|
Quaestiuncula 1
1. Ad septimum sic proceditur. Videtur quod oratio non sit
satisfactoria. Quia omnis oratio vel est vocalis, vel mentalis. Sed
mentalis non est satisfactoria, quia non habet poenam, sed
jucunditatem: nec iterum vocalis, quia, sicut Isidorus dicit,
reconciliat Deo non sonus vocis, sed pura et simplex mentis intentio.
Ergo oratio non est satisfactionis pars.
2. Praeterea, latria, ut in praecedenti dist. quaest. 1, art.
1, quaestiunc. 5, in corp., dictum est, contra poenitentiae
virtutem dividitur. Sed satisfactio est actus poenitentiae virtutis,
oratio autem latriae. Ergo oratio non est satisfactoria.
3. Praeterea, satisfactio fit ad reconciliandum eum qui offensus
est. Sed oratio reconciliationem sequitur: quia praesumptuosum esse
videtur petere ab eo quem offendimus. Ergo oratio non est
satisfactoria.
1. Sed contra est quod Hieronymus dicit: oratione sanantur pestes
mentis, sicut et jejunio pestes corporis. Sed jejunium est
satisfactorium. Ergo et oratio.
2. Praeterea, oratione petimus nobis debita relaxari, nec frustra,
cum hoc a domino sit institutum. Sed relaxatio debitorum per
poenitentiam fit. Ergo oratio ad aliquam partem poenitentiae
pertinet: non nisi ad satisfactionem: ergo oratio est satisfactoria.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod oratio non sit meritoria. Opus enim
meritorium solum in Deum intentionem dirigit: quia mercenaria intentio
virtutem meriti evacuat. Sed orans non solum ad Deum habet oculum,
sed ad proprias indigentias, quibus petit subveniri. Ergo non est
opus meritorium.
2. Praeterea, si est meritoria, nullius magis quam ejus quod
postulat. Sed ejus quod postulat, non est meritoria: quia quandoque
non exauditur, etiam si ab eo qui in caritate est, offeratur. Ergo
oratio non est meritoria.
3. Praeterea, natura non facit per duo quod potest facere per unum:
quia non invenitur aliquid vanum in operibus naturae, et multo minus in
operibus gratiae. Sed ad merendum sufficienter ordinantur opera.
Ergo videtur quod oratio non sit meritoria.
1. Sed contra, omne opus virtutis potest esse meritorium. Sed
oratio est opus virtutis, ut dictum est. Ergo est meritoria.
2. Praeterea, in Psalm. 34, 13, dicitur: oratio mea in sinu
meo convertetur. Ergo ex oratione aliquid oranti accrescit; et ita
illius videtur esse meritoria.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod inconvenienter assignentur conditiones
quae praestant efficaciam orationi. Dicitur enim in Glossa Lucae
11, super illam parabolam: quis vestrum habebit amicum? etc.,
quod quatuor conditiones exiguntur ad hoc quod oratio sit efficax:
scilicet ut petatur pie, et pro se, et perseveranter, et ad salutem.
Qui enim est in peccato, pietatis virtutem non habet. Sed peccatorum
oratio aliquando exauditur: quia etiam per peccatores mirabilia fieri
possunt. Ergo non oportet quod pie petatur, ad hoc quod oratio sit
efficax.
2. Praeterea, oratio quae ex caritate fit, semper efficaciam
habet; Joan. 15, 7: si manseritis in me, et verba mea in vobis
manserint; quodcumque volueritis, petetis, et fiet vobis. In Deo
autem manere facit caritas, ut patet 1 Joan. 4. Omnis autem
oratio quae fit pie, ex caritate procedit. Ergo habet efficaciam:
non ergo oportet addere alias conditiones.
3. Praeterea, quanto caritas est amplior, tanto majorem habet
efficaciam merendi. Sed caritas tanto est amplior, quanto ad plures
se extendit. Ergo videtur quod magis sit efficax oratio ex caritate
procedens, quae fit pro aliis, quam illa quae fit pro ipso orante; et
ita non requiritur pro se fieri.
4. Praeterea, ab eodem habet oratio efficaciam merendi, et opus,
scilicet a caritate. Sed opus ex caritate procedens est meritorium,
etiam si non perseveranter fiat. Ergo ad orationis efficaciam non
requiritur quod perseveranter fiat.
5. Praeterea, ea quae ad salutem pertinent, desiderata, vel
petita, iram Dei non provocant. Sed aliquando Deus orantibus
concedit aliqua, de quorum petitione irascitur: sicut filiis Israel
regem petentibus, quibus in indignatione regem dedit. Ergo non
oportet ad hoc quod oratio sit efficax, quod petantur ea quae sunt ad
salutem.
6. Praeterea, videtur quod multae aliae conditiones requirantur:
videlicet quod fideliter et confidenter petatur; Jac. 1, 6:
postulet autem in fide nihil haesitans; et quod oratio sit humilis;
Psal. 101, 18: respexit in orationem humilium, et non sprevit
preces eorum. Paupertas etiam petentis ad efficaciam orationis facit;
Psal. 9, 38: desiderium pauperum exaudivit dominus. Fervor
etiam devotionis; unde etiam Augustinus dicit de orando Deum ad
Probam, cap. 9: dignior sequitur effectus, quando ferventior
procedit affectus. Ergo insufficienter illae quatuor conditiones
enumerantur.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod satisfactio respicit et
culpam praeteritam, pro cujus offensa recompensationem facit, et
culpam futuram, contra quam est medicina salvans; et haec duo
operationi competunt. Initium enim peccati et radix est superbia; et
ideo per quod homo spiritum suum humiliter Deo subdit in oratione, et
pro superbia praecedentis offensae recompensationem facit, et aditum
futurae culpae aufert, radicem ei amputans; et ideo oratio plene habet
satisfaciendi rationem.
Ad primum ergo dicendum, quod oratio mentalis et vocalis satisfactoria
est, si in caritate fiat. Vocalis quidem, quia habet exteriorem
laborem, et sic poenam quemdam; et inquantum in ea manet virtus
praecedentis intentionis, habet etiam rationem boni meritorii, quae
duo ad opus satisfactorium requiruntur. Et sic patet quomodo
respondendum sit ad auctoritatem Isidori; quia sonus vocis non
reconciliat Deo inquantum hujusmodi, sed inquantum manet in ipsa purae
intentionis efficacia. Similiter etiam oratio mentalis satisfactoria
est: quia quamvis habeat jucunditatem, habet tamen et poenam
admixtam: quia dicit Gregorius: orare est amaros gemitus in
compunctione resonare, vel pro peccatis, vel pro dilatione patriae;
et praeterea ipsa mentis elevatio est carnis afflictio, ut supra dictum
est; et afflictio carnis redundat in mentem, inquantum ei unita est,
et etiam in superbientem spiritum, cujus vulnus oratio sanat; et
idcirco sine poena oratio humilis esse non potest.
Ad secundum dicendum, quod non est inconveniens actum unius virtutis
imperari a virtute quae contra ipsum dividitur, sicut actum
temperantiae interdum fortitudo imperat; et sic etiam actum latriae
potest poenitentia imperare, et sic erit satisfactorius; sicut etiam
sacrificia pro peccatis in veteri lege fiebant, et nunc fiunt.
Ad tertium dicendum, quod ex hoc ipso quod aliquis ab homine veniam
petit humiliter, animum offensi hominis placat, et multo fortius
misericordis Dei.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod ratio meriti in omnibus actibus
nostris est ex caritate; unde, cum contingat aliquando ex caritate
orationem fieri, constat quod potest esse meritoria eadem ratione qua
et alia opera ex caritate facta meritoria sunt.
Ad primum ergo dicendum, quod habere oculum ad aliud quam ad Deum,
sicut ad principalem finem, evacuat rationem meriti; non autem si
respiciat aliud sicut quo ad Deum cito perveniendum; et hoc modo
oratio relevationem propriarum indigentiarum respicit.
Ad secundum dicendum, quod meritum in actibus aliarum virtutum est ex
vi caritatis. Et quia caritas habet pro objecto quod aliae habent pro
fine; ideo meritum in actibus aliarum virtutum non est solum objectum
illius actus, sed finis orantis. Hoc autem quod petitur, non est
finis orantis, sed objectum actus; et ideo non oportet quod meritum
attendatur ratione illius.
Ad tertium dicendum, quod opera nostra non sunt sufficientia a seipsis
ad obtinendum omne illud quo indigemus; et ideo oportet quod illud quod
nobis deest, ex divina misericordia suppleatur; et hanc oratio
pulsat; et ideo orationis meritum exigitur ad supplendum defectus
omnium aliorum nostrorum meritorum. Unde Gregorius in moralibus
dicit: multum utique apud Deum haec summe sibi necessario congruunt,
ut et oratione operatio, et operatione fulciatur oratio.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod oratio ad duo ordinatur;
scilicet ad objectum proprium, et ad finem: et secundum hoc habet
duplicem efficaciam: scilicet efficaciam merendi ratione finis, qui
est vita aeterna, ad quam omnia merita ordinantur; et efficaciam
impetrandi ejus quod petitum est, quod est orationis objectum. Et
inter haec duo differentia est: quod meritum importat ordinem justitiae
ad praemium, quia ad justitiam pertinet retribuentis ut merenti
praemium reddat: sed impetratio importat ordinem misericordiae vel
liberalitatis ex parte donantis; et ideo meritum ex seipso habet unde
perveniatur ad praemium; sed oratio impetrare volentis non habet ex
seipsa unde impetret, sed ex proposito vel liberalitate dantis. Unde
patet quod oratio ex caritate semper habet efficaciam merendi, sed non
habet semper efficaciam impetrandi: quia aliquid est quod repugnat
impetrationi in providentia Dei, ad quem oratur. Et ad haec
impedimenta tollenda ponuntur quatuor conditiones praemissae, quibus
positis semper habet oratio efficaciam impetrandi. Potest ergo
impedimentum orationis esse vel ex parte orantis. Si orationem
inordinate emittat; et quantum ad hoc removendum dicitur pie, in quo
importatur modus latriae, quae alio nomine pietas dicitur, secundum
quam oratio modificari debet: vel ex eo quod petitur, quia quandoque
etiam petenti non expedit, et sic dicitur quod sit ad salutem: vel ex
parte ejus pro quo petitur; et hoc impedimentum vel est tunc quando
oratio fit; quod non potest esse quando oratio fit ab aliquo pro
seipso, si pie petat, sed quando fit pro alio; et ideo additur alia
conditio, quod fiat pro se: vel potest esse post intermedium inter
orationem et consecutionem petiti; et hoc excluditur per hoc quod dicit
perseveranter.
Ad primum ergo dicendum, quod istae conditiones non hoc modo
requiruntur ad efficaciam impetrandi, quasi nihil impetretur si aliqua
desit; quia etiam quandoque aliquis pro alio orans auditur: sed quia
his positis semper oratio efficaciam habet impetrandi, quia
impetrationis virtus magis est ex proposito ejus cui oratur, quam ex
orantis merito; et ideo quandoque peccatores audiuntur, quando eorum
oratio divino proposito concordat. Tamen sciendum est, quia quandoque
aliquis pie petit, qui pietatis virtutem non habet; sicut aliquis
aliquando justa facit qui justitiae habitum non habet; et sic etiam
peccatores aliquando possunt pie orare.
Ad secundum dicendum, quod voluntas magis est de fine quam de illo
quod propter finem petitur; et ideo quando Deus videt non concordare
quod petitur, cum fine pro quo pie orans petit, magis audit ejus
desiderium non faciens quod petitur, quam si faceret; et ideo
finaliter accipiendum est hoc quod dicit: quodcumque volueritis,
petetis, et cetera. Finis autem petitionis est salus nostra, et Dei
gloria: hoc autem esset contra Dei gloriam, si peccatorem
impoenitentem salvaret; et esset contra salutem petentis, si aliquid
contrarium suae saluti sibi daretur; et ita exauditur desiderium, et
tamen petitum non impetratur, quando aliquis imperseveranter, vel pro
alio petit, vel contraria saluti.
Ad tertium dicendum, quod oratio quae fit ex caritate pro alio,
semper habet efficaciam merendi ei qui orat; sed nunc loquimur de
efficacia impetrandi.
Ad quartum dicendum, quod impetratio importat consecutionem ejus quod
petitur; sed meritum non importat consecutionem, sed ordinem justitiae
ad consecutionem; et ideo impedimentum interveniens per
instabilitatem, tollit rationem impetrationis, quia tollit
consecutionem; sed non tollit ordinem ad consecutionem, et ideo non
tollit meritum; unde meretur etiam qui non perseveraverit; sed non
impetrat nisi perseverans.
Ad quintum dicendum, quod omnes homines habent beatitudinem sui
desiderii finem, quem maxime desiderant; et ideo magis audit illos
quibus non dat quod petunt, si sit impediens a beatitudine, quam eos
quibus dat; unde talis impletio orationis quae fit cum Dei
indignatione, non dicitur impetratio, proprie loquendo.
Ad sextum dicendum, quod omnes illae conditiones quae requiruntur ex
parte orantis inquantum est orans, includuntur in hoc quod dicit pie,
quod includit omnes circumstantias virtutis, quibus ordinantur actus ex
parte agentis.
|
|
