|
Quaestiuncula 1
1. Ad primum sic proceditur. Videtur quod poenitentia partes non
habeat. Nullum enim simplex habet partem. Sed secundum Ambrosium
omne sacramentum est simplex. Ergo poenitentia, cum sit sacramentum,
non habet partes.
2. Praeterea, Baptismus multiplicior est virtute quam poenitentia:
quia originale et actuale quantum ad culpam et poenam totaliter tollit;
quod de poenitentia non est verum. Ergo cum Baptismo non assignentur
partes, nec poenitentiae partes assignari debent.
3. Praeterea, medicina debet proportionari morbo. Sed peccatum,
quod est morbus spiritualis, cujus est medicina poenitentia, non habet
hujusmodi partes. Ergo nec poenitentiae partes assignandae sunt.
1. Sed contra, poenitens poenam sibi infert pro peccato debitam.
Sed pro peccato in Deum commisso non solum debetur poena interior,
sed exterior, ut patet in Inferno. Ergo ad perfectionem poenitentiae
utraque poena requiritur. Ergo poenitentia habet partes.
2. Praeterea, morbus spiritualis majori diligentia est curandus quam
corporalis. Sed curatio quae fit contra morbum corporalem secundum
aliquas partes distinguitur, quia primo tollitur morbus, et postea
morbi reliquiae. Ergo et poenitentia, quae est spiritualis morbi
curatio, partes habere debet.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod inconvenienter assignentur ei hae tres
partes; scilicet contritio, confessio, et satisfactio. Sacramentum
enim a ministris Ecclesiae confertur secundum omnem sui partem. Sed
contritionem non confert poenitenti aliquis Ecclesiae minister. Ergo
non est pars poenitentiae sacramenti.
2. Praeterea, per poenitentiae sacramentum peccatum dimittitur.
Sed ante confessionem peccatum quandoque dimittitur, ut infra, dist.
seq., Magister ostendit. Ergo non est pars poenitentiae.
3. Praeterea, in sacramento novae legis gratia suscipienti
confertur. Sed in satisfactione non confertur aliqua gratia. Ergo
non est sacramenti pars.
4. Praeterea, non est idem fructus rei et pars. Sed satisfactio
dicitur in littera poenitentiae fructus. Ergo satisfactio non est pars
poenitentiae.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod sint partes subjectivae. Quia istae
partes poenitentiae, ut in littera patet, sumuntur secundum peccatum
cordis, oris, et operis. Sed hae sunt partes subjectivae peccati.
Ergo et partes poenitentiae assignatae, sunt partes subjectivae
ipsius.
2. Praeterea, totum integrale non sequitur ad suam partem: non enim
sequitur: si paries est, domus est. Sed poenitentia sequitur ad
quamlibet partium assignatarum: sequitur enim: conteritur, ergo
poenitet; et similiter de aliis. Ergo non sunt partes integrales,
sed subjectivae.
3. Praeterea, partes integrales alicujus totius quod habet esse
permanens, sunt simul. Sed poenitentia habet esse permanens, sicut
et alia sacramenta. Ergo, cum poenitentiae partes non sint simul,
non erunt partes integrales, sed subjectivae.
1. Sed contra, partes subjectivae non requiruntur ad perfectionem
totius universalis: quia in qualibet parte perfecta ratio totius
invenitur, sicut perfecta ratio animalis in homine. Sed partes
poenitentiae assignatae, ad ejus perfectionem requiruntur, ut in
littera dicitur. Ergo non sunt partes subjectivae.
2. Praeterea, nihil unum aliquid habet partes subjectivas, sicut
unum animal non habet partes subjectivas. Sed unius poenitentiae
partes sunt assignatae partes: quod patet ex hoc quod de uno peccato
non agitur nisi una poenitentia, inquantum praedicta tria inveniuntur.
Ergo non sunt partes subjectivae.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur quod sint partes etiam poenitentiae virtutis.
Sicut enim dicitur in 10 Ethic., ad perfectionem virtutis moralis
requiritur actus interior et exterior. Sed poenitentia est virtus
moralis, cum sit pars justitiae. Ergo de perfectione ejus est
contritio interior, et confessio, et satisfactio exterior; et sic
sunt partes ejus sicut poenitentiae sacramenti.
2. Praeterea, satisfactio est actus alicujus virtutis, nec alterius
quam poenitentiae; et similiter de aliis. Ergo sunt partes
poenitentiae virtutis, non solum sacramenti.
3. Praeterea, justitia exigit ut per quae quis peccat, per haec
puniatur. Sed haec tria quae assignantur poenitentiae partes, sunt
quaedam poenae respondentes illis quibus peccamus. Ergo ad
perfectionem justitiae exiguntur. Sed nonnisi quantum ad partem illam
quae poenitentia dicitur. Ergo sunt partes poenitentiae virtutis.
1. Sed contra, actus non est pars habitus. Sed poenitentia virtus
est habitus; haec autem tria sunt actus quidam. Ergo non sunt partes
poenitentiae virtutis.
2. Praeterea, subjectum virtutis est mens, secundum Augustinum;
sed confessio non est in mente sicut in subjecto, similiter nec
satisfactio. Ergo non sunt poenitentiae virtutis partes.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod in poenitentia non est
pro materia aliqua exterior res, sicut in Baptismo aqua; sed ipse
actus humanus loco materiae in hoc sacramento se habet, qui per quamdam
recompensationem offensam culpae praecedentis tollit. In actibus autem
humanis est gradus quidam ad perfectionem pertingendi propter diversas
partes hominis, quarum una aliam movet; et ideo oportet quod diversa
secundum ordinem ad perfectionem poenitentiae considerentur; et haec
dicuntur poenitentiae partes.
Ad primum ergo dicendum, quod dubitatur de illa auctoritate, utrum
sit Ambrosii. Si tamen concedatur, intelligendum, quod sacramentum
est simplex ratione effectus principalis, et virtutis simplicis quam
operatur; sed materiale in sacramento potest esse compositum, sicut
patet in confirmatione et Eucharistia; et sic etiam ex parte actus
nostri, qui est quasi materialis in poenitentia, partes ei
assignantur.
Ad secundum dicendum, quod partes non assignantur poenitentiae ex
parte virtutis sacramentalis, sed ex parte ejus quod est materiale in
ipsa. In Baptismo autem est materiale res exterior, in qua non est
accipere nisi unum esse; et ideo Baptismo partes non assignantur:
quia etsi sit aliquis actus noster in Baptismo, ille non est de
essentia Baptismi, sed dispositio ad Baptismum.
Ad tertium dicendum, quod bonum, secundum Dionysium, causatur ex
una integra causa; sed ex singulis defectibus consurgit malum; et ideo
ad integritatem peccati sufficit in quocumque gradu humani actus
defectus inveniatur; et propter hoc peccato partes quasi integrales non
assignantur, sicut poenitentiae, quae bonitatem amissam reparat.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod sicut dictum est, poenitentia
offensam culpae praecedentis abolet per modum recompensationis
cujusdam. Haec autem recompensatio differt a recompensatione
vindicativae justitiae in duobus. Primo quia in vindicativa justitia
ille qui peccavit, se habet ad recompensationem ut patiens tantum,
inquantum poena per quam fit culpae recompensatio, est ab alio
inflicta; et ideo non praesupponitur ad recompensationem dolor de
peccato, sed ex poena recompensante dolor infligitur. In poenitentia
autem ille qui peccavit, se habet ad recompensationem etiam ut agens;
quia ipse sponte sua ad poenam recompensantem accedit; et ideo
displicentia culpae praeexigitur. Secundo differt, quia in
vindicativa justitia taxatur poena recompensans secundum arbitrium
judicis, non ejus in quem commissum est peccatum. Sed in poenitentia
oportet quod poena recompensans taxetur secundum arbitrium ejus in quem
peccatum commissum est; quia talis recompensatio fit ad reconciliandum
animum offensi; quae reconciliatio esse non potest, nisi poena
recompensantis voluntati ejus sufficiat; et ideo oportet in poenitentia
quod modus poenae satisfactoriae secundum arbitrium sacerdotis, qui
vicem Dei obtinet, servetur. Utrique ergo recompensationi hoc
commune est quod non fiat recompensatio secundum arbitrium ejus qui
peccavit, sed alterius hominis. Arbitrium autem rectum requirit
cognitionem culpae: quae quidem si ei qui debet poenam taxare, per eum
qui peccavit fiat, confessio dicitur; si autem alias, dicitur
contritio. Et quia in poenitentia, qui peccavit, ad recompensationem
faciendam sponte accedit, requiritur satisfactio. Et sic
recompensatio tribus gradibus perficitur. Quorum primus est
displicentia culpae praeteritae; alias non sponte ad recompensationem
accederet; et hic per contritionem perficitur. Secundus est ut culpam
suam notificet Deo per sacerdotem; alias non se ad recompensationem
secundum arbitrium ejus in quem peccavit, offerret; et quantum ad hoc
est confessio. Tertius est ut compenset secundum arbitrium
sacerdotis; et quantum ad hoc est satisfactio.
Ad primum ergo dicendum, quod in sacramentis quae habent pro materia
aliquam rem corporalem, est duplex actus ministri Ecclesiae; scilicet
sanctificatio materiae per verbum Dei, et applicatio materiae ad eum
qui sacramentum suscipit. Sed in hoc sacramento, quod habet pro
materia ipsum humanum actum, non potest ex ministerio sacerdotis
materia applicari ad eum qui sacramentum suscipit, quia actus non sunt
ab exteriori; et ideo ad ministerium ipsius pertinet ipsorum actuum
consummatio secundum absolutionem et poenae injunctionem; quod est
quasi quaedam sanctificatio.
Ad secundum dicendum, quod quamvis peccatum dimittatur ante actualem
confessionem, nunquam tamen dimittitur ante confessionem in proposito
existentem; sicut etiam ante Baptismum actualiter susceptum aliquis
rem Baptismi consequitur ex proposito suscipiendi Baptismum.
Ad tertium dicendum, quod ex proposito satisfaciendi gratia
confertur, quamvis satisfactio actualis gratiam praesupponat. Vel
dicendum, quod per satisfactionem consequitur poenitens perfectum
effectum gratiae peccatum abolentis, quia liberatur totaliter a reatu
peccati.
Ad quartum dicendum, quod ultimum in quo consummatur res, dicitur
finis rei, sicut forma habet rationem finis; et quia satisfactio est
ultima pars in qua poenitentia consummatur, ideo dicitur fructus, qui
in rationem finis sonat.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod quidam dicunt, quod sunt partes
subjectivae uno modo poenitentiam considerando secundum quod habet
tantum rationem poenae: quia quaelibet harum partium est punitio
quaedam. Sed hoc non potest esse: quia totum universale non
praedicatur in singulari de suis partibus pluralibus simul acceptis,
sive sit genus, sive species: tres enim homines non sunt animal, sed
animalia. Unde cum tres partes poenitentiae non sint tres
poenitentiae, sed una, non potest esse quod sint partes subjectivae.
Praeterea, poena quam poenitens patitur, tota in rationem
satisfactionis cadit: non enim sola exteriori poena homo satisfacit,
sed etiam interiori; alias oratio mentalis non esset satisfactoria.
Unde et poena quae est in contritione, et quae est in confessione, in
partem satisfactionis cadit; et quia satisfactio est ultima pars,
totum sacramentum a poena denominatur, sicut res denominatur ab ultimo
sui. Et ideo alii dicunt, quod sunt partes potentiales. Sed hoc
iterum non potest esse: quia in partibus potentialibus totum adest
secundum essentiae suae rationem cuilibet parti completae, sicut
essentia animae cuilibet potentiae; sed tota ratio poenitentiae
secundum speciem non est in quolibet horum. Praeterea unum eorum non
includit in se vim omnium aliorum, quod requiritur in partibus
potentialibus; sed unumquodque ad suum officium servit. Ideo dicendum
est cum aliis, quod sunt partes integrales. Sed sciendum, quod
partes integrales sunt duplices. Quaedam sunt partes quantitatis;
quae sunt quandoque unius rationis, ut in totis homogeneis; quandoque
vero diversarum rationum, ut in totis heterogeneis. Quaedam vero sunt
partes essentiae, sicut materia et forma, non quantitatis; et hae
semper sunt diversarum rationum, et habent ordinem naturae ad invicem,
et quandoque etiam ordinem temporis in his quorum esse non est simul;
et hujusmodi partes sunt hae de quibus loquimur: quia poenitentiae
sacramentum secundum rationem speciei suae ex his tribus integratur; et
una est prior altera secundum naturam, et quandoque etiam secundum
tempus; eo quod actuum humanorum, qui sunt in poenitentia materiales,
non est totum esse simul, sed succedunt sibi invicem: sed quandoque
plures eorum, quorum unus est altero prior per naturam, sunt simul
tempore.
Ad primum ergo dicendum, quod partes poenitentiae non respondent illis
peccati partibus singula singulis secundum veritatem: quia pro quolibet
illorum peccatorum oportet esse poenitentiae tres partes: sed per
adaptationem quamdam, considerata similitudine medicinae ad morbum
quantum ad idem instrumentum. Quidam enim dicunt, quod in quolibet
peccato est invenire illa tria: quia est os interius et exterius; et
actus interior et exterior; et sic etiam ista tria erunt partes
subjectivae peccati. Sed patet hoc non esse secundum intentionem
litterae, quae de ore exteriori et opere loquitur.
Ad secundum dicendum, quod in partibus successivorum ex qualibet parte
potest concludi totum; sicut: hora tertia est, ergo dies; non tamen
totum de una parte praedicatur: non enim dicimus, quod hora sit dies:
sed tamen de omnibus partibus simul acceptis aliquo modo invenitur
praedicari totum, licet improprie; et sic etiam de qualibet parte
poenitentiae poenitentia concluditur, eo quod poenitentia non habet
totum esse suum simul; non tamen totum de partibus praedicatur neque
divisim neque conjunctim, proprie loquendo.
Ad tertium dicendum, quod illud quod est materiale in poenitentia,
est actus nostri; et quia actus non habent esse permanens, ideo nec
poenitentia; et sic objectio ex falso procedit.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod ab eo quod sequitur rem, non
accidit aliqua compositio in re, quia componentia sunt priora
compositis; unde cum actus nostri sint posteriores virtutibus a quibus
eliciuntur; diversi actus, qui secundum ordinem a virtute aliqua
progrediuntur, non faciunt compositionem aliquam in virtute: et ideo
praedicta tria non sunt partes poenitentiae virtutis, sed poenitentiae
sacramenti: quia ipsi actus sunt quasi materia sacramenti, et penes
divisionem materiae partes rei sumuntur quandoque.
Ad primum ergo dicendum, quod actus exteriores requiruntur ad
perfectionem secundam virtutum moralium; partes autem integrales
oportet quod sint de perfectione prima.
Ad secundum dicendum, quod quamvis tria praedicta sint actus
poenitentiae virtutis, non tamen sequitur quod sint partes ejus: quia
in quolibet dictorum actuum inveniuntur omnes circumstantiae quibus
integratur medium virtutis.
Ad tertium dicendum, quod ad poenitentiam virtutem requiruntur ista
tria, sed non ut actus, ut dictum est.
|
|
