|
Quaestiuncula 1
1. Ad primum sic proceditur. Videtur quod accidentia sine subjecto
esse, Deus facere non possit. Si enim esse rei separaretur ab ente,
ens esset non ens. Sed hoc Deus non potest facere: quia non potest
facere quod duo contradictoria sint simul vera. Ergo non potest
separare esse rei ab ente. Sed accidentis esse est inesse, secundum
philosophum. Ergo Deus non potest facere quin accidens insit.
2. Praeterea, quicumque separat definitionem a definito, ponit duo
contradictoria esse simul vera: quia hoc ipsum quod est homo, est
animal rationale mortale; et ita si ponatur esse homo et non esse
animal rationale mortale, ponitur esse homo et non esse. Sed
definitio accidentis est quod inest substantiae; unde etiam in
definitione singulorum accidentium oportet quod ponatur substantia.
Ergo cum Deus non possit facere contradictoria simul esse vera, neque
facere poterit quod accidens sit sine substantia.
3. Praeterea, Deus non potest facere quod definitio insit alicui,
et definitum non insit eidem, nec quod inter affirmationem et
negationem sit medium. Sed si ponamus accidentia esse sine
substantia, oportet alterum dictorum sequi. Ergo Deus non potest hoc
facere. Probatio mediae. Non esse enim in subjecto, sed per se
existere, est definitio substantiae, et opponitur contradictorie ei
quod est esse in subjecto. Sed si ponamus aliquod accidens non esse in
subjecto; vel ponemus quod aliquid sit medium inter esse in subjecto et
non esse, vel ponemus quod aliquid sit non ens in subjecto, et non sit
substantia: quia si est substantia, non est accidens. Ergo si
ponamus accidens esse simul subjecto, sequitur alterum duorum: vel
quod inter contradictoria sit medium; vel quod definitio separetur a
definito, quod iterum implicat contradictoria esse simul vera.
1. Sed contra est quod dicitur Lucae 1, 37: non erit
impossibile apud Deum omne verbum.
2. Praeterea, potest Deus plura facere quam homo possit intelligere
vel imaginari. Sed aliqui philosophi posuerunt dimensiones esse sine
subjecto, sicut qui posuerunt mathematica separata. Ergo Deus potest
hoc facere.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod non sit congruum huic sacramento quod
accidentia sint sine substantia. In sacramento enim perfectissimo non
congruit esse aliquid quod divinae ordinationi repugnet. Sed divina
ordinatio est quod accidens sit in subjecto. Ergo in hoc sacramento
non competit quod sit sine subjecto.
2. Praeterea, sacramentum veritatis non decet aliqua fallacia. Sed
hoc sacramentum est maximae veritatis, quia continet illum qui dixit,
Joan. 14, 6: ego sum veritas. Cum ergo existentibus
accidentibus sine subjecto sequatur fallacia; quia accidentia, quantum
est in se, significant substantiam propriam subesse: videtur quod non
competat huic sacramento accidentia esse sine subjecto.
3. Praeterea, materia debet esse formae proportionata. Sed ex
parte formae sacramenti non competeret quod esset accidens verbi sine
essentia verbi. Ergo nec ex parte materiae competit quod sit accidens
elementi sine elemento.
1. Sed contra, accidens subjecto respondet. Sed substantia panis,
qui prius erat subjectum priorum accidentium, mutata est in alterum
statum per hoc quod conversa est in corpus Christi. Ergo et
accidentia congruit in alterum statum mutari, ut scilicet sint sine
subjecto.
2. Praeterea, hoc sacramentum dicitur mysterium fidei. Sed fides
non solum est supra intellectum, sed etiam supra sensum. Ergo in hoc
sacramento non solum debet aliquid esse supra intellectum, sicut quod
corpus Christi sub tam parvis panis dimensionibus contineatur; sed
etiam supra sensum, scilicet quod accidentibus quae sensui subjacent,
substantia propria non subsit.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod accidentia non sint in hoc sacramento
sine substantia. Esse enim in substantia aequaliter convenit omnibus
accidentibus. Sed albedo non est hic sine subjecto: quod patet ex hoc
quod dividitur per accidens, quod non competit nisi existenti in
subjecto. Ergo nec quantitas aut aliquod accidens est hic sine
subjecto.
2. Praeterea, illud quod sensus percipit in hoc sacramento, est ibi
secundum veritatem; alias esset fictio in hoc sacramento. Sed sensus
non tantum percipit ibi quantitatem aut albedinem, sed etiam quantum et
album. Ergo non est ibi accidens sine subjecto.
3. Praeterea, accidens non individuatur nisi ex subjecto, sicut nec
forma nisi ex materia. Sed accidentia sunt ibi individuata; alias non
essent sensibilia. Ergo non sunt sine subjecto.
4. Praeterea, omnis forma separata a materia est intellectus in
actu, ut a philosophis probatur. Sed si accidentia sunt hic sine
subjecto, erunt quaedam formae sine materia: non enim habent materiam
partem sui. Ergo erunt intellectus in actu, quod falsum apparet.
5. Praeterea, quanto aliquid appropinquat ad divinam simplicitatem,
tanto est simplicius. Sed si sunt haec accidentia sine substantia,
magis appropinquant ad divinam simplicitatem quam Angeli: quia in
Angelis est compositio, ad minus ex quo est et quod est; quae in his
accidentibus inveniri non potest. Ergo erunt nobiliora Angelis; quod
falsum est.
6. Praeterea, impossibile est densitatem esse sine materia, neque
raritatem: quia haec est definitio densi, quod multum de materia
contineatur sub parvis dimensionibus; et contraria est definitio rari.
Sed tactus percipit in hoc sacramento densitatem. Ergo est ibi
materia sub dimensionibus; ergo dimensiones non per se existunt, et
ita nec alia accidentia.
1. Sed contra: sicut, in praecedenti dist., dictum est, ibi non
est alia substantia quam corporis Christi. Sed non sunt accidentia
quae apparent, in corpore Christi sicut in subjecto, quia non
determinant ipsum. Ergo non sunt in subjecto aliquo.
2. Praeterea, species ad hoc remanent in sacramento, ut ducant per
significationem in corpus Christi. Sed si essent in aliquo sicut in
subjecto, non ducerent in corpus Christi, sed magis in cognitionem
sui subjecti. Ergo sunt hic accidentia sine subjecto.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod, sicut dicitur prima
propositione libri de causis, causa prima est vehementioris
impressionis supra causatum causae secundae quam ipsa causa secunda.
Unde quando causa secunda removet influentiam suam a causato, adhuc
potest remanere influentia causae primae in causatum illud; sicut
remoto rationali, remanet vivum, quo remoto remanet esse. Cum ergo
causa prima accidentium et omnium existentium Deus sit; causa autem
secunda accidentium sit substantia, quia accidentia ex principiis
substantiae causantur; poterit Deus accidentia in esse conservare,
remota etiam causa secunda, scilicet substantia. Et ideo absque omni
dubitatione dicendum est, quod Deus potest facere accidens sine
subjecto.
Ad primum ergo dicendum, quod inesse non dicit esse accidentis
absolute, sed magis modum essendi qui sibi competit ex ordine ad causam
proximam sui esse. Et quia remoto ordine accidentis ad causam
proximam, adhuc potest remanere ordo ipsius ad causam primam, secundum
quem modus ipsius essendi non est inesse, sed ab alio esse; ideo
potest Deus facere quod sit accidens, et non insit: nec tamen esse
accidentis ab accidente removebitur, sed modus essendi.
Ad secundum dicendum, quod sicut probat Avicenna in sua Metaph.,
per se existere non est definitio substantiae: quia per hoc non
demonstratur quidditas ejus, sed ejus esse; et sua quidditas non est
suum esse; alias non posset esse genus: quia esse non potest esse
commune per modum generis, cum singula contenta in genere differant
secundum esse; sed definitio, vel quasi definitio, substantiae est
res habens quidditatem, cui acquiritur esse, vel debetur, ut non in
alio; et similiter esse in subjecto non est definitio accidentis, sed
e contrario res cui debetur esse in alio; et hoc nunquam separatur ab
aliquo accidente, nec separari potest: quia illi rei quae est
accidens, secundum rationem suae quidditatis semper debetur esse in
alio. Sed potest esse quod illud quod debetur alicui secundum rationem
suae quidditatis, ei virtute divina agente non conveniat; et sic patet
quod facere accidens esse sine substantia, non est separare
definitionem a definito; et si aliquando hoc dicatur definitio
accidentis, praedicto modo intelligenda est definitio dicta: quia
aliquando ab auctoribus definitiones ponuntur causa brevitatis non
secundum debitum ordinem, sed tanguntur illa ex quibus potest accipi
definitio.
Ad tertium dicendum, quod sicut ab accidentibus in hoc sacramento
removetur esse in subjecto, ita convenit eis non esse in subjecto;
unde non ponitur aliquid medium inter affirmationem et negationem. Nec
tamen sequitur quod definitio alicui conveniat cui non convenit
definitum; quia non esse in substantia non est definitio substantiae,
ut dictum est, sed habere quidditatem cui tale esse competat; et hoc
non convenit eis ex ratione suae quidditatis, sed divina virtute.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod accidentia remanere in hoc
sacramento qualiter congruat, supra dictum est, dist. praec. Sed
accidentia esse sine subjecto congruit huic sacramento multipliciter.
Primo quantum ad significationem; quia species sine substantia
existentes expressius ducunt in corpus Christi, quod sub eis
continetur, et immediatius; si enim subjectum haberent, ducerent
immediate in subjectum illud. Secundo propter effectum, qui est unio
membrorum ad caput, in quo sunt per fidem; et ideo in hoc sacramento
oportet aliquid esse supra naturam, per quod intellectus noster
assuescat ad ea quae sunt fidei credenda. Tertio quantum ad usum,
quia est cibus spiritualis; et ideo competit quod nullum accidentibus
subjectum subsit, quod cibus corporalis esse possit. Quarto quantum
ad perfectionem; quia enim hoc sacramentum est perfectissimum, ideo
omnia quae sunt in hoc sacramento, altissimum statum accipiunt, sicut
quod substantia panis in corpus gloriosum divinitati unitum
convertitur; et propter hoc etiam accidentibus datur in hoc sacramento
sine subjecto esse.
Ad primum ergo dicendum, quod divina dispositio quae aliquid ordinat
secundum legem communem, etiam sibi aliqua reservat praeter legem
communem facienda ad aliquod privilegium gratiae communicandum; nec ex
hoc sequitur aliqua inordinatio, quia divina dispositio unicuique rei
ordinem imponit.
Ad secundum dicendum, quod de substantia rei judicare non pertinet ad
sensum, sed ad intellectum, cujus objectum est quod quid est, ut
dicitur in 3 de anima; et ideo non accidit ibi aliqua deceptio; quia
accidentia sunt ibi de quibus sensus judicat; sed de substantia verum
judicium habet intellectus fide juvatus. Nec est inconveniens quod
intellectus absque fide erret in hoc sacramento, sicut et in aliis quae
sunt fidei.
Ad tertium dicendum, quod verbo inest virtus transubstantiandi; et
ideo ad hoc quod sit vera transubstantiatio, oportet quod sit verum
verbum; sed materia est ibi ad significandum; et ideo sufficit quod
accidentia remaneant, quibus mediantibus significatio completur.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod quidam dixerunt, quod vera
substantia panis simul remaneat sub sacramento cum corpore Christi; et
secundum hoc accidentia non essent in hoc sacramento sine subjecto.
Sed haec opinio in praecedenti dist. improbata est. Alia opinio est
quod remanet ibi forma substantialis, et in ea fundantur omnia
accidentia quae apparent. Sed non minus difficile est materialem
formam substantialem a materia separare quam accidentia a substantiis.
Et praeterea quantitas non respicit formam nisi ratione materiae; unde
formae immateriales dimensionibus carent; et ideo, cum alia accidentia
mediante quantitate referantur ad substantiam, non poterit forma
existens sine materia, accidentium sensibilium subjectum esse.
Boetius etiam dicit in Lib. de Trin. quod forma simplex subjectum
esse non potest. Et ideo alii dixerunt, quod accidentia illa
fundantur in aere sicut in subjecto. Sed haec opinio stare non
potest. Constat enim quod ante transubstantiationem sub dimensionibus
panis non erat aer. Ergo si conversione facta sit ibi aer, oportet
quod aer subintraverit per motum localem dimensiones illas; et iste
motus non percipitur. Et praeterea inconveniens est quod subjectum
moveatur motu locali ad accidens, et quod accidens transeat de subjecto
in subjectum. Probatum est etiam a philosophis, quod corpus naturale
et corpus mathematicum non possunt esse simul; unde cum illae
dimensiones quae fuerunt, sint quoddam corpus non naturale, sed
mathematicum, non poterit aer cum illis dimensionibus simul esse, nec
poterit esse subjectum eorum, quia habet dimensiones proprias aer.
Cum ergo omnes dimensiones sint ejusdem speciei, in quacumque materia
sint, quia materia non intrat in definitionem earum; si dimensiones
panis iterum sint sicut in subjecto in aere, sequitur quod duo
accidentia speciei ejusdem sunt in eodem subjecto; quod est
contradictoria esse simul; quia accidentium ejusdem speciei numeratio
non est nisi ex subjecto; unde si subjectum sit unum, sequitur illa
accidentia esse plura et non plura. Constat etiam quod aer non est
susceptivus talium accidentium, scilicet duritiei, figurae
determinatae, et aliarum hujusmodi quae ibi apparent. Et ideo
dicendum est, quod accidentia sunt ibi sine subjecto; non enim potest
dici, quod sint in corpore Christi sicut in subjecto. Sciendum
autem, quod substantia corporalis habet quod sit subjectum accidentium
ex materia sua, cui primo inest subjici alteri. Prima autem
dispositio materiae est quantitas; quia secundum ipsam attenditur
divisio ejus et indivisio, et ita unitas et multitudo, quae sunt prima
consequentia ens; et propter hoc sunt dispositiones totius materiae,
non hujus aut illius tantum. Unde omnia alia accidentia mediante
quantitate in substantia fundantur, et quantitas est prior eis
naturaliter; et ideo non claudit materiam sensibilem in ratione sua,
quamvis claudat materiam intelligibilem, ut dicitur in 7 Metaph.
Unde ex hoc quidam decepti fuerunt, ut crederent dimensiones esse
substantiam rerum sensibilium; quia remotis qualitatibus nihil
sensibile remanere videbant nisi quantitatem, quae tamen secundum esse
suum dependet a substantia, sicut et alia accidentia. Virtute autem
divina confertur dimensionibus quae fuerunt panis, ut sine subjecto
subsistant in hoc sacramento, quod est prima proprietas substantiae;
et per consequens datur eis ut sustineant alia accidentia, sicut et
sustinebant quando substantia eis suberat; et sic alia accidentia sunt
in dimensionibus sicut in subjecto, ipsae vero dimensiones non sunt in
subjecto.
Ad primum ergo dicendum, quod prima accidentia consequentia
substantiam sunt quantitas et qualitas; et haec duo proportionantur
duobus principiis essentialibus substantiae, scilicet formae et
materiae (unde magnum et parvum Plato posuit differentias materiae);
sed qualitas ex parte formae. Et quia materia est subjectum primum
quod non est in alio, forma autem est in alio, scilicet materia; ideo
magis appropinquat ad hoc quod est non esse in alio, quantitas quam
qualitas, et per consequens quam alia accidentia.
Ad secundum dicendum, quod quantitas dimensiva secundum suam rationem
non dependet a materia sensibili, quamvis dependeat secundum suum
esse; ideo in praedicando et subjiciendo accipit modum substantiae et
accidentis; unde lineam dicimus et quantitatem et quantam, et
magnitudinem et magnam; et ideo cum sint ibi dimensiones sine
substantia, non tantum videt sensus quantitatem, sed etiam quantum.
De aliis autem accidentibus planum est quod est ibi aliquid album,
quia albedo est ibi in subjecto.
Ad tertium dicendum, quod de ratione individui duo sunt: scilicet
quod sit ens actu vel in se vel in alio; et quod sit divisum ab aliis
quae sunt vel possunt esse in eadem specie, in se indivisum existens;
et ideo primum individuationis principium est materia, qua acquiritur
esse in actu cuilibet tali formae sive substantiali sive accidentali;
et secundarium principium individuationis est dimensio, quia ex ipsa
habet materia quod dividatur; unde in carentibus dimensione impossibile
est aliquam esse distinctionem nisi per formam, quae facit diversitatem
speciei; et propter hoc in Angelis sunt tot species quot individua;
quia cum sint formae sive quidditates subsistentes ex seipsis, habent
esse in actu et distinctionem; et ideo non indigent ad sui
individuationem neque materia neque dimensione. Si ergo quantitas sine
materia haberet esse actu, per se haberet individuationem, quia per se
haberet divisionem illam secundum quam dividitur materia; et sic una
pars differret ab alia non specie, sed numero, secundum ordinem qui
attenditur in situ partium; et similiter una linea ab alia differret
numero, dummodo acciperetur in diverso situ. Quia ergo in hoc
sacramento ponimus dimensiones per se subsistere, constat quod ex
seipsis individuantur, et per ea alia accidentia quae in eis
fundantur.
Ad quartum dicendum, quod illud quod est intellectus vel intellectum
in actu, secundum philosophos, oportet esse separatum non solum a
materia, sed etiam a conditionibus materiae individuantibus; et hoc
non est in proposito, ut ex dictis patet.
Ad quintum dicendum, quod cum ista accidentia habeant esse et
essentias proprias, et eorum essentia non sit eorum esse, constat quod
aliud est in eis esse et quod est; et ita habent compositionem illam
quae in Angelis invenitur, et ulterius compositionem ex partibus
quantitatis, quae in Angelis non invenitur; et sic magis recedunt a
divina simplicitate.
Ad sextum dicendum, quod sicut subjectum quod ponitur in definitione
aliorum accidentium, non est de essentia accidentis; ita etiam
materia, quae ponitur in definitione raritatis et densitatis, non est
de essentia eorum; non enim est densitas materia multa existens sub
parvis dimensionibus, sed proprietas quaedam consequens ex hoc quod
materia sic se habet; unde talem proprietatem Deus potest facere,
etiam si materia non esset.
|
|
