|
Quaestiuncula 1
1. Ad secundum sic proceditur. Videtur quod verbum non dicatur
personaliter; sicut enim dicit Augustinus, verbum quod insinuare
intendimus, cum amore notitia est. Sed notitia dicitur
essentialiter. Ergo et verbum.
2. Praeterea, omne illud quod potest intelligi non intellecta
distinctione personarum, est essentiale in divinis. Sed non
intellecta distinctione personarum, adhuc potest intelligi quod
intellectus divinus manifestat se sibi, et manifestat se creaturae.
Cum ergo verbum non addat aliquid supra rationem intellectus nisi
ordinem manifestationis, videtur quod verbum sit essentiale, sicut et
intelligere.
3. Item, verbum est terminus hujus actus qui est dicere; nihil enim
dicitur nisi verbum. Sed quaelibet persona potest dicere se, et
potest dicere essentiam suam. Ergo essentia est verbum, et quaelibet
persona est verbum; et ita verbum essentialiter dicetur. Nec potest
dici, quod quilibet eorum dicat se verbo patris; quia perfectius est
dicere verbo proprio, quam alterius; et ita, cum unaquaeque persona
perfectissime se dicat, videtur quod quaelibet dicat se verbo proprio;
sed non verbo proprio quod sit ab ipsa; quia sic essent plures personae
quam tres. Ergo verbo proprio quod est ipsa.
4. Praeterea, ut dictum est, artic. antec., verbum dicit
conceptionem intellectus. Sed conceptus intellectus nullus est nisi
species intelligibilis formata in intellectu. Ergo in Deo non potest
esse verbum nisi illud quod se habet per modum speciei, et quo
intelligitur. Sed hoc est principium intelligendi, in quo aliquid
intelligitur, et quo intelligitur. Ergo videtur quod si filius
diceretur tantum verbum personaliter, filius esset principium actus
intelligendi in patre, quod supra improbatum est, in 5 distinct.,
ab Augustino.
5. Contra est quod Augustinus dicit, quod eo dicitur verbum in
divinis quo filius et quo sapientia genita. Sed ista omnia dicuntur
personaliter. Ergo videtur quod et verbum.
6. Praeterea, Augustinus dicit, quod quamvis sint tres qui
dicant, tamen non est ibi nisi unum verbum. Ergo videtur quod verbum
tantum dicatur personaliter.
7. Item, verbum, ut dictum est, art. antec., dicit ordinem
cujusdam exitus, et conceptionem intellectus, et dicitur ad aliquid,
sicut in littera dicitur. Omnia autem haec videntur ad personas
pertinere. Ergo videtur quod verbum sit personale.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius quaeritur circa hoc: si verbum dicatur personaliter,
utrum solus filius dicendus sit verbum. Videtur quod non. Quia sicut
filius exit a patre ut manifestans ipsum, ita et spiritus sanctus.
Ergo ratio verbi utrique aequaliter convenit.
2. Praeterea, intellectus est quasi medium inter naturam quam
sequitur, et voluntatem quam praecedit. Sed medium pertinet ad
utrumque extremorum. Cum ergo verbum dicat processionem intellectus,
videtur quod non magis dicatur filius verbum, qui procedit per modum
naturae, quam spiritus sanctus, qui procedit per modum voluntatis.
3. Item, causa manifestatur per effectum. Sed intellectus divinus
est causa omnium creaturarum, sicut intellectus artificis causa
artificiatorum. Ergo omnes creaturae possunt dici verbum Dei.
1. Contra est quod dicit Augustinus, quod sicut in Trinitate solus
filius dicitur verbum, ita solus spiritus sanctus dicitur donum. Ergo
sicut donum non convenit filio, ita nec verbum spiritui sancto.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum, quod circa hoc sunt diversae opiniones. Quidam
enim dicunt, quod dicere de Deo dicitur tripliciter: quandoque enim
dicere est idem quod intelligere, et sic est essentiale; quandoque
autem dicere idem est quod generare, et sic est notionale; quandoque
autem dicere est idem quod creare, et sic dicere connotat respectum ad
creaturam, et est essentiale. Dicunt igitur quod huic actui non
respondet verbum nisi quantum ad secundum modum dicendi; et ideo
quamvis dicere dicatur essentialiter et personaliter, tamen verbum non
dicitur nisi personaliter. Sed hoc non videtur verum: quia non est
intelligibile quod aliquid dicatur et non sit verbum; unde oportet quod
quoties dicitur dicere toties dicatur verbum. Alii dicunt, quod
dicere nihil aliud est in universali quam manifestare intellectum suum.
Potest autem homo manifestare intellectum suum vel alteri, sicut verbo
vocali, vel sibi ipsi, sicut verbo cordis. Ita dicunt, quod utroque
modo Deus manifestat intellectum suum, scilicet condendo creaturam,
quae est verbum ipsius, quasi verbum vocabile, et generando filium,
secundum quod manifestat se apud seipsum, et hoc est idem quod verbum
cordis. Unde dicunt, quod verbum dictum de Deo semper est
personale. Sed hoc non videtur verum: quia si inquiratur quid sit
istud verbum quo aliquis sibi loquitur, non invenitur esse nisi
conceptio intellectus. Conceptio autem intellectus est vel operatio
ipsa quae est intelligere, vel species intellecta. Unde oportet quod
verbum vel dicatur ipsa operatio intelligendi, vel ipsa species quae
est similitudo rei intellectae; et sine utroque istorum non potest quis
intelligere: utrumque enim istorum est id quo quis intelligit
formaliter. Et ideo impossibile est quod accipiendo hoc modo verbum,
aliquis intelligat nisi verbo intellectus sui, quod sit vel operatio
ejus, vel ratio operationis ad eam, sicut medium cognoscendi se
habens, quae est species rei intellectae. Unde cum pater intelligat
se, si non esset ibi nisi verbum personale, quod est filius,
oporteret quod pater intelligeret filio, quasi formaliter: et hoc
supra improbatum est, dist. 5, quaest. 3, art. 1. Et ideo
dicendum est cum aliis, quod hoc nomen verbum ex virtute vocabuli
potest personaliter et essentialiter accipi. Non enim significat
tantum relationem, sicut hoc nomen pater, vel filius, sed imponitur
ad significandum rem aliquam absolutam simul cum respectu, sicut hoc
nomen scientia; sed in hoc differt, quia relatio quae importatur hoc
nomine scientia, non est relatio originis, secundum quam referatur
scientia ad illud a quo est; sed est relatio secundum quam refertur ad
illud ad quod est, scilicet ad scibile; sed hoc nomen verbum importat
relationem secundum quam refertur ad illud a quo est, scilicet ad
dicentem. Hujusmodi autem relationes in divinis contingit esse
dupliciter: quaedam enim sunt reales, quae requirunt distinctionem
realem, sicut paternitas et filiatio, quia nulla res potest esse pater
et filius respectu ejusdem; quaedam autem sunt relationes rationis
tantum, quae non requirunt distinctionem realem, sed rationis, sicut
relatio quae importatur in hoc nomine operatio. Habet enim operatio
respectum implicitum ad operatorem a quo est: nec in divinis differunt
operans et operatio, nisi ratione tantum. Si igitur relatio importata
hoc nomine verbum, sit relatio rationis tantum, sic nihil prohibet
quin essentialiter dicatur, et videtur sufficere ad rationem verbi,
secundum quod a nobis in Deum transumitur; quia in nobis, ut dictum
est, art. praec., nihil aliud est verbum nisi species intellecta,
vel forte ipsa operatio intelligentis: et neutrum eorum realiter
distinguitur ab essentia divina. Si autem importet relationem realem
distinctionem exigentem, oportet quod personaliter dicatur, quia non
est distinctio realis in divinis nisi personarum. Et est simile de
amore, qui secundum eamdem distinctionem essentialiter et personaliter
dicitur, ut supra dictum est, dist. 18, quaest. 1, art. 1.
Cum enim verbum sit similitudo ipsius rei intellectae, prout est
concepta in intellectu, et ordinata ad manifestationem, vel ad se,
vel ad alterum; ista species in divinis potest accipi dupliciter: vel
secundum quod dicit id quo aliquid formaliter in divinis intelligitur;
et sic, cum ipsa essentia per se intelligatur et manifestetur, ipsa
essentia erit verbum; et sic verbum et intellectus et res cujus est
verbum, non differunt nisi secundum rationem, sicut in divinis
differunt quo intelligitur et quod intelligitur et quod intelligit; vel
secundum quod species intellecta nominat aliquid distinctum realiter ab
eo cujus similitudinem gerit; et sic verbum dicitur personaliter, et
convenit filio, in quo manifestatur pater, sicut principium
manifestatur in eo quod est a principio per modum intellectus
procedens. Sed tamen in usu sanctorum et communiter loquentium est
quod hoc nomen verbum relationem realiter distinguentem importat, ut
dicit Augustinus, quod verbum idem est quod sapientia genita; et ideo
ista quaestio parum valet, quia non est de re, sed de vocis
significatione, quae est ad placitum; unde in ea plurimum valet usus,
quia nominibus utendum est ut plures, secundum philosophum; de rebus
autem judicandum secundum sapientes. Cum enim de rebus constat,
frustra in verbis habetur controversia, ut dicit Magister, Lib.
2, dist. 14. Sed tamen ea quae in divinis dicuntur, non sunt
extendenda nisi quantum sacra Scriptura eis utitur.
Ad primum igitur dicendum, quod notitia non dicit totam rationem
verbi: quia notitia et sapientia dicuntur per modum quiescentis et
manentis in eo cujus sunt; et ideo nunquam dicuntur nisi
essentialiter, quamvis possint esse appropriata: sed verbum dicit
quamdam emanationem intellectus, et exitum in manifestationem sui; et
ideo, quia exitus iste potest intelligi vel secundum rem distinctam,
prout filius exit a patre, vel secundum rationem tantum, prout
intelligere est ab intellectu divino; ideo verbum quandoque
essentialiter et quandoque personaliter dicitur, sicut et amor.
Ad secundum dicendum, quod non intellecta distinctione personarum,
adhuc intellectus divinus potest manifestare seipsum et ad se et ad
alterum. Ad alterum, sicut creando creaturam, vel inspirando
cognitionem sui creaturae. Ad seipsum, per modum quo aliquis
convertitur supra id quod intellexit, ut manifestum fiat utrum verum
sit vel non quod intellectu percipit; hoc enim proprie est loqui in
corde. Propter quod habet aliquid simile cognitioni; non tamen esset
ibi manifestatio principii in aliquo realiter distincto et existente per
modum intellectus in eadem natura, non intellecta distinctione
personarum.
Tertium conceditur.
Ad quartum dicendum, quod nullo modo est concedendum quod pater
intelligat a filio, vel quod intelligat in filio, sicut in objecto vel
specie qua cognoscitur: quia hoc poneret filium habere aliquam rationem
principii ad patrem. Sed tamen concedendum est quod pater intelligit
in filio et seipsum et alia, inquantum videt filium esse similitudinem
suam et omnium aliorum, sicut principium videtur in eo cujus est
principium, quamvis et in seipso videatur. Possum enim videre hominem
in imagine sua, quamvis ipsum etiam per se videam. Ita quamvis pater
seipsum videat in se et omnia alia, tamen omnia potest videre in
filio, et seipsum, sicut et seipsum in creatura videre potest,
inquantum ipsum creatura repraesentat, quamvis imperfecte.
Ad quintum quod in contrarium objicitur, dicendum, quod Augustinus
accipit verbum prout dicit realem exitum et distinctionem a dicente, et
non secundum quod ad rationem verbi sufficit distinctio rationis; et
ideo accipit verbum tantum personaliter.
Ad sextum dicendum, quod in divinis non est nisi tantum unum verbum;
et tamen est ibi verbum personale et essentiale, quia persona non
distinguitur ab essentia; unde nec excluditur per dictionem
exclusivam.
Ad septimum dicendum, quod omnia illa quae dicuntur, possunt accipi
realiter vel secundum rationem; et utrumque sufficit ad rationem
verbi; et ideo potest dici essentialiter et personaliter.
Quaestiuncula 2
Ad id quod ulterius quaeritur, dicendum, quod si verbum personaliter
sumatur, soli filio convenit, et non spiritui sancto; quia spiritus
sanctus procedit per modum voluntatis; et ideo proprie dicitur amor et
donum; sed procedere per modum naturae vel intellectus convenit filio;
et ideo ipse proprie et genitus et verbum dicitur.
Ad primum ergo quod objicitur, dicendum, quod ad rationem verbi non
solum exigitur esse manifestativum: quia sic cujuslibet causae esset
verbum suus effectus, quod non potest dici nisi metaphorice; sed
oportet quod in illo verbo intelligatur processio intellectus, et hoc
non convenit spiritui sancto.
Ad secundum dicendum, quod spiritus sanctus procedit a duobus; et
ideo sua processio est per modum conformitatis amoris, quae est ex
unione voluntatis in volentibus; et propter hoc procedit tantum per
modum voluntatis. Sed tam processio intellectus quam processio
naturae, est ab uno tantum; non autem ab uno secundum quod unitur
alteri, si sit perfectum agens sicut est agens divinum; et ideo
uterque modus processionis convenit illi personae quae solum ab uno
est.
Ad tertium dicendum, quod creatura non potest dici proprie verbum,
sed magis vox verbi; sicut enim vox manifestat verbum, ita et creatura
manifestat divinam artem; et ideo dicunt sancti, quod uno verbo Deus
dixit omnem creaturam; unde creaturae sunt quasi voces exprimentes unum
verbum divinum; unde dicit Augustinus: omnia clamant: Deus fecit.
Sed hoc non dicitur nisi metaphorice.
|
|
