|
Quaestiuncula 1
1. Ad primum sic proceditur. Videtur quod per poenitentiam non
semper peccata tollantur. Hebr. 10, 26: voluntarie enim
peccantibus nobis post acceptam notitiam veritatis, jam non relinquitur
hostia pro peccato. Sed in poenitentia homo se offert hostiam Deo.
Psalm. 50, 19: sacrificium Deo spiritus contribulatus. Ergo
poenitentia peccata eorum qui prolapsi sunt post notitiam veritatis,
non delet.
2. Praeterea, Hebr. 12, super illud: non invenit poenitentiae
locum, inquit Glossa interlineali: idest, veniae locum et
benedictionis per poenitentiam. Ergo poenitentia non semper tollit
praeterita peccata.
3. Praeterea, 2 Machab. 9, 13, dicitur de Antiocho: orabat
scelestus Deum, a quo non esset misericordiam consecuturus. Ergo cum
ipse poeniteret de malis commissis, videtur quod non semper poenitentia
peccata praecedentia deleat.
4. Praeterea, peccatum commissum est quodammodo infinitum,
inquantum est offensa Dei. Sed actus nostri sunt finiti. Cum ergo
finitum non possit in infinitum, videtur quod poenitentia non possit
delere peccatum commissum.
1. Sed contra, Lucae 5, 32: non veni vocare justos, sed
peccatores ad poenitentiam. Sed inutilis esset ista vocatio
poenitentibus, nisi veniam de peccato largiretur. Ergo poenitentia
peccata delet.
2. Praeterea, major est misericordia Dei quam iniquitas hominis;
unde reprehenditur ille qui dixit: major est iniquitas mea quam ut
veniam merear. Sed poenitentia misericordiae Dei innititur. Ergo
omnia peccata, quantacumque sint, delet.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod etiam totaliter reatum tollat. Bonum
enim est efficacius ad agendum quam malum, quia malum non agit nisi in
virtute boni, ut Dionysius dicit. Sed per unum actum peccati homo et
culpam et reatum incurrit. Ergo et per actum contritionis et a culpa
et a reatu absolvitur.
2. Praeterea, Deus non plus exigit in poena quam erat in culpa.
Sed major dolor est in contritione de peccato quam fuerit in peccando
delectatio: quia quantitas doloris de peccato est secundum quantitatem
amoris Dei, qui est major quam omnis cupiditas rei temporalis, ut
dicit Glossa super illud Psalm. 118: dilexi mandata tua super
aurum et topazion. Ergo non exigit pro peccato aliam poenam quam illam
quae est in contritione; et sic poenitentia a toto reatu absolvit.
3. Praeterea, magis valet ad removendum peccatum poena propria
adjuncta alienae, quam aliena poena tantum. Sed in Baptismo non est
aliqua poena propria, sed tantum virtute poenae Christi omnia peccata
delet et quantum ad culpam et quantum ad reatum. Ergo et poenitentia,
in qua cum poena Christi adjungitur poena propria, totus reatus
auferri debet.
1. Sed contra, poena non injungitur nisi ei qui est debitor poenae.
Sed poenitenti injungitur poena aliqua satisfactoria. Ergo adhuc est
debitor poenae; et sic non est a toto reatu per poenitentiam
liberatus.
2. Praeterea, per poenitentiam non aufertur illud quod est
expedimentum ad profectum. Sed poena remanens satisfactoria est ad
profectum virtutum. Ergo per poenitentiam non tollitur.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod per poenitentiam etiam reliquiae peccati
actualis tollantur, sicut pronitas ad malum, habitudo, et hujusmodi.
Quia in generatione naturali non solum tollitur forma contraria, sed
etiam dispositiones ad formam illam. Sed gratia quae per poenitentiam
datur, est potentior quam forma naturalis. Ergo non solum tollit
culpam, sed etiam hujusmodi reliquias, quae sunt dispositio ad
culpam.
2. Praeterea, sicut gratia est in essentia animae, ita virtus in
potentia. Sed poenitentia restituit gratiam et virtutes, ut dicitur.
Ergo sicut per gratiam aufert culpam ab anima ipsa, ita et per
virtutes aufert reliquias a potentiis.
1. Sed contra, Baptismus est efficacior ad removendum peccatum quam
poenitentia. Sed Baptismus non removet peccati reliquias. Ergo nec
poenitentia.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod poenitentia potest
considerari inquantum est sacramentum, et inquantum est virtus; et
utroque modo ad remissionem peccatorum aliquo modo operatur. Secundum
enim quod est novae legis sacramentum, gratia in ea datur ad defectum
illum sanandum contra quem inducta est, scilicet ad dimissionem culpae
actualis. Operatur etiam ad dimissionem peccati, inquantum est
virtus, speciali modo prae aliis virtutibus. Quia secundum omnem
virtutem formatam ex parte habitus peccata dimittuntur ratione gratiae,
quae cum ea infunditur; sed hoc est formaliter remittere: sed
poenitentia ex ratione sui actus habet quod per eam peccata
dimittantur, secundum quod peccata commissa sunt materia actus ejus.
Cum enim peccatum ex hoc remitti dicatur vel retineri, quod habet
rationem offensae; illud quod offensam aufert, peccatum tollit. Cum
autem offensa, inquantum hujusmodi, sit inaequalitas quaedam, qua
unus alii subtraxit quod debitum erat, actu illius virtutis peccatum
remittitur quae inaequalitatem praedictam ad aequalitatem reducit. Hoc
autem facit poenitentia, ut ex dictis patet, quae in recompensatione
divinae offensae spiritum Deo contribulatum offert; et ideo
poenitentiae etiam ex parte actus sui competit peccatum tollere; et hoc
est efficienter, et non solum formaliter, per poenitentiam peccata
dimitti.
Ad primum ergo dicendum, quod apostolus loquitur ibi de hostia quae
universaliter pro peccatis totius mundi oblata est, scilicet Christo,
quae est unica et singularis; nec iterum pro peccatis delendis
offertur, sed unica sua oblatione valet ad hoc quod per poenitentiam,
et alia sacramenta omnia peccata possint dimitti.
Ad secundum dicendum, quod ideo Esau, de quo apostolus loquitur,
locum veniae non invenit, quia non vere poenituit, etsi lacrymas
exterius emiserit: quod patet ex hoc quod dixit: venient dies luctus
patris mei, et occidam Jacob fratrem meum.
Et similiter dicendum, ad tertium de Antiocho, qui vere non
poenituit interius, quamvis exterius verba poenitentiae proferret magis
propter infirmitatem corporis quam propter offensam Dei vitandam.
Ad quartum dicendum, quod offensa infinita est ex parte aversionis,
sed non ex parte conversionis; et similiter etiam actus poenitentiae
habet infinitatem ex parte gratiae, quae est Dei similitudo, et in
virtute divinae misericordiae operans, quae infinita est, quamvis ex
parte actus nostri sit finita. Habet etiam efficaciam ex virtute
passionis Christi, quae infiniti valoris quodammodo est, inquantum
fuit passio Dei et hominis.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod secundum philosophum in 5
Ethic., tam justitia quam amicitia in aequalitate quadam consistit.
Qui ergo aliquem offendit, contra aequalitatem amicitiae peccat,
inquantum affectum debitum non impendit; et contra aequalitatem
justitiae, inquantum rem debitam subtrahit. Et sicut haec duo in
offensa quandoque dividuntur, ita etiam in recompensatione separantur;
sicut quando poena per violentiam offendenti infertur, fit
recompensatio quantum ad justitiam, sed non quantum ad amicitiam.
Similiter quando offendens offensum verbis placat, nondum re subtracta
restituta, fit recompensatio amicitiae, sed non justitiae. Peccator
ergo per effectum peccati amicitiam Dei violavit, et per inobedientiam
divinae legis honorem debitum Deo subtraxit; et ex primo amittit
gratiam et incurrit offensam; ex secundo meretur poenam, ut ab eo qui
per inobedientiam subtraxit, subtrahatur per poenam; et hoc poenae
meritum reatus dicitur; et ideo per poenitentiam, qua homo se Deo
supponit, peccata praeterita detestando cum emendationis proposito,
remittitur quidem peccatum quantum ad offensam, sed non oportet quod
remittatur quantum ad totum reatum nisi poena jam soluta; et sic per
poenitentiam non simul cum culpae dimissione totus etiam reatus
dimittitur.
Ad primum ergo dicendum, quod sicut quod est perfectum, est
efficacius ad agendum quam imperfectum; ita quod est perfectum, est
difficilius ad fiendum; unde sicut bonum est efficacius ad agendum quam
malum, ita difficilius est ad constituendum quam malum. In hoc ergo
efficacior apparet actio boni quam actio mali, quod actio mali nunquam
terminatur ad malum quod non habet admixtum bonum; sed actio boni
terminatur ad bonum quandoque cui non admiscetur malum. Non tamen
oportet quod, si aliquod malum per unum actum malum incurritur, per
unum actum bonum opposita bona reparentur.
Ad secundum dicendum, quod secundum philosophum in 5 Ethic., in
recompensatione injuriae justitia commutativa non semper aequalem
quantitatem absolute in poena infert ei qui in culpa fuit; non enim si
aliquis percussit principem, oportet ipsum solum repercuti, sed etiam
gravius puniri. Infert tamen aequalem poenam habita prius comparatione
ad personam in quam culpa commissa fuit. Et ideo, cum per
poenitentiam homo de seipso justitiam Deo faciat, non sufficit tantus
dolor in poenitentia quanta fuit delectatio in culpa; quia illa
delectatio in injuriam Dei fuit, inquantum Deo praetermisso homo
delectationi se subdidit ad peccandum.
Ad tertium dicendum, quod Baptismus est spiritualis regeneratio; et
quia non potest esse generatio unius nisi per corruptionem alterius,
ideo oportet quod in Baptismo quidquid ad praecedentem vitam
pertinebat, totum aboleatur, scilicet et culpa et reatus, nisi sit
defectus ex parte recipientis. Sed poenitentia non est regeneratio,
sed magis reparatio vitae prius habitae; et ideo non est similis
ratio.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod sicut poenitentia non tollit
totaliter reatum per quemlibet actum primum, sed tunc tollit quando ad
perfectum perducitur secundum omnes poenitentiae partes; ita etiam non
oportet quod per primum poenitentiae actum omnes defectus ex peccato
actuali consecuti, qui dicuntur reliquiae, reparentur; sed
poenitentia jam perfecta quantum ad omnes sui partes, reliquiae etiam
tolluntur peccati actualis.
Ad primum ergo dicendum, quod poenitentia non comparatur generationi,
sed magis sanationi; quia per poenitentiam homini non datur nova vita,
sed in pristinam vitam reparatur. In sanatione autem hoc videmus
accidere, quod sanitate restituta adhuc reliquiae aliquae morbi manent
ante perfectae sanitatis restitutionem; ita etiam ante completam
poenitentiam reliquiae actualis peccati manent.
Ad secundum dicendum, quod peccatum per actum potentiarum commissum
est; et ideo in ipsis potentiis praeter privationem virtutum alii etiam
defectus ex peccato causantur, sed non in essentia animae, praeter
defectum gratiae; et ideo non oportet quod si per adventum gratiae ad
essentiam animae, macula, quae nihil aliud erat quam gratiae
privatio, tollitur, etiam a potentiis omnes alii defectus tollantur.
|
|
