|
Quaestiuncula 1
1. Ad primum sic proceditur. Videtur quod Isidorus inconvenienter
definiat jejunium, dicens: jejunium est parsimonia victus,
abstinentiaque ciborum. Parsimonia enim a parsi praeterito hujus verbi
parco venit. Est enim parcere, inter alia quae habet significata,
idem quod abstinere. Ergo idem videtur esse parsimonia victus et
abstinentia ciborum; et sic alterum superfluit.
2. Praeterea, Matth. 17, super illud: hoc genus Daemoniorum
etc., dicit Hieronymus: jejunium est non solum ab escis, sed a
cunctis illecebris abstinere. Cum ergo Isidorus definiat jejunium
tantum per abstinentiam ab escis, videtur quod incompetens sit
assignatio.
3. Praeterea, ad observationem jejunii videtur non solum pertinere
abstinere a cibis, sed etiam lugere, et unguento non uti, ut patet
Dan. 10, 2: in diebus illis lugebam ego Daniel trium
hebdomadarum diebus. Sed de his non fit mentio in praedicta
assignatione. Ergo insufficiens est.
4. Praeterea, multi servant parsimoniam in victu et abstinentiam in
cibis, qui tamen pluries in die manducant. Sed tales non dicuntur
jejunantes. Ergo definitio praedicta non convertitur cum jejunio.
5. Praeterea, nullus est jejunus nisi jejunio, sicut nec albus nisi
albedine. Sed aliquis etiam immoderate cibis utens, est quandoque
jejunus antequam comedat. Ergo tali non competit definitio assignata
jejunii; ergo est incompetens.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod jejunium non sit actus virtutis. Virtus
enim sicut abundanti, ita et diminuto corrumpitur. Sed jejunium
importat diminutionem a cibo, in quo conservari potest medium
virtutis. Ergo jejunium non est virtutis actus.
2. Praeterea, omnis virtutis actus est in aliquid operando. Sed
jejunium dicit cessationem ab actu. Ergo non est virtutis actus.
3. Praeterea, jejunium consistit non solum in abstinendo a
superfluis cibis, quia hoc est de necessitate virtutis, sed etiam a
necessariis. Sed qui subtrahit necessarium cibum, dat sibi occasionem
mortis; non autem, ut Hieronymus dicit, differt utrum magno vel
parvo tempore te interimas. Ergo cum nulli liceat seipsum occidere,
videtur quod nulli liceat jejunare; et sic jejunium non erit actus
virtutis.
4. Praeterea, sicut dicit Augustinus in 10 Confess., alimentum
sic sumi debet ut famis medicamentum. Sed magis infirmo minus est
medicina subtrahenda. Cum ergo in primo statu Adam peccasset si cibo
abstinuisset donec praeoccuparetur fame, ut in 2 Lib., dist.
19, quaest. 1, art. 2 ad 3, dictum est, videtur quod etiam
nunc jejunando peccat homo, cum natura humana sit infirmior; et sic
jejunium non erit virtutis actus.
1. Sed contra est quod Hieronymus dicit: jejunium non est perfecta
virtus, sed ceterarum virtutum fundamentum.
2. Praeterea, Isidorus dicit, jejunium esse abstinentiam, ut ex
definitione praemissa apparet. Sed abstinentia est virtus. Ergo
jejunium est actus virtutis.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod jejunium non sit actus temperantiae.
Quia canon dicit de Consecr., dist. 5: jejunium quadragesimale
est decima totius anni. Sed dare decimam est actus justitiae. Ergo
et jejunare; non igitur temperantiae.
2. Praeterea, ad fortitudinem pertinet molestias perferre. Sed hoc
accidit in jejunio. Ergo jejunium est actus fortitudinis; non ergo
temperantiae.
3. Praeterea, prudentiae pars est cautela, ut in 3 Lib., dist.
33, qu. 3, art. 1, quaestiunc. 3, dictum est. Sed jejunium
ad cautelam peccatorum carnis inductum est. Ergo est actus
prudentiae.
1. Sed contra, materia propria temperantiae sunt delectabilia
tactus, ut dicitur in 3 Ethic. Sed circa hujusmodi est jejunium,
quia est circa cibos. Ergo jejunium est actus temperantiae.
2. Praeterea, abstinentia est species temperantiae. Sed jejunium
est abstinentia. Ergo est temperantiae actus.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur quod jejunium non cadat in praecepto. Nam
super illud Psalm. 44: omnis gloria ejus filiae regis ab intus,
dicit Glossa Augustini, quod gloria Ecclesiae in interioribus
virtutibus consistit, sicut fides, spes, caritas. Sed omne
praeceptum Ecclesiae ad gloriam Ecclesiae ordinatur. Ergo de jejunio
exteriori non potest esse praeceptum.
2. Praeterea, ea quae sunt supererogationis, ad consilium
pertinent, ad quod nullus obligatur nisi ex voto. Sed jejunium est
hujusmodi. Ergo non obligatur ad ipsum aliquis ex praecepto.
3. Praeterea, quicumque transgreditur praeceptum, peccat
mortaliter. Si ergo jejunium institutum ab Ecclesia cadit sub
praecepto, tunc si aliquis unum diem tantum frangeret Quadragesimae,
mortaliter peccaret; quod videtur grave dicere.
1 Sed contra, statutum Ecclesiae obligat per modum praecepti, sicut
praeceptum Dei; quia dominus discipulis suis dixit, Luc. 10,
16: qui vos audit, me audit. Sed ad illud jejunium obligamur ex
statuto Ecclesiae. Ergo cadit sub praecepto.
2 Praeterea, majoris perfectionis est lex nova quam vetus, et magis
a carnalibus desideriis abstrahens. Sed in lege veteri erat jejunium
in praecepto. Ergo multo fortius in lege nova.
Quaestiuncula 5
1. Ulterius. Videtur quod jejunium non sit satisfactorium. Quia
satisfactio est justitiae actus, ut prius dictum est. Sed jejunium
est actus temperantiae. Ergo non est satisfactorium.
2. Praeterea, illud ad quod ex praecepto astringimur, non est
satisfactorium, sed satisfactionem praecedit, sicut de eleemosyna
dictum est. Sed quoddam jejunium cadit sub praecepto, ut dictum est.
Ergo ad minus illud non est satisfactorium.
3. Praeterea, satisfactio debet fieri ab eo qui peccavit. Sed
anima est quae peccat; jejunium autem non est animae, sed corporis.
Ergo non est satisfactorium pro peccato.
4. Praeterea, sicut contingit peccare ex superfluitate cibi, ita ex
subtractione. Sed contra subtractionem cibi non datur, ut
satisfactio, cibi abundantia. Ergo nec contra abundantiam dari
debet, ut satisfactorium, cibi subtractio per jejunium.
5. Praeterea, 1 Timoth., 4, 8: corporalis exercitatio ad
modicum utilis est. Sed jejunium est hujusmodi. Ergo non est
satisfactorium pro peccato.
1. Sed contra, opera satisfactoria oportet esse poenalia. Sed
jejunium habet magis rationem poenae quam eleemosyna. Cum ergo
eleemosyna sit satisfactoria, ut ex dictis patet, et jejunium debet
esse satisfactorium.
2. Praeterea, satisfacere est peccatorum causas excidere. Sed
jejunio aliquis abscindit peccatorum causas; quia maxime jejunio
reprimitur caro, quae ad peccata incitat. Ergo et cetera.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod jejunium dupliciter
dicitur; scilicet jejunium naturae, et jejunium Ecclesiae. A primo
jejunio dicitur aliquis quolibet die jejunus antequam cibum sumat; a
secundo autem dicitur jejunans, quasi ordinatam ab Ecclesia propter
peccatorum satisfactionem abstinentiam servans. In satisfactionem
autem peccatorum non solum oportet quod ab illis homo abstineat quae lex
virtutis prohibet, sed etiam ab illis quibus salva virtute uti
possemus; quia qui illicita commisit, oportet etiam a licitis
abstinere, ut Augustinus dicit. Unde jejunium ab Ecclesia
institutum supponit abstinentiam illam quae ad virtutem exigitur, et
addit abstinentiam quamdam ab illis quae medium virtutis non
corrumpunt. Et ideo Isidorus haec duo in praedicta definitione
jejunii comprehendit; scilicet abstinentiam ab illis quae virtutem
corrumpunt, in hoc quod dicit, parsimonia victus; et ab illis quibus
salva virtute alias uti liceret, in hoc quod dicit, abstinentiaque
ciborum.
Ad primum ergo patet ex dictis solutio.
Ad secundum dicendum, quod definitio illa Hieronymi intelligitur de
jejunio spirituali, et non de jejunio corporali.
Ad tertium dicendum, quod jejunium ex suo nomine directe importat
abstinentiam in cibis; unde illae observationes quae a jejunantibus
patribus observatae leguntur, non sunt de essentia jejunii, sed ad
modum jejunandi pertinent; et propter hoc non oportet quod in
definitione jejunii mentio de eis fieret.
Ad quartum dicendum, quod intelligenda est in praedicta definitione
talis abstinentia a cibis, alias licitis, qualem Ecclesia
jejunantibus determinat; et sic objectio cessat.
Ad quintum dicendum, quod praedicta definitio non datur de jejunio quo
aliquis dicitur jejunus, sed de jejunio Ecclesiae, ut dictum est.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod, sicut supra dictum est,
omnis actus qui in sua ratione includit aliquid quod ad modum virtutis
pertineat, actus virtutis dici potest, quantum est de se; quamvis
possit et bene et male fieri ob hoc quod forte non includit in sui
ratione omne illud quod ad virtutem exigitur. Quia autem virtus
infirmitati naturae subvenit, quae ad malum de facili inclinatur; ideo
omnium virtutum circa delectationes corporales existentium, ex quarum
superabundantia praecipue peccatum contingit propter connaturalitatem
nostri ad eas, modus est in retrahendo ab eis, sicut patet in
temperantia, et in omnibus partibus ei assignatis. Quia ergo nomine
jejunii actus nobis quidam exprimitur quo quis a delectationibus
tactus, scilicet cibis, se abstrahit, constat quod in ratione sua
modum virtutis importat; et ideo actus virtutis dici debet.
Ad primum ergo dicendum, quod medium virtutis non est medium secundum
aequidistantiam ab extremis, sed accipitur secundum rationem rectam;
et ideo contingit id quod est parum uni, esse satis alteri; sicut quod
est parum sano in cibis, esse satis infirmo qui per abstinentiam curari
debet. Curatio autem spiritualis morbi affinior est virtuti quam
curatio morbi corporalis; unde et illud quod alias esset modicum, vel
minus debito, tamen volenti vulnus peccati curare, satis est; et sic
jejunium medium virtutis non corrumpit. Tamen sciendum, quod medium
virtutis non consistit in indivisibili, sed habet aliquam latitudinem
in qua virtus salvatur, quamvis termini illius latitudinis, quos
praetergredi salva virtute non licet, non possunt sermone determinari;
et ideo qui dimittit aliquid quo licite posset uti, non oportet quod
statim a medio virtutis discedat.
Ad secundum dicendum, quod jejunium a quo quis jejunus dicitur, non
nominat aliquem actum, sed privationem praecedentis cibi; et ideo
secundum ipsum non dicitur aliquis jejunare. Sed jejunium Ecclesiae
nominat actum quemdam, secundum quem in cibis sumendis se regulat
aliquis secundum Ecclesiae statutum; et secundum hoc jejunium dicitur
aliquis jejunare; et ideo hoc jejunium potest esse actus virtutis.
Ad tertium dicendum, quod necessarium dupliciter accipitur in cibis.
Primo ad conservationem vitae; et tale necessarium non licet
subtrahere per jejunium, sicut nec interimere seipsum. Sed hoc
necessarium est valde modicum, quia modicis natura contenta est. Alio
modo dicitur necessarium ad conservandam valetudinem corporis: quae
quidem accipitur in duplici statu. Primo secundum sufficientiam habito
respectu ad ea quae incumbunt ex officio, vel ex societate eorum ad
quos convivit, necessario agenda; et tale etiam necessarium subtrahi
non debet; hoc enim esset de rapina jejunii offerre, si aliquis
propter jejunium impediretur ab aliis operibus ad quae alias obligatur.
Unde Hieronymus dicit: de rapina holocaustum offert qui vel ciborum
nimia egestate, vel manducandi vel somni penuria immoderate corpus
affligit. Si etiam sit tanta abstinentia quod homo ab operibus
utilioribus impediatur, quamvis ad ea de necessitate non teneatur,
indiscretum est jejunium, etsi non sit illicitum. Unde Hieronymus
dicit ubi supra: rationalis homo dignitatem amittit, qui jejunium
caritati, vel vigilias sensus integritati praefert. Secundo accipitur
valetudo corporis secundum optimam corporis dispositionem; et quia caro
in suo robore consistens, difficilius spiritui subditur, ideo
necessarium ad valetudinem sic acceptam etsi licite accipi possit,
tamen laudabiliter subtrahi potest; et talis subtractio non multum
mortem accelerat, cum corpus humanum inveniatur frequentius ex
superfluitate quam ex defectu mortales aegritudines incurrere; unde
etiam Galenus dicit quod summa medicina est abstinentia. Inveniuntur
etiam ad sensum, abstinentes ut frequenter diutius vivere; et ideo
praedicta subtractio non potest dici mortis occasio, cum se habeat ad
utrumque, scilicet ad prolongandum et breviandum vitam. Subtractio
autem ejus quod non est necessarium, nec hoc nec illo modo est de
necessitate virtutis temperantiae.
Ad quartum dicendum, quod quamvis homo post statum peccati magis
infirmetur quantum ad passibilitatem corporis, ex qua fames causatur,
cui per alimentum subvenitur; tamen ex altera parte est gravior
infirmitas et periculosior, cui jejunium subvenit; scilicet
concupiscentiae morbus, qui in statu innocentiae non erat; et ideo ad
hunc morbum extirpandum magis intendere oportet, sicut etiam medici
periculosiori morbo sollicitius subveniunt.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod quamvis aliquis actus a pluribus
virtutibus possit procedere, sicut ab imperantibus ipsum vel
dirigentibus ad eum, vel quocumque modo ad ipsum juvantibus; tamen
illius virtutis proprie actus dicitur quae elicit ipsum, a qua scilicet
procedit formaliter quasi in similitudinem speciei, sicut calefactio a
calore. Sed tam virtutes quam actus virtutum penes objecta
distinguuntur; et ideo actus ab illa virtute elicitur quae secum
convenit in propria ratione objecti. Et quia jejunium in objecto cum
temperantia convenit quantum ad illam temperantiae partem quae
abstinentia dicitur; ideo ejus actus proprie jejunium est, quamvis ab
aliis virtutibus procedere per dictos modos etiam possit.
Ad primum ergo dicendum, quod actus justitiae est reddere debitum.
Non autem est debitum facere decimam de tempore, sed de rebus
possessis aliquo modo. Dicitur autem jejunium decima totius anni per
quamdam adaptationem; et ideo non oportet quod sit actus justitiae.
Ad secundum dicendum, quod fortitudinis est perferre molestias ab
exteriori illatas: hoc autem non est in jejunio.
Ad tertium dicendum, quod in omnibus virtutibus moralibus actus
dirigitur prudentia, ut in 3 Lib., dist. 38, quaest. 2,
art. 5, dictum est; et sic actus aliarum virtutum sunt etiam
prudentiae.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod duplex est praeceptum, scilicet
juris naturalis et juris positivi. Praecepto juris naturalis
prohibentur ea quae sunt secundum se mala; sed praeceptis juris
positivi prohibentur ea quae possunt esse occasiones malorum; vel
praecipiuntur aliqua ordinantia ad virtutem, quam legis positor
inducere intendit; et propter hoc, jus positivum, ut dicit Tullius,
est a naturali derivatum; unde ad legem positivam pertinet, ut dicit
philosophus in 10 Ethic., ordinare nutritiones juvenum et
adinventiones virorum, idest opera et studia, ut arceantur a malis,
et perducantur ad bona. In jejunio ergo est aliquid quod ad praeceptum
juris naturalis pertinet, scilicet tantam abstinentiam carni adhibere
ne spiritui rebellet. Temperantia enim, ut dicit philosophus in 3
Ethic., mensuram accipit ex conservatione salutis corporalis; unde
multo magis ex conservatione salutis spiritualis. Medium autem
temperantiae non excedere, ad jus naturale pertinet; sed determinatio
talis abstinentiae secundum determinatum tempus et determinata cibaria,
ad jus positivum pertinet, quod moderatur hominum actus; et hoc modo
jejunium sub praecepto Ecclesiae cadit.
Ad primum ergo dicendum, quod decor Ecclesiae principaliter in
interioribus consistit; sed etiam exteriores actus ad eumdem decorem
pertinent, inquantum ab interiori progrediuntur, et inquantum
interiorem decorem conservant; et sic jejunium ad decorem Ecclesiae
ordinatur.
Ad secundum dicendum, quod duplex est genus supererogationis.
Quoddam quod totaliter excedit necessitatem salutis; et hoc non potest
cadere sub praecepto, sed sub consilio; 1 Corinth. 7, 25: de
virginibus autem praeceptum domini non habeo, consilium autem do.
Aliud genus supererogationis est quod aliquo modo ad necessitatem
salutis pertinet, quamvis non secundum hunc vel illum modum, sicut de
jejunio ex dictis patet, et ideo determinatio modi in talibus potest
cadere sub praecepto Ecclesiae vel cujuscumque legislatoris.
Ad tertium dicendum, quod praecepta juris positivi magis obligant ex
intentione legislatoris quam ex ipsis verbis; et ideo transgressor
talis praecepti magis est reputandus qui obviat intentioni legislatoris
quam qui deviat in aliquo a legis ordinatione. Intentioni autem
legislatoris obviat qui ex contemptu vel sine aliqua rationabili causa
ordinationem non servat. Si autem in aliquo casu non servat in quo
probabiliter credi potest, si legislator adesset, eum obligare non
velle, talis non est reputandus praecepti transgressor. Et ideo non
est necessarium quod quicumque aliquem diem ab Ecclesia institutum
jejunare omittit, mortaliter peccet: potest enim hoc aliquando omnino
sine peccato contingere, aliquando sine mortali cum veniali, aliquando
etiam cum mortali; et hoc secundum diversas occasiones quibus homo
inducitur ad jejunium frangendum.
Quaestiuncula 5
Ad quintam quaestionem dicendum, quod jejunium actus satisfactorius
est: quia et pro libidine peccati praeteriti subtractionem
delectationis recompensat, afflictionem etiam addens; et futura
peccata impedit, concupiscentiam debilitans.
Ad primum ergo dicendum, quod jejunium quamvis elicitive sit actus
temperantiae, tamen a justitia imperari potest, et sic erit
satisfactorium; sicut etiam adulterium intemperantiam admixtam
injustitiae habet.
Ad secundum dicendum, quod praeceptum legis naturae non est nisi de eo
quod est necessarium ad salutem; et ideo quod sub tali praecepto
cadit, non est satisfactorium, sed ad satisfactionem exigitur; et sic
est de eleemosyna, secundum quod cadit sub praecepto. Sed praeceptum
Ecclesiae potest ad idem ordinari ad quod ordinatur satisfactio; et
ideo jejunium quod sub praecepto Ecclesiae cadit, satisfactorium esse
potest.
Ad tertium dicendum, quod neque corpus peccat neque anima, proprie
loquendo, sed homo; et ideo ipse qui peccat, punitur, sive sit poena
corporalis, sive spiritualis. Tamen etiam poena corporalis in animam
redundat, quae ipsam sentit, sicut et per corpus delectatione illicita
fruebatur in peccato.
Ad quartum dicendum, quod superabundantia cibi non habet poenam, et
est inordinata; et ideo non potest esse satisfactoria, sicut
jejunium.
Ad quintum dicendum, quod intelligitur ad modicum valere corporalis
exercitatio in comparatione ad pietatem: vel quia ad unum tantum
valet, scilicet ad concupiscentiam domandam.
|
|
