,
neque descendet cum eo gloria ejus; quia tunc gloria ejus finitur cum
carne, et reservatur ei ignominia in Inferno. Oseae 4: gloriam
eorum in ignominiam commutabo. Apocal. 18: glorificavit se et
cetera.
10. Quia anima ejus in vita ipsius benedicetur: confitebitur tibi
cum benefeceris ei. Hic ponit primo defectum interiorum pertinentium
ad corpus; secundo ad animam, ibi, et introibit. Primo ergo
ostendit, quod post hanc vitam deficit eis bonum corporis; secundo
ostendit quod finitur bonum virtutis, si quod habuerunt. Dicit ergo,
quia anima ejus. Sicut homo sumitur aliquando pro natura animali,
aliquando pro rationali, ita anima sumitur dupliciter. Quandoque pro
vita rationali, ut Deuteronom. 6, diliges dominum Deum tuum ex
toto corde tuo, ex tota anima tua. Quandoque pro animali vita.
Luc. 12: anima mea, habes bona et cetera. Dicit ergo secundum
hoc, quia anima, idest animalis vita ejus, in vita ipsius
benedicetur; quasi dicat: quicquid habet de divitiis et gloria, totum
est in hac vita; et cessante hac vita, deficit ejus gloria: et ideo
non potest vitae suae benedicere nisi dum vivit. Item aliquando
peccatores laudant Deum, vel faciunt opera de genere bonorum; sed si
adversitas immineat, cessat ejus laudatio, sive operatio bona. Et
ideo convertit se ad Deum dicens: o Deus, iste talis, scilicet
peccator, sive aliquis in prosperitate existens, confitebitur tibi,
idest laudabit te, cum benefeceris ei, idest dederis sibi bona
temporalia quae amat. Prov. 10: benedictio domini divites facit.
Hieronymus: laudabunt te cum bene sibi fuerit, idest homines laudant
et serviunt divitibus, quamdiu suppetunt et prosperantur in divitiis;
sed si mutetur fortuna, mutantur, necdum non laudant, sed detrahunt
eis. Introibit. Hic ponit defectum spiritualium. Et primo ostendit
defectum; secundo ponit ordinem perveniendi ad ipsum defectum, ibi,
homo. Et primo ponit defectum culpae; secundo poenae. Quantum ad
primum dicit, introibit, scilicet iste peccator sic dives, et quem
laudant omnes, dum bene est ei, introibit dico, usque ad progeniem
patrum suorum, scilicet per imitationem, dum omnia mala quae tota sua
progenies facit, ipse operatur. Matth. 23: et vos implete
mensuram patrum vestrorum. Jer. 11: reversi sunt ad iniquitates
patrum suorum priores. Vel, introibit etc. quia patres sui impii
sunt in Inferno, et iste ibit illuc. Quantum ad secundum dicit: et
usque in aeternum non videbit lumen: quia quasi, scilicet hic in suo
aeterno, scilicet in vita, noluit sequi lumen rationis, ideo, in
aeternum non videbit lumen. Job 15: non credit quod reverti possit
de tenebris ad lumen. Matth. 25: inutilem servum mittite in
tenebras exteriores et cetera. Et quo ordine? Quia cum esset
praeditus lumine rationis, sicut homo in honore constitutus, noluit
illo lumine regi, assimilatus est jumentis insipientibus, et ideo
facit sicut jumenta, debet deputari occisioni.
|
|
