|
Quaestiuncula 1
1. Ad secundum sic proceditur. Videtur quod homo debeat conteri de
poenis, non solum de culpis. Augustinus enim in Lib. de poenitentia
dicit: nemo vitam aeternam desiderat, nisi eum hujus vitae mortalis
poeniteat. Sed mortalitas vitae quaedam poena est. Ergo debet
poenitens etiam de poenis conteri.
2. Praeterea, supra habitum est ex verbis Augustini, quod
poenitens debet dolere ex hoc quod virtute se privavit. Sed privatio
virtutis quaedam poena est. Ergo contritio est dolor etiam de poenis.
1. Sed contra, nullus tenet id de quo dolet. Sed poenitens,
secundum suum nomen, poenam tenet. Ergo non dolet de poena; et sic
contritio, quae est dolor poenitentialis, non est de poena.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod contritio esse debeat de originali. De
peccato enim actuali conteri debemus, non ratione actus inquantum est
ens quoddam, sed ratione deformitatis, quia actus secundum suam
substantiam bonum quoddam est a Deo. Sed peccatum originale habet
deformitatem, sicut et actuale. Ergo etiam de eo conteri debemus.
2. Praeterea, per peccatum originale homo fuit a Deo aversus, quia
poena ejus erat carentia divinae visionis. Sed cuilibet debet
displicere se fuisse a Deo aversum. Ergo homo debet habere
displicentiam peccati originalis, et sic debet de ipso conteri.
1. Sed contra, medicina debet esse proportionata morbo. Sed
peccatum originale sine nostra voluntate contractum est. Ergo non
requiritur quod per actum voluntatis, qui est contritio, ab ipso
purgemur.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod non de omni actuali peccato commisso a
nobis debeamus conteri. Quia contraria contrariis curantur. Sed
quaedam peccata per tristitiam committuntur, sicut acidia et invidia.
Ergo medicina eorum non debet esse tristitia, quae est contritio, sed
gaudium.
2. Praeterea, contritio est actus voluntatis, qui non potest esse
de eo quod cognitioni non subjacet. Sed quaedam peccata sunt quae in
cognitione non habemus, sicut oblita. Ergo de eis non potest esse
contritio.
3. Praeterea, per voluntariam contritionem delentur illa quae per
voluntatem committuntur. Sed ignorantia voluntarium tollit, ut patet
per philosophum in 3 Ethic. Ergo de eis quae per ignorantiam
accidunt, non debet esse contritio.
4. Praeterea, de illo peccato non debet esse contritio quod per
contritionem non tollitur. Sed quaedam peccata sunt quae non tolluntur
per contritionem, scilicet venialia, quae adhuc post contritionis
gratiam manent. Ergo non de omnibus peccatis praeteritis debet esse
contritio.
1. Sed contra, poenitentia est medicina contra omnia peccata
actualia. Sed poenitentia non est aliquorum quorum non sit contritio,
quae est prima pars ejus. Ergo et de omnibus peccatis debet esse
contritio.
2. Praeterea, nullum peccatum remittitur, nisi quis justificetur.
Sed ad justificationem requiritur contritio, ut prius dictum est.
Ergo de quolibet peccato conteri oportet.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur quod etiam de peccatis futuris aliquis debeat
conteri. Contritio enim est actus liberi arbitrii. Sed liberum
arbitrium magis se extendit ad futura quam ad praeterita; quia
electio, quae est actus liberi arbitrii, est de contingentibus
futuris, ut dicitur in 3 Ethic. Ergo contritio est magis de
peccatis futuris quam de praeteritis.
2. Praeterea, peccatum aggravatur ex consequenti effectu. Unde
Hieronymus dicit, quod poena Arii nondum est determinata, quia adhuc
est possibile aliquos per ejus haeresim corruere, quibus corruentibus
semper ejus poena augetur; et similiter est de illo qui judicatur
homicida, si letaliter percussit, etiam antequam percussus moriatur.
Sed in illo intermedio debet peccator conteri de peccato. Ergo non
solum secundum quod habet quantitatem ex praeterito actu, sed etiam
secundum quod habet quantitatem ex futuro: et sic contritio respicit
futurum.
1. Sed contra, contritio est pars poenitentiae. Sed poenitentia
semper respicit praeteritum. Ergo et contritio; et sic non est de
peccato futuro.
Quaestiuncula 5
1. Ulterius. Videtur quod homo debeat conteri de peccato alieno.
Non enim petit aliquis indulgentiam nisi de peccato de quo contritus
est. Sed de peccatis alienis indulgentia petitur in Psal. 18,
13: ab alienis parce servo tuo. Ergo debet homo conteri de peccatis
alienis.
2. Praeterea, homo ex caritate tenetur diligere proximum sicut
seipsum. Sed propter dilectionem sui et de malis suis dolet, et bona
desiderat. Ergo cum teneamur proximo desiderare bona gratiae sicut et
nobis, videtur quod debeamus de culpa ejus dolere, sicut et de
nostris. Sed contritio nihil aliud est quam dolor de peccatis. Ergo
homo debet conteri de peccatis alienis.
1. Sed contra, contritio actus poenitentiae virtutis est. Sed
nullus poenitet nisi de his quae ipse fecit. Ergo nullus conteritur de
peccatis alienis.
Quaestiuncula 6
1. Ulterius. Videtur quod non requiratur de singulis peccatis
mortalibus contritio. Est enim motus contritionis in justificatione in
instanti. Sed in instanti non potest homo recogitare singula peccata.
Ergo non oportet quod sit contritio de singulis.
2. Praeterea, contritio debet esse de peccatis secundum quod
avertunt a Deo; quia conversio ad creaturam sine aversione a Deo
contritionem non requirit. Sed omnia peccata mortalia conveniunt in
aversione. Ergo contra omnia sufficit una contritio.
3. Praeterea, plus conveniunt peccata mortalia actualia ad invicem,
quam actualia et originale. Sed unus Baptismus delet omnia actualia,
et originale. Ergo una contritio generalis delet omnia peccata
mortalia.
1. Sed contra, diversorum morborum diversae sunt medicinae: quia
non sanat oculum quod sanat calcaneum, ut Hieronymus dicit. Sed
contritio est medicina singularis contra unum tantum mortale. Ergo non
sufficit una communis de omnibus.
2. Praeterea, contritio per confessionem explicatur. Sed oportet
singula peccata mortalia confiteri. Ergo et de singulis conteri.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod contritio importat, ut
dictum est, alicujus et duri et integri comminutionem. Haec autem
integritas et duritia invenitur in malo culpae; quia voluntas, quae
est ipsius causa, in eo qui male agit, in suis terminis stat, nec
praecepto legis cedit; et ideo hujus mali displicentia contritio per
similitudinem dicitur. Haec autem similitudo non potest adaptari ad
malum poenae, quia poena simpliciter diminutionem dicit; et ideo de
malis poenae potest esse dolor, sed non contritio.
Ad primum ergo dicendum, quod poenitentia, secundum Augustinum,
debet esse de hac vita mortali, non ratione ipsius mortalitatis, nisi
poenitentia large dicatur omnis dolor; sed ratione peccatorum ad quae
ex infirmitate hujus vitae deducimur.
Ad secundum dicendum, quod ille dolor quo quis dolet de amissione
virtutis per peccatum, non est essentialiter ipsa contritio, sed est
principium ejus; sicut cum aliquis movetur ad dolendum de aliquo
propter malum quod inde consecutum est.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod contritio, ut dictum est, est
dolor respiciens, et quodammodo comminuens voluntatis duritiem; et
ideo de illis solis peccatis esse potest quae ex duritia nostrae
voluntatis in nos proveniunt. Et quia peccatum originale non nostra
voluntate inductum est, sed ex vitiatae naturae origine contractum;
ideo de ipso non potest esse contritio, proprie loquendo; sed
displicentia potest esse de eo, vel dolor.
Ad primum ergo dicendum, quod contritio non est de peccato ratione
substantiae actus tantum, quia ex hoc non habet rationem mali: neque
iterum ratione deformitatis tantum, quia deformitas de se non dicit
rationem culpae, sed quandoque importat poenam. Debet autem de
peccato esse contritio, inquantum importat utramque deformitatem ex
actu voluntatis provenientem; et hoc non est in peccato originali; et
ideo de eo non est contritio.
Similiter dicendum ad secundum; quia aversio voluntatis est illa cui
debetur contritio.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod omnis actualis culpa ex hoc
contingit quod voluntas nostra legi Dei non cedit, vel eam
transgrediendo, vel omittendo, vel praeter eam agendo. Et quia durum
est quod habet potentiam ut non facile patiatur; ideo in omni actuali
peccato duritia quaedam est voluntatis; et propter hoc si debeat
peccatum curari, oportet quod per contritionem comminuentem
remittatur.
Ad primum ergo dicendum, quod, sicut ex dictis patet, contritio
opponitur peccato ex parte illa qua ex electione voluntatis procedit non
sequentis imperium divinae legis; non autem ex parte ejus quod est in
peccato materiale; et hoc est super quod cadit electio. Cadit autem
voluntatis electio non solum super actus aliarum virium, quibus
voluntas ad suum finem utitur, sed etiam super actum proprium ipsius.
Voluntas enim vult se velle aliquid; et sic electio voluntatis cadit
supra dolorem illum seu tristitiam quae invenitur in peccato invidiae et
hujusmodi, sive ille dolor sit in sensu, sive in ipsa voluntate; et
ideo illius peccatis dolor contritionis opponitur.
Ad secundum dicendum, quod oblivio de aliquo potest esse dupliciter:
aut ita quod totaliter a memoria exciderit; et tunc non potest aliquis
inquirere illud; aut ita quod partim a memoria exciderit, et partim
maneat; sicut cum recolo me aliquid audivisse in generali, sed nescio
quid in speciali; et tunc requiro in memoriam ad recognoscendum. Et
secundum hoc etiam aliquod peccatum potest esse oblitum dupliciter: aut
ita quod in generali memoria maneat, sed non in speciali; et tunc
debet homo recogitare ad inveniendum peccatum, quia de quolibet mortali
peccato homo tenetur specialiter conteri. Si autem invenire non
possit, sufficit de eo conteri secundum quod in notitia tenetur; et
debet homo non solum de peccato, sed de oblivione ejus dolere, quae ex
negligentia contingit. Si autem peccatum omnino a memoria excidit,
tunc ex impotentia faciendi excusatur a debito, et sufficit generalis
contritio de omni eo in quo Deum offendit. Sed quando impotentia
tollitur, sicut cum ad memoriam peccatum revocatur, tunc tenetur homo
specialiter conteri; sicut etiam pauper qui non potest solvere quod
debet, excusatur; et tamen tenetur cum primo potuerit.
Ad tertium dicendum, quod si ignorantia omnino tolleret voluntatem
male agendi, excusaret, et non esset peccatum; sed quandoque non
totaliter tollit voluntatem, et tunc a toto non excusat, sed a tanto;
et ideo de peccato per ignorantiam commisso debet homo conteri.
Ad quartum dicendum, quod post contritionem de mortali potest remanere
veniale, sed non post contritionem de veniali; et ideo de venialibus
etiam debet esse contritio, eo modo quo et poenitentia, sicut supra,
dist. praeced., dictum est.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod in omnibus motoribus et
mobilibus ordinatis ita est quod motor inferior habet motum proprium,
et praeter hoc sequitur in aliquo motum superioris motoris; sicut patet
in motu planetarum, qui praeter motus proprios sequuntur motum primi
orbis. Omnibus autem virtutibus moralibus motor est ipsa prudentia,
quae dicitur auriga virtutum; et ideo quaelibet virtus moralis cum motu
proprio habet aliquid de motu prudentiae; et ideo, cum poenitentia sit
quaedam virtus moralis, quia est pars justitiae, cum actu proprio
consequitur prudentiae motum. Proprius autem actus ejus est in
objectum proprium, quod est peccatum commissum; et ideo ejus actus
principalis, scilicet contritio, secundum suam speciem respicit tantum
peccatum praeteritum; sed ex consequenti respicit futurum, secundum
quod habet aliquid de actu prudentiae adjunctum, et non tantum in illud
futurum ratione propriae speciei movetur; et propter hoc ille qui
conteritur, dolet de peccato praeterito, et cavet futurum: sed non
dicitur esse contritio de peccato futuro, sed magis cautio, quae est
pars prudentiae contritioni adjuncta.
Ad primum ergo dicendum, quod liberum arbitrium dicitur esse de
contingentibus futuris, secundum quod est de actibus, sed non secundum
quod est de objectis actuum; quia homo potest cogitare ex libero
arbitrio de rebus praeteritis et necessariis; sed tamen ipse actus
cogitationis, secundum quod sub libero arbitrio cadit, contingens
futurum est; et sic etiam actus contritionis contingens futurum est,
secundum quod sub libero arbitrio cadit; sed objectum ejus potest esse
praeteritum.
Ad secundum dicendum, quod ille effectus consequens qui peccatum
aggravat, jam in actu praecessit velut in causa; et ideo, quando
commissum est, totam suam quantitatem habuit, et ex effectu
consequenti non accrescit aliquid quo ad culpae rationem, etsi
accrescit quo ad poenam accidentalem, secundum quod plures habebit
rationes dolendi in Inferno de pluribus malis consecutis ex suo
peccato; et sic loquitur Hieronymus; unde non oportet quod contritio
sit nisi de peccatis praeteritis.
Quaestiuncula 5
Ad quintam quaestionem dicendum, quod illud idem conteritur quod prius
durum et integrum fuit; unde patet quod contritio pro peccato sit in
eodem in quo peccati duritia praecessit; et sic de alienis peccatis non
est contritio.
Ad primum ergo dicendum, quod ab alienis peccatis sibi parci propheta
precatur, inquantum ex consortio peccatorum aliquis per consensum
aliquam immunditiam contrahit, sicut scriptum est, Psalm. 17,
22: cum perverso perverteris.
Ad secundum dicendum, quod de peccatis aliorum dolere debemus; non
tamen oportet quod de eis conteramur, quia non omnis dolor de peccato
praeterito est contritio, ut ex dictis patet.
Quaestiuncula 6
Ad sextam quaestionem dicendum, quod contritio potest dupliciter
considerari; scilicet quantum ad sui principium, et quantum ad
terminum. Et dico principium contritionis cogitationem qua quis
cogitat de peccato et dolet, etsi non dolore contritionis, saltem
dolore attritionis; terminus autem contritionis est, quando dolor ille
jam gratia informatur. Quantum ergo ad principium contritionis,
oportet quod sit de singulis peccatis quae quis in memoria habet; sed
quantum ad terminum sufficit quod sit una communis de omnibus; tunc
enim ille motus agit in vi omnium dispositionum praecedentium.
Et per hoc patet responsio ad primum.
Ad secundum dicendum, quod quamvis omnia peccata mortalia conveniant
in aversione, tamen differunt in causa et modo aversionis, et
quantitate elongationis a Deo; et hoc est secundum diversitatem
conversionis.
Ad tertium dicendum, quod Baptismus agit in virtute meriti Christi,
quod habuit infinitam virtutem ad delendum omnia peccata; et propter
hoc unus sufficit contra omnia. Sed in contritione requiritur cum
merito Christi actus noster; et ideo oportet quod singulis peccatis
respondeat singillatim, cum non habeat infinitam virtutem. Vel
dicendum, quod Baptismus est spiritualis generatio; sed poenitentia
quantum ad contritionem et alias sui partes est spiritualis quaedam
sanatio per modum cujusdam alterationis. Patet autem in generatione
corporali alicujus quae est cum corruptione alterius, quod una
generatione removentur omnia accidentia contraria rei generatae, quae
erant accidentia rei corruptae; sed in alteratione removetur tantum
unum accidens contrarium accidenti, ad quod terminatur alteratio. Et
similiter unus Baptismus simul delet omnia peccata novam vitam
inducendo; sed poenitentia non delet omnia peccata nisi ad singula
feratur; et ideo oportet de singulis conteri et confiteri.
|
|
