|
Quaestiuncula 1
1. Ad secundum sic proceditur. Videtur quod accidentia quae
remanent in hoc sacramento, non possunt immutare aliquid extrinsecum.
Illa enim agunt et patiuntur ad invicem quae communicant in materia,
ut dicitur in 1 de Generat. Sed accidentia illa non communicant in
materia cum corporibus exterioribus. Ergo non possunt ea immutare.
2. Praeterea, actio naturalis requirit contactum naturalem, ut
patet in 1 de Generat. Sed mathematicis, idest dimensionibus
separatis, non convenit tactus physicus, sed mathematicus tantum,
sicut et locus, ut ibidem dicitur. Ergo cum in hoc sacramento sint
dimensiones separatae, in quibus alia accidentia fundantur, ut dictum
est, videtur quod non possint agere in aliquid extrinsecum.
3. Praeterea, passum, quamvis in principio sit contrarium, tamen
in fine est simile. Sed si corpora exteriora immutarentur, ipsa jam
immutata non essent formae tantum, sed formae in materia. Ergo non
possunt immutari a dimensionibus quae sunt formae tantum.
1. Sed contra, nihil sentitur nisi quod immutat sensum. Sed
hujusmodi accidentia sentiuntur. Ergo immutant.
2. Praeterea, omne quod habet esse, habet agere aliquo modo: quia
nulla res destituitur propria operatione. Sed hujusmodi accidentia
habent esse. Ergo possunt agere.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod non possint aliquid extrinsecum immutare
substantialiter. Generans enim debet esse simile generato. Sed omne
generatum est compositum ex materia et forma. Cum ergo accidentia illa
sint formae tantum, non possunt immutare generatum aliquid extra se.
Et hac ratione utitur philosophus in 7 Metaph. contra Platonem,
qui ponebat formas separatas esse causas generationis sensibilium.
2. Praeterea, nihil agit ultra suam speciem, sed citra quandoque:
quia effectus non est nobilior causa. Sed substantia est nobilior omni
accidente. Ergo illa accidentia non possunt aliquam substantiam
generare.
1. Sed contra, species istae habent eamdem virtutem quam habebant
ante transubstantiationem: quia nihil est eis ablatum, sed additum.
Sed ante transubstantiationem poterant aliquid substantialiter
immutare. Ergo et post.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod ista accidentia nullo modo possint
corrumpi. Quia ista accidentia sunt formae tantum. Sed forma est
invariabili essentia consistens, ut dicitur in Lib. sex
principiorum. Ergo hujusmodi species non corrumpuntur.
2. Praeterea, omnis res per se subsistens sine materia, est
incorruptibilis: quia materia est corruptionis principium, sicut patet
in Angelis et animabus. Sed hujusmodi species sunt formae sine
materia subsistentes. Ergo sunt incorruptibiles.
3. Praeterea, si corrumpuntur, aut corruptio ista est naturalis,
aut miraculosa. Naturalis non: quia sicut nihil generatur naturaliter
nisi compositum, ita nihil corrumpitur nisi compositum naturaliter.
Similiter neque miraculosa: quia sic sola Dei virtute fieret: Deus
autem, secundum Augustinum, non est causa tendendi in non esse.
Ergo nullo modo corrumpitur.
1. Sed contra, quamdiu sunt accidentia sensibilia sentiri possunt.
Sed quandoque desinunt sentiri posse hujusmodi accidentia. Ergo
desinunt esse.
2. Praeterea, quamdiu species manent, et corpus Christi manet sub
sacramento. Sed corpus Christi quandoque desinit esse sub
sacramento. Ergo quandoque desinunt esse species illae.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur quod ex eis non possit aliquid generari.
Corruptio enim generationi vel factioni opponitur. Sed omne quod non
habet materiam partem sui, si fit, oportet quod ex nihilo fiat. Ergo
si corrumpitur, oportet quod in nihilum tendat, et nihil ex eo fiat.
2. Praeterea, substantia et accidens magis differunt quam corpus et
spiritus. Sed ex corpore non potest fieri spiritus, ut patet in
Lib. de duabus naturis. Ergo ex speciebus illis quae sunt accidentia
tantum, non potest substantia aliqua generari.
3. Praeterea, impossibile est ex uno simul et semel multa fieri.
Sed si aliquid generatur, in illo est invenire substantiam et
accidens. Ergo non potest generari ex accidente tantum.
4. Praeterea, si aliquid generatur, aut illa generatio est
naturalis, aut miraculosa. Naturalis non: quia generatum et id ex
quo generatur naturaliter conveniunt in materia, ut patet in omnibus
generationibus naturalibus; quod hic non potest inveniri. Similiter
nec miraculosa: quia quod vermes aliquando inde generentur, vel in
cinerem resolvantur, hoc est in irreverentiam tanti sacramenti; quod a
Deo non est. Ergo nullo modo aliquid ex hujusmodi speciebus generari
potest.
1. Sed contra est, quod sensibiliter apparet, si diu reserventur,
paulatim in aliud mutari.
2. Praeterea, Innocentius dicit: in quo similitudo deficeret, in
eo sacramentum non esset, sed ibi se proderet, et locum fidei
auferret. Ergo oportet esse omnimodam similitudinem specierum ad
substantiam panis. Sed ex substantia panis poterat aliquid generari.
Ergo et ex speciebus ibi remanentibus.
Quaestiuncula 5
1. Ulterius. Videtur quod non possint nutrire. Quia omnis cibus
qui nutrit, in corpus transit, et superfluitates ex eo resolvuntur.
Sed cibus iste non vadit in corpus, ut Ambrosius in littera dicit.
Ergo non nutrit.
2. Praeterea, ex eisdem nutrimur ex quibus sumus, ut dicitur in 2
de generatione. Sed non sumus ex accidentibus. Ergo ex eis non
nutrimur.
3. Praeterea, omne quod nutrit quocumque modo, solvit jejunium.
Si ergo species istae nutriunt, solvunt jejunium; et sic post
sumptionem corporis Christi non posset aliquis communicare; quod
falsum est.
1. Sed contra est quod dicitur in Glossa, 1 Corinth. 11,
super illud: alius quidem esurit, alius autem ebrius est, quod aliqui
sunt inebriati ex usu specierum hujus sacramenti.
2. Praeterea, nihil aufert sitim vel famem, nisi quod nutrit. Sed
sensibiliter reperiri potest quod ex potu illo sitis tollitur,
praecipue si in multa quantitate sumatur. Ergo nutriunt species
illae.
Quaestiuncula 6
1. Ulterius. Videtur quod nullus liquor possit speciebus illis
permisceri. Quia, ut in 1 de generatione, probat philosophus,
accidens non permiscetur substantiae. Sed quilibet liquor substantia
quaedam est. Cum ergo illae species sint tantum accidentia, videtur
quod nihil possit eis permisceri.
2. Praeterea, sicut hoc sacramentum sub certa forma verborum
consecratur, ita et aqua benedicta. Sed si aqua permiscetur aquae
benedictae, totum fit benedictum. Si ergo aliquis liquorum permisceri
posset vino consecrato, esset totum consecratum; et sic liquor ille
transiret in sanguinem Christi sine forma verborum, quod falsum est.
3. Praeterea, humidorum permixtorum efficitur superficies una. Si
ergo illis speciebus aliquis liquor admisceatur, efficitur una
superficies liquoris advenientis et specierum praeexistentium. Sed
superficies liquoris est in subjecto, superficies autem specierum non
est in subjecto. Ergo eadem superficies erit in subjecto et non in
subjecto; quod est impossibile.
4. Praeterea, corpus Christi non est sub sacramento ex quo sub
speciebus illis est alia substantia. Sed si aliquis liquor subtilis,
puta vinum vel aqua, admisceatur illis speciebus, cum non contineatur
propriis terminis, oportet quod diffluat ad terminos dimensionum sub
quibus erat corpus Christi. Ergo desinunt ibi esse species: ergo
corrumpuntur et non permiscentur.
5. Praeterea, sicut album et nigrum sunt differentiae coloris; ita
magnum et parvum sunt differentiae quantitatis, vel circa quantitatem.
Sed idem color non est albus et niger. Ergo neque eaedem dimensiones
sunt magnae et parvae. Sed addito aliquo liquore dimensiones illae
efficiuntur magnae. Ergo non sunt eaedem quae prius; ergo non
permiscentur.
1. Sed contra, secundum philosophum in 1 de generatione, ea quae
sunt divisibilia in minima, sunt bene permiscibilia. Sed ita est de
speciebus illis. Ergo et cetera.
2. Praeterea, majus est corrumpi quam permisceri. Sed species
possunt corrumpi. Ergo possunt permisceri.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod agere non est nisi rei
per se subsistentis; et ideo neque materia agit neque forma, sed
compositum; quod tamen non agit ratione materiae, sed ratione formae,
quae est actus, et actionis principium. Et quia quantitas se tenet ex
parte materiae, et qualitas ex parte formae; ideo quantitas non agit
nisi mediante qualitate, quae est per se actionis principium; unde
qualitates sunt sensibiles primo, quantitates secundo. Quia ergo in
sacramento quantitates retinent eumdem modum essendi quem habebant
substantia panis existente, ideo habent eumdem modum agendi, ut
immutent et agant naturaliter sicut prius. Quantitatis enim, quae
alium modum essendi habet, quia non est in subjecto, non est agere
nisi mediante qualitate.
Ad primum ergo dicendum, quod materia accidentis est proximum
subjectum ejus; proximum autem subjectum qualitatis corporalis est
quantitas, ut superficies coloris; et ideo qualitas quae est actionis
principium, communicat quodammodo in materia cum his quae sunt extra,
quia quantitas hinc inde subesse invenitur.
Ad secundum dicendum, quod mathematici non solum abstrahunt a
materia, sed a sensibilibus accidentibus. Et quia dimensiones in hoc
sacramento non sunt separatae ab accidentibus sensibilibus; ideo non
solum habent tactum mathematicum sicut mathematica, sed etiam
physicum: quia ratione illorum accidentium possunt immutare et
immutari.
Ad tertium dicendum, quod quantum ad immutationem accidentalem satis
simile invenitur hinc inde: quia sicut in sacramento non est albedo
separata, sed album quod agit; ita exterius per immutationem non fit
albedo, sed aliquod album; et ita, inquantum hujusmodi, passum in
fine est simile.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod in actionibus naturalibus
formae substantiales non sunt immediatum actionis principium, sed agunt
mediantibus qualitatibus activis et passivis, sicut propriis
instrumentis; ut dicitur in 2 de anima, quod calor naturalis est quo
anima agit; et ideo qualitates non solum agunt in virtute propria, sed
etiam in virtute formae substantialis. Unde actio earum non solum
terminatur ad formam accidentalem, sed etiam ad formam substantialem;
et propter hoc generatio est terminus alterationis. Hujusmodi autem
virtutem instrumentalem recipiunt eo ipso quo a principiis essentialibus
causantur. Unde sicut remotis substantiis remanet accidentibus idem
esse secundum speciem virtute divina, ita etiam remanet eis eadem
virtus quae et prius; et ideo, sicut ante poterant immutare ad formam
substantialem, ita et nunc.
Ad primum ergo dicendum, quod nos non ponimus omnino hujusmodi
qualitates separatas, sicut Plato ponebat formas naturales, cum
ponamus pro subjecto id quod erat proximum subjectum eorum primo; et
ideo non est similis ratio hinc inde. Tamen hic etiam generans non est
omnino simile generato: quia generatum est substantia, generans autem
non. Sed hoc ideo contingit, quia, ut dictum est, hujusmodi
qualitates habent instrumentalem virtutem generandi. Generatum autem
non oportet quod assimiletur instrumento, sed principali generanti, ut
dicit Commentator in 11 Metaph.: quia instrumentum non agit
virtute sua sed alterius, et illi assimilat, non sibi; unde generatio
hic assimilatur substantiae quae prius erat. Plato autem formas
separatas non ponebat instrumentalia generantia, sed primas causas
generationis et principales.
Ad secundum dicendum, quod propria virtute nihil agit ultra suam
speciem: sed virtute alterius, cujus est instrumentum, potest agere
ultra speciem suam, sicut serra agit ad formam scamni.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod unaquaeque res habet proprium
esse suae speciei. Non enim esse in omnibus est unius speciei, sicut
nec animalitas est unius speciei in omnibus animalibus, nec humanitas
eadem numero in omnibus hominibus, sicut et unaquaeque res habet
propriam actionem. Unde sicut in qualitatibus quae remanent in
sacramento, remanet actio conformis actioni substantiae prius
existentis; ita etiam esse subsistens quod convenit dimensionibus
remanentibus, est conforme illi esse quod prius substantia panis
habebat. Unde sicut qualitas facit eamdem actionem quam prius
faciebat, substantia panis et vini existente; ita esse, in quo
dimensiones subsistunt, tollitur eisdem passionibus quibus antea
tolleretur, eadem substantia existente; et propter hoc eodem modo
corrumpuntur accidentia remanentia, sicut et prius corrumpi poterant.
Prius autem corrumpi poterant dupliciter. Uno modo manente substantia
subjecti, per aliquam accidentalem mutationem: sicut ex parte
qualitatum secundum aliquam alterationem vinum saporem vel colorem
mutare poterat; et ita color qui prius erat, aut sapor,
corrumpebatur; sed quantitas praedicto modo non poterat corrumpi per
motum in quantitate, scilicet augmentum, quia vinum et panis non sunt
corpora animata, quae possunt esse subjectum augmenti et diminutionis,
sed per additionem vel divisionem: quia secundum philosophum in 3
Metaph., in additione quantitatis ad quantitatem una quantitas esse
incipit duabus esse desinentibus, et e contrario est in divisione.
Alio modo per corruptionem substantiae: quae quidem contingit ex
transmutatione accidentium, et ex parte qualitatum: quia sicut
generatio, ita et corruptio est terminus alterationis; et ex parte
quantitatis: quia cum unaquaeque res naturalis habeat quantitatem
determinatam, intantum poterit divisio fieri quod species non
remanebit. Unde etiam in hoc sacramento aliquando aliqua alteratione
facta in qualitatibus, adhuc manet esse illud dimensionum conforme
substantiae praecedenti; et tunc ratione ipsius corruptionis
accidentium non desinit esse corpus Christi sub sacramento. Aliquando
autem alteratio ad terminum venit, et tunc esse praedictum tollitur,
et sic desinit esse sacramentum. Et similiter ex parte quantitatis:
quia si fiat divisio in partes tantae quantitatis quae sufficiat ad
speciem panis vel vini; sunt quidem aliae dimensiones, quia partes
continui, quae erant potentia, fiunt actu; sed esse conforme
substantiae praeexistenti manet, et ideo adhuc est sacramentum. Si
autem quantitas partium ad hoc non sufficiat, utrumque esse desinet,
et dimensio et esse praedictum; et ideo corpus Christi desinit esse
sub sacramento.
Ad primum ergo dicendum, quod forma dicitur esse invariabilis, quia
non est variationis subjectum; tamen per variationem tollitur, sicut
patet in alteratione et augmento; et ita largo modo dicuntur corrumpi,
prout omne quod esse desinit, dicitur corrumpi.
Ad secundum dicendum, quod dimensiones, quae sunt proximae
dispositiones materiae, retinent in hoc sacramento vicem materiae; et
ideo se habent ad esse in quo subsistunt sicut materia ad formam
substantialem, et ipsae subsunt sicut subjectum accidentibus; et hoc
modo corruptionis principium esse possunt, sicut et materia esset.
Ipsae etiam partes dimensionum, cum sint in potentia, habent quamdam
rationem materiae ratione totius dimensionis; et ideo ex parte earum
accidit corruptio aliqua in tota dimensione per divisionem.
Ad tertium dicendum, quod species sic remanere miraculosum est; sed
quod sic remanentes corrumpantur, est naturale; sicut miraculosum est
quod caecus visum recipiat; sed quod jam visu recepto videat, est
naturale. Remanet enim quidam compositionis modus in accidentibus
istis, dum quantitas retinet rationem materiae, et qualitas rationem
formae, ut dictum est.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod quidam dicunt, quod quamvis
illae species possint corrumpi et putrefieri, tamen ex tali
putrefactione vel corruptione non generantur vermes, vel aliquid
hujusmodi. Sed hoc nihil est. Constat enim quod accidentia quando
corrumpuntur, non hoc modo desinunt ut dispareant omnino, ac si
totaliter annihilarentur; sed succedit illis accidentibus aliquid
sensibile; et hoc oportet esse de novo generatum. Nec est
differentia, quidquid sit illud, utrum sit vermis, vel cinis, vel
aliquid hujusmodi; quia similis difficultas est de omnibus. Et ideo
alii dixerunt, quod substantia panis ibi remanet, ex qua materialiter
aliqua generari possunt. Sed haec opinio supra improbata est. Et
ideo alii dixerunt, quod ex mutua actione accidentium sacramenti ad
corpora circumstantia generantur vermes ex aere continente. Sed hoc
non videtur esse verum; quia accidentia illa non habent ibi aliam
actionem quam haberent si substantia remansisset; sed quando substantia
erat, non poterant vermes ex aere generari, vel cinis, per talem
actionem; unde nec modo. Et praeterea, sensibiliter apparet quod in
illo loco ubi fuit corpus Christi, est illud quod generatur; et
ibidem alteratio praecedens apparet. Aer autem ante ultimum instans
corruptionis specierum non erat in loco illo; quia sic subintrasset
dimensiones sub quibus erat corpus Christi; quod est impossibile.
Nec etiam movebatur ad locum illum, quia quietus forte manebat. Unde
sequitur quod totus motus aeris, et alteratio ipsius et corruptio, et
generatio vermium aut cineris, sit in eodem instanti; quod est
impossibile. Et praeterea idem accideret, si corpus Christi
conservaretur inter aliqua corpora solida quae non subintraret aer, et
non appareret aliqua mutatio facta in corporibus solidis
circumstantibus. Et praeterea, si corpus Christi in magna quantitate
consecratum esset, idem posset accidere; et tanta inspissatio aeris
non posset de facili accidere sine sensibili ipsius immutatione. Et
ideo alii dicunt, quod peracto sacramento, redit substantia panis sub
speciebus quae prius suberat, et ex illa generantur vermes, vel
aliquid hujusmodi. Sed hoc non potest esse. Quamdiu enim est ibi
corpus Christi, non redit substantia panis; quia sic esset corpus
Christi sub speciebus cum substantia panis; quod est tertia opinio,
quae non sustinetur. Quamdiu autem sunt ibi species, manet sub
speciebus corpus Christi; unde quamdiu manent species, substantia
panis non redit; remotis autem speciebus illis, jam non est ibi
substantia panis, sed vermium vel cineris, vel alicujus hujusmodi.
Nunquam enim est substantia panis sine speciebus panis; unde
substantia panis non redit. Nisi forte dicatur redire quo ad materiam
tantum, quia illa eadem materia quae prius erat sub forma panis,
postmodum fit sub forma cineris, vel alicujus hujusmodi; et hoc posset
stare cum secunda opinione prius tacta quantum ad hoc quod ponebat
substantiam panis in praejacentem materiam resolvi; quod stare non
potest, ut supra probatum est. Sed quantum ad aliam partem, quae
ponebat quod annihilaretur, non potest stare; quia quod in nihilum
redactum est, non potest iterum idem numero sumi. Sed quantum ad
primam opinionem, quae communiter sustinetur, omnino stare non
potest; quia quod conversum est in alterum, non potest redire, nisi
alterum in ipsum convertatur; substantia autem panis conversa est in
corpus Christi; et haec substantia, scilicet panis, facta est illa,
scilicet corporis Christi, ut ex praedictis patet; unde non potest
esse quod substantia panis redeat neque quantum ad totum neque quantum
ad partem, nisi corpus Christi e converso convertatur in substantiam
panis, quod est impossibile. Et ideo impossibile est dicere quod
substantia panis redeat neque secundum totum neque secundum partem; si
redire proprie sumatur, ut sit idem numero quod redit. Si autem
materia panis redire dicatur, non quia eadem numero redeat, sed alia
ejusdem rationis; tunc oportebit dicere, quod illa alia materia de
novo creatur. Et forte hoc intellexerunt qui dixerunt substantiam
panis redire; unde satis probabiliter per hunc modum opinio sustineri
potest, ut dicatur, quod ad hoc Deus materiam creat, ne sacramentum
deprehendatur, et sic fides meritum perdat. Nec tamen materia
corporalis in principio creata augetur; quia quantum de materia
conversum fuit in substantiam corporis Christi, tantum de materia
creatur nunc de novo. Potest tamen et aliter dici, quod illae species
sicut habent ex hoc quod subsistunt, quod possunt agere quidquid
poterant substantiis panis et vini existentibus; ita habent ut possint
converti in quidquid converti poterant substantiae praeexistentes, quod
sic intelligi potest. Sicut enim Commentator dicit in 1 Phys., et
in Lib. de substantia orbis, in materia generabilium et
corruptibilium oportet intelligere dimensiones interminatas ante
adventum formae substantialis; alias non posset intelligi divisio
materiae, ut in diversis partibus materiae diversae formae
substantiales essent. Hujusmodi autem dimensiones post adventum formae
substantialis accipiunt esse terminatum et completum. Quidquid autem
intelligitur in materia ante adventum formae substantialis, hoc manet
idem numero in generato et in eo ex quo generat; quia remoto posteriori
oportet remanere prius; dimensiones autem illae interminatae se habent
ad genus quantitatis sicut materia ad genus substantiae. Unde sicut in
quolibet completo in genere substantiae est accipere materiam, quae est
ens incompletum in genere illo; ita in dimensionibus completis, quae
sunt in hoc sacramento, est accipere dimensiones incompletas; et his
mediantibus materia panis formam reciperet ejus quod ex pane
generaretur, pane non converso in corpus Christi; unde sicut
dimensionibus illis est datum ut substent et subsint et illi esse quod
est conforme esse priori substantiae, et terminationi quantitatis, et
omnibus aliis accidentibus; ita etiam datur eis ut possint subesse
alteri formae naturali, et aliis accidentibus; quia de natura sua non
habent ut subsint tantum accidenti, sed etiam formae substantiali, ut
dictum est; et tunc vel ex consequenti adveniet etiam materia propter
concomitantiam naturalem formae ad materiam, sicut propter
concomitantiam naturalem animae Christi ad corpus, erat anima sub
sacramento; et hoc quodammodo redit in primum dictum, ut scilicet
materia de novo fiat; vel ipsi dimensioni virtute divina dabitur natura
materiae propter propinquitatem ad ipsam, ut sic illud generatum sit
compositum ex materia et forma.
Ad primum ergo dicendum, quod secundum penultimam opinionem species
illae penitus cedunt in nihil; sed substantia praedicto modo redeunte
generatur illud quod succedit. Nec dicitur generari ex speciebus
secundum quod ly ex dicit causam materialem, sed solum secundum quod
dicit ordinem, ut ex mane fit meridies, idest post. Sed secundum
aliam opinionem illud totum demonstratum sensibile in sacramento habebat
aliquid (scilicet partem sui) simile materiae, scilicet dimensiones
interminatas; et illud non cedit in nihil, sed remanet sicut et
remaneret, si substantia panis esset.
Ad secundum dicendum, quod hoc non est remotum quin Deus possit
mutare corpus in spiritum; et tamen quantum ad aliquid dimensiones
interminatae magis sunt propinquae materiae corporali quam corpus
spiritui.
Ad tertium dicendum, quod sicut quando aer convertitur in ignem, non
dicitur quod materia aeris fiat duo, scilicet materia ignis et forma
ignis; sed unum tantum, quod fit ignis; ita etiam dimensiones illae
non dicuntur fieri duo, sed unum tantum, scilicet materia sic
dimensionata; et hoc fit divina virtute.
Ad quartum dicendum, quod secundum quamlibet positionem oportet ponere
aliquid in hac generatione esse miraculosum, et aliquid naturale;
reditus enim substantiae, vel creatio materiae, vel conversio
dimensionum in materia, est miraculosum; sed quod materia jam existens
recipiat talem formam, cujus dispositiones praecesserunt in
dimensionibus, hoc est naturale.
Quaestiuncula 5
Ad quintam quaestionem dicendum, quod quidam dixerunt quod species
illae non nutriunt, sed reficiunt et inebriant ex sola immutatione
accidentali, sicut aliqui inebriantur odore vini, et reficiuntur et
famem amittunt ex sapore et odore. Sed hoc non potest esse; quia
talis immutatio quamvis ad horam reficiat, tamen sustentare non
potest; quod tamen facerent species illae, si in magna quantitate
sumerentur. Et ideo alii dixerunt, quod remanet forma substantialis
panis, et illa habet eamdem operationem quam habebat panis, et ideo
nutrit sicut panis nutriret. Sed hoc non potest esse; quia operatio
formae non est pati, sed agere; nutrimentum autem non nutrit, nisi ex
hoc quod convertitur in substantiam nutriti; et ideo nutrit secundum
quod ex eo aliquid generatur; quod non potest dici de forma. Et ideo
dicendum est, quod cum generari aliquid ex illis speciebus possit per
modum praedictum, eodem modo et nutrire possunt.
Ad primum ergo dicendum, quod hoc quod dicitur, quod cibus iste non
transit in corpus, intelligendum est quantum ad rem contentam sub
sacramento, scilicet verum corpus Christi, quod non mutatur in
manducantem, sed ipsum in se mutat spiritualiter. Sed species in
corpus comedentis convertuntur, sicut et in aliquod aliud corpus
converti possunt, ut dictum est.
Ad secundum dicendum, quod accidentia manentia in suo esse accidentali
non nutriunt, sed eo modo quo in aliud convertuntur, vel aliud sub eis
creatur vel redit.
Ad tertium dicendum, quod illa nutritio non est omnino secundum
ordinem naturae, ut dictum est; et ideo talis manducatio jejunium non
solvit.
Quaestiuncula 6
Ad sextam quaestionem dicendum, quod quidam dicunt, quod quicumque
liquor addatur speciebus vini in quantacumque quantitate, statim
desinit ibi esse corpus Christi; quia dimensiones illae non manent
eaedem, et iterum liquor additus per totum diffunditur. Unde cum
corpus Christi non sit sub speciebus cum alio corpore, oportet quod in
toto desinat esse corpus Christi. Sed haec positio non potest stare.
Constat enim quod corpus Christi manet quamdiu illa accidentia
manent; illa autem accidentia non corrumpuntur aliter quam ut
corrumperetur substantia panis et vini. Constat autem quod ex parvo
liquore addito non destrueretur vinum, et ideo nec species vini
remanentes. Rationes enim praedictae non cogunt. Primo, quia non
quaelibet dimensionum distinctio tollit sacramentum; sicut enim
additio, ita et divisio facit aliam dimensionem, ut ex dictis patet
per philosophum. Divisio autem non tollit veritatem sacramenti, ut
patet in pane qui frangitur; unde nec additio; quia illa varietas
dimensionum quam facit talis additio et divisio, est quantum ad
determinationem ipsarum, non quantum ad indeterminatum esse earum,
secundum quod competit eis subsistere; neque quantum ad esse quo
subsistunt conformes substantiae praecedenti. Similiter etiam parvus
liquor constat quod non potest diffundi per omnes dimensiones; nisi
rarefieret et transmutaretur in aliam speciem. Unde non oportet quod
occupet omnes dimensiones. Et ideo aliter dicendum, quod hoc modo
admiscetur liquor quicumque speciebus illis, sicut admisceretur
substantiae vini. Liquor autem additus si esset aequalis quantitatis
vel majoris, pertingeret ad omnes dimensiones vini; et sic si esset
alterius speciei, faceret aliam speciem liquoris mediam; si autem
esset ejusdem speciei, vinum faceret aliud vinum secundum numerum,
maxime quantum ad accidentia. Si autem liquor additus esset minoris
quantitatis, non posset pertingere ad omnes dimensiones totius vini,
sed ad aliquas, et illas immutaret altero dictorum modorum; et forte
immutaretur secundum speciem, si esset alterius speciei. Constat
autem quod in hoc sacramento non manet corpus Christi nisi quamdiu
illae species manent eaedem numero; et ideo si apponatur parvus
liquor, corrumpet partem specierum, et sub illa parte desinit esse
corpus Christi; non enim est probabile quod una gutta aquae per totum
scyphum diffundatur. Si autem addatur in magna quantitate, sic
corrumpet species secundum totum; et ita totaliter desinit ibi esse
corpus Christi.
Ad primum ergo dicendum, quod philosophus intelligit de accidente
cujus subjectum est substantia, quod ei non permiscetur; sic autem non
est in proposito.
Ad secundum dicendum, quod in aqua benedicta non fit aliqua mutatio
substantialis ipsius aquae, sicut est in hoc sacramento, sed
acquiritur ei virtus aliqua ex benedictione; ideo illa virtus potest
pervenire ad aquam additam. Sed in hoc sacramento vinum convertitur
substantialiter in aliud virtute verborum; et ideo non oportet quod
vinum additum substantialiter etiam convertatur in sacramentum; sed
potest esse quod convertatur in vinum virtute accidentium vini quae
remanent, ut dictum est.
Ad tertium dicendum, quod non est inconveniens unam dimensionem
secundum unam partem sui esse in hoc sacramento sine subjecto; quia
plures partes dimensionis quamvis sint una dimensio in actu, sunt tamen
plures in potentia.
Ad quartum patet solutio ex dictis.
Ad quintum dicendum, quod magnum et parvum consequuntur quantitatem
secundum quod ad certam mensuram determinatur. In sacramento autem
altaris non oportet remanere dimensiones easdem secundum terminationem
eamdem; quia sic divisis speciebus non remanerent eaedem dimensiones,
nec per consequens idem sacramentum; sed sufficit ad subsistentiam
sacramenti quod remaneant dimensiones eaedem secundum quod interminatae
intelliguntur.
|
|
