|
Quaestiuncula 1
1. Ad secundum sic proceditur. Videtur quod poenitentia ante
Baptismum non debeat poni pars poenitentiae. Baptismus enim janua
sacramentorum est, et poenitentia dicitur secunda tabula respectu
Baptismi. Sed secundum non est ante primum. Ergo poenitentia non
est aliqua ante Baptismum.
2. Praeterea, ei qui non est generatus in aliqua natura, non
competit actio illius naturae. Sed Baptismus est quaedam generatio in
spiritualem vitam. Ergo ei qui non est baptizatus, non convenit
aliqua actio spiritualis vitae. Sed poenitentia est hujusmodi, cum
sit quoddam sacramentum. Ergo non potest alicui competere ante
Baptismum.
3. Praeterea, poenitentia non ordinatur nisi contra culpam
actualem. Sed culpa actualis sufficienter in Baptismo deletur. Ergo
non oportet quod poenitentia Baptismum praecedat.
1. Sed contra, Matth. 3, super illud: tunc exibant ad eum
etc., dicit Glossa: jam tunc exemplum baptizandis dabatur confitendi
peccata, et promittendi meliora. Sed hoc pertinet ad poenitentiam.
Ergo ante Baptismum debet esse poenitentia.
2. Praeterea, super illud Psal. 4: in cubilibus vestris
compungimini, dicit Glossa: ut extincto veteri homine per
poenitentiam, sacrificium justitiae per regenerationem novi hominis
offeramus Deo. Sed regeneratio ad Baptismum pertinet. Ergo
poenitentia aliqua est ante Baptismum.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod poenitentia ante Baptismum non solum sit
de actuali, sed et de originali peccato. Nam Augustinus Lib. de
poenitentia, dicit loquens de poenitentia ante Baptismum: exceptis
parvulis, nullus ad Christum transit, nisi incipiat esse quod non
erat, nisi poeniteat eum fuisse quod erat. Sed erat infectus non
solum actuali, sed etiam originali peccato: nisi enim de hac
infectione loqueretur, parvulos non exciperet, qui aliam infectionem
non habent. Ergo de peccato originali debet esse poenitentia ante
Baptismum.
2. Praeterea, poenitens infert sibi poenam, ut evadat illam quae a
Deo sibi infligenda erat. Sed pro peccato originali poena a Deo
infligitur. Ergo pro eo debet hanc poenitentiam agere.
3. Praeterea, secundum hoc de peccato actuali poenitentiam agimus
quod nobis ipsum displicet. Ergo de eo debemus poenitentiam agere.
1. Sed contra, poenitentia est respectu voliti. Sed peccatum
originale contrahimus nolentes. Ergo de ipso non est poenitentia.
2. Praeterea, medicina debet respondere morbo. Sed peccatum
originale non contrahitur per aliquam delectationem ejus qui ipsum
contrahit. Ergo videtur quod non sit ejus curatio per aliquam poenam;
et ita non per poenitentiam, quae suo nomine poenam exprimit.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod non debeat post Baptismum aliqua
poenitentia venialium distingui. Quia superfluum est facere per multa
quod per unum potest fieri. Sed veniale peccatum curatur per
Eucharistiam. Ergo superfluum est quod ad ipsum curandum poenitentia
ordinetur.
2. Praeterea, de eo quod non est in potestate nostra, non
requiritur poenitentia. Sed peccata venialia vitare non est in
potestate nostra: quia nullus potest omnia peccata venialia vitare.
Ergo de venialibus non est poenitentia.
3. Praeterea, diversorum morborum diversae sunt medicinae: quia
secundum Hieronymum, non sanat oculum quod sanat calcaneum. Sed
poenitentia est remedium contra mortale. Cum ergo veniale a mortali in
infinitum differat, ut poena ostendit, videtur quod contra veniale
poenitentia non ordinetur, sed contra mortale.
1. Sed contra, quod potest majus, potest et minus. Sed
poenitentia destruit mortale, quod est difficilius. Ergo et veniale.
2. Praeterea, secundum Augustinum, poenitentia est vindicta
puniens in se quod dolet commisisse. Sed aliquis debet dolere de hoc
quod commisit veniale, et hoc in se punire. Ergo poenitentia quaedam
est de venialibus.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur quod teneamur ad poenitentiam venialium.
Quia sicut tenetur homo tendere ad gloriam, ita tenetur impedimentum
gloriae removere. Sed homo non potest ad gloriam pervenire nisi
dimissis venialibus peccatis. Ergo cum non remittantur sine
poenitentia, videtur quod ad poenitentiam agendam de venialibus homo
teneatur.
2. Praeterea, quoddam veniale peccatum per consensum fit mortale:
quia consensus in delectationem mortalis peccati est mortale peccatum.
Sed homo tenetur vitare mortale peccatum. Ergo tenetur dissentire a
veniali peccato aliquando. Sed dissensus a peccato est poenitentia.
Ergo tenetur homo de peccato veniali aliquando poenitere.
1. Sed contra, nullus tenetur abolere jam factum, quod non tenetur
vitare antequam fiat. Sed homo non tenetur vitare veniale peccatum
antequam faciat; alias peccaret mortaliter faciens ipsum. Ergo multo
minus tenetur poenitere de eo.
Quaestiuncula 5
1. Ulterius. Videtur quod partes istae tres non sint sufficientes.
Quia sicut post Baptismum peccatur venialiter et mortaliter; ita ante
Baptismum. Sed post Baptismum distinguitur poenitentia venialis et
mortalis peccati. Ergo et ante Baptismum; et sic sunt quatuor.
2. Praeterea, plus distat poena a culpa quam veniale a mortali.
Sed de poenis praesentis miseriae oportet poenitere, ut Augustinus
dicit in Lib. de poenitentia. Ergo cum distinguatur poenitentia
venialium a poenitentia mortalium, debet etiam distingui poenitentia
qua nos poenitet de poenis hujus peregrinationis, a poenitentia
venialium.
3. Praeterea, poenitentia solemnis est quidam poenitentiae modus,
ut supra dictum est, dist. 14, qu. 1, art. 5. Ergo cum de
ipsa mentionem non faciat, videtur insufficienter partes ponere.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod poenitentia potest
accipi dupliciter; scilicet ut est virtus, et ut est sacramentum.
Secundum autem quod est virtus, importat detestationem peccati cum
proposito abolendi ipsum secundum conditionem status peccantis. Et
quia quicumque non detestatur peccatum, adhuc voluntatem in peccato
fixam habet, cum voluntas semel ad aliquid fixa, ab illo non
divellatur quin actu vel habitu in eo maneat, nisi per actualem
dissensum ab illo, vel in speciali, vel saltem in genere; voluntas
autem in peccato fixa manens, non est susceptiva gratiae baptismalis;
ideo requiritur ante Baptismum, quasi removens prohibens, peccati
commissi detestatio, et destructionis ejus propositum. Et ideo patet
quod ante Baptismum requiritur poenitentia secundum quod est virtutis
actus, vel quae sit prior Baptismo tempore vel saltem natura. Sed
poenitentia, secundum quod est sacramentum, consistit in dispensatione
ministrorum Ecclesiae. Et quia Ecclesiae sacramenta non dispensantur
nisi illis qui sunt de Ecclesia, ideo ante Baptismum sacramentum
poenitentiae non competit, cum per Baptismum homo de Ecclesia fiat.
Et per hoc patet solutio ad objecta praeter tertium.
Ad tertium dicendum, quod poenitentia non requiritur ante Baptismum
propter Baptismi insufficientiam, sed propter impedimentum removendum
gratiae baptismalis, ut Baptismus suum effectum habere possit.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod poenitentia potest sumi large
et proprie. Proprie quidem poenitentia importat dolorem de peccato
commisso in praeterito; et sic nullo modo potest esse poenitentia de
originali peccato, quia non est commissum. Large autem potest dici
poenitentia omnis displicentia mali praeteriti; et sic in eo qui
liberum arbitrium habet, debet esse poenitentia de originali: quia ex
hoc ipso quod alicui placet aliquid, displicet ei quod ad illud
impedimentum praestitit. Peccatum autem originale impedimentum gloriae
fuit, ad quam quilibet desiderio tendere debet. Non tamen de eo debet
esse confessio, quae non est nisi factorum; nec satisfactio; quia pro
peccato originali non debetur nisi poena damni, poenitentia autem
importat poenam sensus.
Et per hoc patet solutio ad objecta.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod veniale peccatum ex nostro actu
incurrimus, et ei poena sensibilis debetur; et ideo ad peccati
venialis dimissionem poenitentia operatur quantum ad contritionem,
confessionem et satisfactionem; non solum poenitentia secundum quod est
virtus, sed etiam secundum quod est sacramentum: quia post Baptismum
aliquis venialiter peccat, quando est susceptivus sacramentorum
Ecclesiae.
Ad primum ergo dicendum, quod ad eumdem effectum principaliter
inducendum, superfluum est plura inducere, si quodlibet sit
sufficiens; sed nullum sacramentum inducitur ad peccati venialis
dimissionem, sicut ad principalem effectum, ut supra in 2 dist.,
quaest. 1, art. 1, quaestiunc. 4, dictum est; et ideo non est
inconveniens, si ex multis sacramentis peccati venialis dimissio
consequitur.
Ad secundum dicendum, quod quamvis non sit in potestate nostra vitare
omnia venialia, est tamen in potestate nostra vitare singula.
Ad tertium dicendum, quod veniale et mortale quamvis sint diversi
morbi, tamen conveniunt in una ratione actualis peccati; et ideo
contra utrumque poenitentia medicina est.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod cum dicitur aliquis ad aliquid
teneri, quaedam necessitas importatur ad illud. Necessitas autem est
duplex. Una est absoluta; et secundum hanc homo tenetur facere illa
sine quibus non est salus; et sic non tenetur ad peccati venialis
poenitentiam, quia mortem ex hoc non incurrit; nisi forte de contemptu
dimittat. Alia est ex suppositione alicujus finis; sicut dicitur
aliquid esse necessarium sine quo non possumus finem intentum consequi;
et hoc modo necessarium est quod homo de venialibus poeniteat, si ei
remitti debeant in hac vita. Sed secundum hoc non proprie dicitur
teneri aliquis ad aliquid; et ideo dicendum, quod homo non tenetur ad
poenitentiam venialium, nisi large sumendo.
Ad primum ergo dicendum, quod si nunquam de venialibus poeniteat,
potest ad vitam pervenire: quia etiam post hanc vitam venialia
remittuntur, ut infra dicetur.
Ad secundum dicendum, quod dissensus dicit poenitentiam ad peccatum
futurum; sed poenitentia dicit displicentiam peccati praeteriti; et
ideo non oportet quod dissensus ad poenitentiam pertineat.
Quaestiuncula 5
Ad quintam quaestionem dicendum, quod istae partes poenitentiae
distinguuntur secundum diversos modos quibus poenitentia agitur; unde
sunt partes subjectivae poenitentiae virtutis, non poenitentiae
sacramenti: quia una pars non pertinet ad poenitentiae sacramentum,
quamvis aliae duae ad poenitentiam, secundum quod est sacramentum,
pertinere possint. Et accipiuntur isti modi secundum diversum statum
poenitentis: quia aut est extra Ecclesiam etiam numero, et sic est
prima poenitentia quae est ante Baptismum; aut est extra merito, sed
non numero; et sic est secunda, quae est de mortalibus; aut omnino
est intra Ecclesiam; et sic competit ei tertia, quae est de
venialibus.
Ad primum ergo dicendum, quod status hominis ante Baptismum non
diversificantur per veniale et mortale quantum ad hoc quod est esse de
Ecclesia vel non esse; sed diversificantur per veniale et mortale
post, quia per mortale post Baptismum commissum efficitur aliquis
extra Ecclesiam merito, sed non per veniale; et ideo non est similis
ratio.
Ad secundum dicendum, quod de poenis dicitur esse poenitentia ab
Augustino, secundum quod inclinant ad culpam, large etiam
poenitentiam pro displicentia sumendo.
Ad tertium dicendum, quod poenitentia solemnis non diversificat statum
poenitentis quantum ad id quod dictum est; et ideo de ea non fit hic
mentio.
|
|
