|
Quaestiuncula 1
1. Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non peccet quis cum
conscientia peccati mortalis corpus Christi manducans. Quia secundum
Augustinum, maximis bonis nullus male utitur. Sed corpus Christi de
maximis bonis est. Ergo nullus potest ipso utendo peccare.
2. Praeterea, infirmi non minus egent medicina quam medico. Sed
Christus in propria specie veniens ut medicus, non refugit peccatorum
consortium: quia, sicut ipse dicit, Luc. 5, 31, non egent qui
sani sunt medico, sed qui male habent. Ergo cum Christus sub
sacramento proponatur ut medicina, non debet peccatoribus subtrahi.
3. Praeterea, nullus peccat faciendo id quod tenetur. Sed iste
peccator tenetur ex praecepto Ecclesiae semel in anno corpus Christi
sumere. Ergo quamvis sit in proposito peccandi, non peccat corpus
Christi sumendo.
1. Sed contra, 1 Corinth. 11, 29: qui manducat indigne,
judicium sibi manducat. Sed qui cum conscientia peccati mortalis
manducat, indigne manducat. Ergo et cetera.
2. Praeterea, Deus magis horret sordes spirituales, quae sunt
peccata, quam sordes corporales. Sed peccaret qui corpus Christi in
lutum projiceret. Ergo peccat qui Christum in corpus suum peccato
infectum intromittit.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod etiam ille qui non habet conscientiam
peccati mortalis, in peccato mortali existens peccet corpus Christi
sumendo. Peccatum enim facit hominem indigne accedere ad corpus
Christi. Sed ignorantia peccati cui homo subjacet, non tollit
peccatum, immo gravissime peccat qui ignorat, secundum Ambrosium.
Ergo cum indigne accedens peccet mortaliter, videtur quod habens
peccatum cujus non est conscius, accedens peccet.
2. Praeterea, in meliori statu est justus habens conscientiam
peccati mortalis, cui non subjacet, quam peccator subjacens peccato
cujus non est conscius: quia hoc videtur esse praesumptionis, primum
autem humilitatis: quia secundum Gregorium, bonarum mentium est ibi
culpam agnoscere ubi culpa non est. Sed justus carens peccato peccat,
si cum conscientia peccati mortalis accedat. Ergo multo fortius
peccator, qui peccati sui sibi non est conscius.
3. Praeterea, ubicumque requiritur examinatio, ibi est necessaria
rei veritas, et non opinio tantum. Sed ad hoc quod aliquis digne
accedat ad corpus Christi, requiritur diligens examinatio sui ipsius,
ut patet 1 Corinth. 11, 28: probet seipsum homo, et sic de
pane illo edat. Ergo necessarium est quod sit puritas a peccato
secundum veritatem, et non solum secundum aestimationem.
1. Sed contra, Eccl. 9, 1, dicitur: nemo scit utrum odio vel
amore dignus sit. Si ergo habens peccatum cujus non est conscius,
peccaret corpus Christi sumendo; quicumque sumit, exponeret se
periculo peccati mortalis; et ita nullus sumere deberet.
2. Praeterea, ignorantia facti excusat. Sed ignorantia peccati est
hujusmodi. Ergo excusat.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod manducans indigne corpus Christi, magis
peccet quam quodcumque aliud peccatum committens. Super illud Marc.
14: vae homini illi etc., dicit Glossa: vae homini illi qui ad
mensam domini accedit indigne: iste enim in exemplum Judae filium
hominis tradit; et in 1 Corinth. 11 dicitur, quod est reus
sanguinis domini. Sed Judas et illi qui sanguinem domini fuderunt,
gravissime peccaverunt. Ergo et hoc peccatum est ceteris gravius.
2. Praeterea, plus peccaret qui corpus Christi in lutum projiceret
quam qui aliquod aliud peccatum committeret, puta fornicationem, vel
aliud hujusmodi. Sed Deus plus horret sordes peccati quam sordes
luti. Ergo peccator sumens corpus Christi gravius peccat quam
quodlibet aliud peccatum committens.
3. Sed contra, quod est per se malum, est majus malum quam quod est
per accidens malum. Sed alia peccata sunt per se mala, ut
fornicatio; sed manducare corpus Christi est per se bonum, et per
accidens malum. Ergo est minus malum.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur quod minus peccat haereticus manducans corpus
Christi quam fidelis peccator. Quia pejus est contemnere Christum
quam contemnere sacramentum Christi. Sed fidelis peccator manducans
contemnit Christum, quem sub sacramento vere esse credit; infidelis
autem contemnit sacramentum in hoc quod sub eo Christum esse non
credit. Ergo infidelis minus peccat.
2. Praeterea, quanto aliquod peccatum est magis dissonum a ratione,
tanto est gravius. Sed peccatum fidelis indigne sumentis est contra
rationem naturalem manifeste: non autem illius qui non credit sub hoc
sacramento Christum secundum veritatem esse: quia hoc supra rationem
est, et supra sensum. Ergo infidelis minus peccat.
3. Sed contra, quanto aliquis magis elongatur a Christo realiter,
tanto magis debet elongari sacramentaliter. Sed infidelis magis
elongatur realiter: quia prima unio ad Christum est per fidem, qua
ille caret. Ergo magis peccat accedendo ad Christum sacramentaliter.
Quaestiuncula 5
1. Ulterius. Videtur quod subjacens peccato carnis, magis peccat
accedens ad hoc sacramentum quam subjacens peccato spirituali. Quia
peccatum manducantium corpus Christi in peccato carnis existentium
comparatur peccato Judae; unde Hieronymus: quid tibi cum feminis qui
ad altare cum Deo fabularis? (...) Dic sacerdos, dic clerice,
qualiter eisdem labiis filium Dei oscularis, quibus osculatus es
filiam meretricis? O Juda, osculo filium hominis tradis. Sed
peccatum Judae fuit gravissimum. Ergo talis gravius peccat.
2. Praeterea, in peccato carnis est immunditia mentis et corporis.
Ergo magis facit contumeliam sacramento qui cum peccato carnis corpus
Christi manducat, quam qui manducat cum peccato spirituali, ubi est
immunditia mentis tantum.
1. Sed contra, Gregorius dicit, quod peccata spiritualia sunt
majoris culpae; cujus ratio est quia peccata carnis magis ex
infirmitate accidunt. Sed ex hoc est aliquis indignus corporis et
sanguinis domini quod culpae subjacet. Ergo minus peccat accedens cum
peccato carnis quam cum peccato spirituali.
Quaestiuncula 6
1. Ulterius. Videtur quod peccator peccat videndo corpus Christi.
Quia corpus Christi est dignius quam arca testamenti. Sed
Bethsamitae videntes arcam domini, quia peccatores erant, percussi
sunt, ut dicitur 1 Reg. 6. Ergo multo fortius peccator videns
corpus Christi peccat.
2. Praeterea, publicanus laudatur, Luc. 18, de hoc quod oculos
non levabat ad caelum. Sed corpus Christi est dignius caelo. Ergo
debent peccatores ab aspectu corporis Christi abstinere.
1. Sed contra est consuetudo Ecclesiae, secundum quam elevatur
corpus Christi ab omnibus aspiciendum sine aliqua discretione
videntium. Ergo non peccat peccator videns.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod quilibet cum
conscientia peccati mortalis manducans corpus Christi, peccat
mortaliter, quia abutitur sacramento: et quanto sacramentum est
dignius, tanto abusus est periculosior. Ratio autem hujus ex tribus
potest sumi. Primo ex eo quod est sacramentum tantum, ex quo
apparet, quod hoc sacramentum in modum cibi proponitur; cibus autem
non competit nisi viventi: unde si carens vita spirituali per peccatum
mortale accipiat hoc sacramentum, abutitur ipso. Secundo ex eo quod
est ibi res et sacramentum, quod est ipse Christus, qui est sanctus
sanctorum; unde receptaculum ejus debet esse sanctum; et ideo si
aliquis cum contrario sanctitatis corpus Christi sumat, sacramento
abutitur. Tertio ex eo quod est res tantum, quod est corpus Christi
mysticum; quia ex hoc ipso quod aliquis ad hoc sacramentum accedit,
significat se ad unitatem corporis mystici tendere; unde si peccatum in
conscientia teneat, per quod a corpore mystico separatur, fictionis
culpam incurrit, et ita abutitur sacramento.
Ad primum ergo dicendum, quod verbum Augustini intelligendum est de
eo quo utitur quis sicut eliciente actum usus: sic enim virtutibus,
quas maxima bona dicit, nullus male utitur. Sed non est intelligendum
de eo quo quis utitur quasi objecto usus: sic enim etiam virtutibus
aliquis male utitur, qui de virtutibus gloriatur et superbit; et ita
etiam aliquis potest corpore Christi male uti sicut objecto.
Ad secundum dicendum, quod duplex est medicina. Una est removens
morbum; et talis infirmis debetur; et huic comparatur Baptismus et
poenitentia. Alia est promovens in perfectam sanitatem; et talis non
debetur infirmis, sed jam sanis; et huic comparatur haec medicina.
Utraque autem medicina per medicum datur. Unde non sequitur, si
medicus non fugit infirmi consortium, quod quaelibet ejus medicina
infirmis dari debeat.
Ad tertium dicendum, quod habens conscientiam mortalis quod dimittere
non proponit, peccat accedens ad sumendum corpus Christi, quia
indigne accedit. Peccat etiam non accedendo tempore ab Ecclesia
constituto, quia inobediens est. Non tamen est perplexus, quia
potest se ab hoc dubio eripere, peccati propositum dimittendo.
Nihilominus tamen manente tali proposito minus peccat non sumendo quam
sumendo; quia illud quod est malum secundum se, est majus malum quam
illud quod est malum quia prohibitum; unde potius se debet dimittere
excommunicari, quam cum proposito peccati corpus Christi sumat.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod ignorantia circumstantiae a
peccato excusat, adhibita diligentia, praecipue quando est talis
circumstantia, cujus certitudo plene haberi non potest. Quod autem
homo sit omnino a peccato immunis, per certitudinem sciri non potest;
1 Corinth., 4, 4: nihil mihi conscius sum, sed non in hoc
justificatus sum. Potest tamen de hoc haberi aliqua conjectura,
praecipue per quatuor signa, sicut Bernardus dicit. Primo, cum quis
devote verba Dei audit: quia qui est ex Deo, verba Dei audit;
Joan. 8, 47. Secundo, cum quis se promptum ad bene operandum
invenit: quia probatio dilectionis exhibitio est operis, ut dicit
Gregorius. Tertio, cum quis a peccatis abstinendi in futurum
propositum habet. Quarto, cum de praeteritis dolet: quia in his vera
poenitentia, secundum Gregorium, consistit. Unde si aliquis per
hujusmodi signa facta diligenti discussione suae conscientiae, quamvis
forte non sufficienti, ad corpus Christi devote accedat, aliquo
peccato mortali in ipso manente, quod ejus cognitionem praeterfugiat,
non peccat, immo magis ex vi sacramenti peccati remissionem
consequitur. Unde Augustinus dicit in quodam sermone, quod quando
corpus Christi manducatur, vivificat mortuos.
Ad primum ergo dicendum, quod duplex est ignorantia peccati. Una qua
ignoratur an aliquid peccatum sit; et haec quidem ignorantia si sit in
sola cognitione consistens, quandoque excusat peccatum, sicut cum
ignoratur circumstantia quae peccatum facit, sicut cum quis commiscetur
alienae quam credit suam; et hic non habet locum auctoritas Ambrosii.
Quandoque autem non excusat, sicut cum est ignorantia universalis
juris; immo ipsa ignorantia grave peccatum est; et videtur in his quae
per se mala sunt, ad infidelitatem pertinere; in his autem quae sunt
mala quia prohibita, ad negligentiam; et hic habet aliquo modo locum
verbum Ambrosii propter ignorantiae periculum; quia medicina non
quaeritur cum morbus ignoratur; et etiam propter infidelitatem, quae
est gravissimum peccatum. Si autem sit talis ignorantia in cognitione
simul et affectione consistens, sicut ignorantia electionis, quando
quis in illicitum improhibite fertur ac si esset licitum, sicut dicit
philosophus de his qui ex habitu alicujus vitii operantur, ut
intemperati, tunc gravissime peccat qui ignorat, quia haec ignorantia
provenit ex contemptu. Alia ignorantia peccati est, qua id quod
scitur esse peccatum, jam non creditur esse, sed sibi dimissum esse;
et talis ignorantia non excusat nec aggravat illud peccatum, cujus
ignorantia dicitur; sed potest excusare respectu sequentis peccati,
respectu cujus peccatum praecedens, quod ignoratum est, se habet ut
circumstantia, quae peccatum in actu sequenti induceret, si sciretur;
et ita est in proposito. Unde quamvis sit indignus ratione
praecedentis peccati, non tamen indigne accedit, quia ignorantia
excusat a peccato illum accessum, ut dictum est.
Ad secundum dicendum, quod sicut ignorantia circumstantiae quae
excusat peccatum, excusat a peccato, ita error circumstantiae talis
causat peccatum, ut patet in eo qui accedit ad suam, quam credit non
esse suam. Et similiter est in proposito: quia justus credens se
peccatorem, errat in hac circumstantia. Unde si tali opinione manente
corpus Christi manducaret; constat quod eligeret se peccatorem corpus
Christi manducare; et ita electio esset prava, et peccaret. Sed
electio non est prava in eo qui peccatum habet quod nescit; et ideo
quamvis justus sit simpliciter melius dispositus, tamen est pejus
dispositus quantum ad hoc.
Ad tertium dicendum, quod examinatio requiritur, ne ignorantia ex
negligentia procedat; quia talis ignorantia non excusaret.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod sicut meritum praecipue
consistit penes caritatem, item demeritum praecipue consistit penes
contemptum Dei; unde secundum quod aliquis Deum per actum peccati
magis contemnit, secundum hoc majorem reatum incurrit; et ideo illa
peccata quae in actuali contemptu consistunt, sunt graviora illis in
quibus non est contemptus nisi ex consequenti, et quasi interpretatus;
sicut accidit in fruitione creaturae, per quam aliquis delectationi
intendit, ex cujus intentione a praeceptis Dei discedit, et sic per
consequens percipientem contemnit. Peccatum autem blasphemiae in
contemptu principaliter consistit; et similiter peccatum accedentis
indigne ad corpus Christi, irreverentia quaedam et contemptus
essentialiter est. Sciendum autem, quod contemptus ex duplici parte
mensurari potest. Uno modo ex parte contemnentis; et sic non potest
fieri comparatio unius generis peccati ad aliud genus, sed unius
particularis peccati ad aliud: quia contingit in uno veniali peccato ex
genere esse majorem contemptum actualem quam in uno gravissimo peccato
mortali ex genere. Alio modo ex parte ejus quod contemnitur; et sic
est talis ordo peccatorum, quod illud in quo ipse Deus in seipso etiam
contemnitur, est peccatum gravissimum, sicut peccatum infidelitatis et
blasphemiae; et post hoc illud peccatum in quo contemnitur Deus in
sacramento, et inter alia praecipue in isto, in quo essentialiter
Christus Deus et homo continetur (non tamen contemptus iste est circa
Christum, ut est Deus et homo, sed prout est in sacramento); et
post, peccatum illud in quo contemnitur Deus in membris suis; et
post, peccatum in quo contemnitur Deus in praeceptis suis, quod
commune est omni peccato mortali; et secundum hoc patet quod peccatum
de quo nunc agitur, neque est omnium gravissimum, neque est omnium
minimum; sed est medium inter peccata quae committuntur in Deum, et
alia peccata quae committuntur in proximum, vel in seipsum; unde ad
utraque argumenta oportet respondere.
Ad primum ergo dicendum, quod peccatum indigne corpus Christi
manducantium comparatur peccato Christum occidentium, inquantum
utrumque peccatum in ipsum Christum committitur; sed tamen peccatum
Christum occidentium majus est: quia illud peccatum commissum est in
ipsam Christi personam; hoc autem peccatum committitur in ipsum,
secundum quod est sub sacramento.
Ad secundum dicendum, quod ille qui corpus Christi in lutum
projiceret, magis peccaret quam manducans peccator: quia magis
abutitur sacramento, secundum quod longius a debito usu sacramenti
recedit, quod ab homine justo sumendum est.
Ad tertium dicendum, quod quamvis corpus Christi manducare non sit
malum nisi per accidens, tamen manducare corpus Christi indigne est
malum per se. Nullum enim peccatum dicitur malum per se nisi propter
corruptionem alicujus circumstantiae.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod in indigne manducante est duo
peccata considerare; scilicet peccatum quo indignus redditur ad
manducandum, et peccatum quo indigne manducat. Quia ergo peccatum
infidelitatis est gravius ceteris aliis peccatis, ideo infidelis
manducans indignior est ad manducandum. Sed quia non credit illud quod
sumitur esse tantae dignitatis quantae est, ideo non tantum peccat in
abusu: quia ignorantia infidelitatis quamvis non excuset sequens
peccatum a toto, excusat tamen a tanto, ut patet de peccato
occidentium Christum: quia, si cognovissent, nunquam dominum gloriae
crucifixissent, 1 Corinth. 2, 8; et per hanc ignorantiam eorum
peccatum alleviatum est, ut dicit Anselmus; et similiter Paulus de
seipso dicit, 1 Timoth. 1, 14: misericordiam consecutus sum,
quia ignorans feci in incredulitate mea. Et ideo infidelis indignior
manducat, sed peccator fidelis magis indigne.
Ad primum ergo dicendum, quod infidelis quantum ad peccatum
infidelitatis contemnit Christum in sua persona, quia ejus doctrinae
repugnat; quantum autem ad manducationem contemnit quidem non expresse
sed interpretative, inquantum illa ignorantia qua Christum sub
sacramento esse non credit, non est invincibilis; unde quia potest
facere ut credat, perinde reputatur ac si credat, in genere peccati;
quamvis actualis et expressus contemptus aggravet quantitatem istius
peccati; et sic quantum ad ipsam manducationem magis fidelis peccator
peccat.
Ad secundum dicendum, quod quamvis ea quae sunt fidei, et praecipue
circa hoc sacramentum, non sint ita rationi humanae consona secundum se
considerata, tamen ut dicta a Deo, et prodigiis approbata, sunt
maxime rationi consona. Nihil enim est adeo rationi consonum, sicut
quod Deo sit credendum in omnibus quae dicit et contestatur. Doctrina
autem fidei cum accepisset principium enarrandi a domino, contestante
Deo signis et prodigiis, et variis spiritus sancti distributionibus,
per eos qui audierunt, in nos confirmata est, Hebr. 2, 3; et
ideo peccatum infidelitatis est gravius quam peccatum indigne
manducantis.
Tertium autem argumentum concludit, quod infidelis indignior sit; et
hoc concedendum est.
Quaestiuncula 5
Ad quintam quaestionem dicendum, quod ad hoc quod aliquis digne corpus
Christi manducet, duo requiruntur: scilicet ut sit in statu gratiae,
per quam capiti Christo unitur; et quod in actu mens ejus feratur ad
divina; unde et sacerdos monet populum sursum corda ad Deum habere.
Peccatum autem quanto est gravius, tanto magis a gratia elongat; unde
cum peccata spiritualia secundum genus sint graviora carnalibus, ut per
Gregorium patet, quamvis aliquod carnale aliquo spirituali sit gravius
loquendo in genere; per peccatum spirituale aliquis efficitur magis
indignus manducationis corporis Christi quam per peccatum carnale
quantum ad primum quod requirebatur ad digne manducandum. Sed quia per
peccatum carnale, per luxuriam praecipue, mens humana deprimitur ut ad
superna ferri non possit, quia etiam in actu matrimoniali spiritus
sanctus corda prophetarum non tangit, ut Hieronymus dicit, et
secundum philosophum in 7 Eth., impossibile est hominem aliquid
intelligere in ipsa delectatione venereorum; per peccatum carnale homo
magis indignus redditur quantum ad secundum quod exigebatur ad digne
manducandum. Sed quia multo gravius est habitum gratiae tollere quam
actum virtutis impedire, cum illud pertineat ad peccatum mortale
semper, hoc autem interdum ad veniale; major indignitas relinquitur,
ex defectu primi quam ex defectu secundi; et ideo, simpliciter
loquendo, plus peccat qui peccato majori irretitus accedit, nisi per
ignorantiam excusetur. Certius autem cognosci potest peccatum mortale
in peccatis carnis, praecipue luxuria, quam in peccatis
spiritualibus; et ideo quantum ad hoc per accidens peccat plus accedens
cum carnali peccato; quamvis simpliciter et per se loquendo peccet plus
accedens cum spirituali, si spirituale carnali sit gravius.
Ad primum ergo dicendum, quod hoc idem quod de peccato luxuriae dicit
Hieronymus, de quolibet peccato mortali dici potest: quia qui
manducat indigne, reus est corporis et sanguinis domini aliquo modo,
ut dictum est.
Ad secundum dicendum, quod illa immunditia corporis procedit ex
immunditia mentis: quia non inquinatur corpus nisi de consensu mentis:
ut dicit Lucia. Unde magis pensatur indignitas ex mente quam ex
carne.
Quaestiuncula 6
Ad sextam quaestionem dicendum, quod ea quae in sacramentis geruntur
exterius, debent respondere his quae interius geruntur; unde secundum
quod homo ad Christum accedit interius mente, ita ad ejus sacramentum
debet accedere corpore. Quidam autem non accedunt neque fide neque
caritate; unde tales arcendi sunt ab inspectione sacramenti et
assumptione. Quidam autem accedunt fide sine caritate; et tales
possunt videre, sed non sumere: quia per caritatem aliquis Christo
incorporatur; sed per fidem accedens, adhuc longius stat.
Ad primum ergo dicendum, quod hoc non erat propter dignitatem arcae,
quod prohibita erat videri, sed propter figuram: omnia enim in figura
contingebant illis, 1 Corinth. 10, 11: quia non licet nisi
majoribus et perfectis secreta fidei, quae per arcam significantur,
curiose scrutari: quia qui perscrutator est majestatis, opprimetur a
gloria; Prov. 25, 27.
Ad secundum dicendum, quod humilitas alicujus commendatur in hoc etiam
quod a licitis abstinet; et ideo non sequitur, si aliquis peccator
abstinens ab hoc ad tempus laudatur, quod propter hoc non abstinens
peccet.
|
|
