|
Quaestiuncula 1
1. Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non tota haec vita sit
contritionis tempus. Sicut enim de peccato commisso debet esse dolor,
ita et pudor. Sed non per totam vitam durat pudor de peccato, et,
sicut dicit Ambrosius, nihil habet quod erubescat cui peccatum
dimissum est. Ergo videtur quod nec contritio, quae est dolor de
peccato.
2. Praeterea, 1 Joan. 4, 18, dicitur, quod perfecta caritas
foras mittit timorem, quia timor poenam habet. Sed dolor etiam poenam
habet. Ergo in statu perfectae caritatis non potest dolor contritionis
manere.
3. Praeterea, de praeterito non potest esse dolor, qui proprie est
de malo praesenti, nisi secundum quod aliquid de praeterito in
praesenti manet. Sed quandoque pervenitur ad aliquem statum in hac
vita in quo nihil de praeterito peccato manet, neque dispositio, neque
culpa, neque reatus aliquis. Ergo non oportet ulterius de illo
peccato dolere.
4. Praeterea, Rom. 8, 28 dicitur, quod diligentibus Deum
omnia cooperantur in bonum, etiam peccata, ut dicit Glossa ibidem.
Ergo non oportet post remissionem peccati quod de peccato doleat.
5. Praeterea, contritio est pars poenitentiae contra satisfactionem
divisa. Sed non oportet semper satisfacere. Ergo nec oportet semper
conteri de peccato.
1. Sed contra, Augustinus dicit in Lib. de vera et falsa
Poenit.: ubi dolor finitur, deficit poenitentia; ubi deficit
poenitentia, nihil relinquitur de venia. Ergo videtur, cum oporteat
veniam concessam non perdere, quod oporteat semper dolere de peccato.
2. Praeterea, Eccli. 5, 5, dicitur: de propitiatu peccatorum
noli esse sine metu. Ergo semper debet homo dolere ad peccatorum
propitiationem habendam.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod non expediat continue de peccato dolere.
Expedit enim quandoque gaudere, ut patet Philip. 4, super illud:
gaudete in domino semper; ubi dicit Glossa, quod necessarium est
gaudere. Sed non est possibile simul gaudere et dolere. Ergo non
expedit continue de peccato dolere.
2. Praeterea, illud quod est de se malum et fugiendum, non est
assumendum, nisi quatenus est necessarium ut medicina ad aliquid,
sicut patet de ustione et sectione vulneris. Sed tristitia de se mala
est; unde dicitur Eccli. 30, 24: tristitiam longe expelle a
te; et subditur causa: multos enim occidit tristitia, et non est
utilitas in illa. Hoc etiam philosophus dicit expresse in 7 et 10
Ethic. Ergo non debet amplius dolere de peccato, nisi quatenus
sufficit ad peccatum delendum. Sed statim post primam tristitiam
contritionis peccatum deletum est. Ergo non expedit ulterius dolere.
3. Praeterea, Bernardus Serm. 11 dicit: dolor pro peccatis
necessarius est, etsi non sit continuus; mel enim absynthio
admiscendum est. Ergo videtur quod non expedit continue dolere.
1. Sed contra est quod Augustinus dicit: semper doleat poenitens,
et de dolore gaudeat.
2. Praeterea, actus in quibus consistit beatitudo, expedit semper
continuare, quantum possibile est. Sed hujusmodi est dolor de
peccato, quod patet Matth. 5, 5: beati qui lugent. Ergo expedit
dolorem continuare quantum est possibile.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod etiam post hanc vitam animae de peccatis
conterantur. Amor enim caritatis displicentiam de peccato causat.
Sed post hanc vitam manet in aliquibus caritas et quantum ad actum, et
quantum ad habitum; quia caritas nunquam excidit, ut patet 1
Corinth., 13. Ergo manet displicentia de peccato commisso, quae
essentialiter est contritio.
2. Praeterea, magis dolendum est de culpa quam de poena. Sed
animae in Purgatorio dolent de poena sensibili, et de dilatione
gloriae. Ergo multo magis dolent de culpa ab eis commissa.
3. Praeterea, poena Purgatorii est satisfactoria de peccato. Sed
satisfactio habet efficaciam ex vi contritionis. Ergo contritio manet
post hanc vitam.
1. Sed contra, contritio est pars poenitentiae sacramenti. Sed
sacramenta non manent post hanc vitam. Ergo nec contritio.
2. Praeterea, contritio potest esse tanta quod deleat et culpam et
poenam. Si ergo animae in Purgatorio conteri possent, posset vi
contritionis eorum reatus poenae eis dimitti, et omnino a poena
sensibili liberari; quod falsum est.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod in contritione, ut
dictum est, est duplex dolor. Unus rationis, qui est detestatio
peccati a se commissi; alius sensitivae partis, qui ex isto
consequitur; et quantum ad utrumque, contritionis tempus est totus
praesentis vitae status. Quamdiu enim aliquis est in statu viae,
detestatur incommoda quibus a perventione ad terminum viae impeditur vel
retardatur. Unde, cum per peccatum praeteritum viae nostrae cursus in
Deum retardetur, quia tempus illud quod erat deputatum ad currendum,
recuperari non potest, ut supra dictum est; oportet quod semper in
vitae hujus tempore status contritionis maneat quantum ad peccati
detestationem; similiter etiam quantum ad sensibilem dolorem, qui ut
poena a voluntate assumitur; quia enim homo peccando poenam aeternam
meruit, et contra aeternum Deum peccavit, debet, poena aeterna in
temporalem mutata, saltem dolor in aeterno hominis, idest in statu
hujus vitae remanere; et propter hoc dicit Hugo de sancto Victore,
quod Deus absolvens hominem a culpa et poena aeterna, ligat eum
vinculo perpetuae detestationis peccati.
Ad primum ergo dicendum, quod erubescentia respicit peccatum solum
inquantum habet turpitudinem; et ideo postquam peccatum quantum ad
culpam remissum est, non manet pudori locus; manet autem dolori, qui
non solum de culpa est, inquantum habet turpitudinem, sed etiam
inquantum habet nocumentum annexum.
Ad secundum dicendum, quod timor servilis quem caritas foras mittit,
oppositionem habet ad caritatem ratione suae servitutis, qua poenam
respicit; sed dolor contritionis ex caritate causatur, ut dictum est;
et ideo non est simile.
Ad tertium dicendum, quod quamvis per poenitentiam peccator redeat ad
gratiam pristinam et immunitatem a reatu poenae, nunquam tamen redit ad
pristinam dignitatem innocentiae; et ideo semper ex peccato praeterito
aliquid in ipso manet.
Ad quartum dicendum, quod sicut homo non debet facere mala ut veniant
bona; ita non debet gaudere de malis: quia ex eis proveniunt
occasionaliter bona, divina providentia agente; quia illorum bonorum
peccata causa non fuerunt, sed magis impedimenta; sed divina
providentia ea causavit; et de ea debet homo gaudere, de peccatis
autem dolere.
Ad quintum dicendum, quod satisfactio attenditur secundum poenam
taxatam, quae pro peccatis injungi debet; et ideo potest terminari,
ut non oporteat ulterius satisfacere; haec enim poena praecipue
proportionatur culpae ex parte conversionis, ex qua finitatem habet.
Sed dolor contritionis respondet culpae ex parte aversionis, ex qua
habet quamdam infinitatem; et ita vera contritio debet semper
permanere. Nec est inconveniens, si remoto posteriori, maneat
prius.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod haec est conditio in actibus
virtutum inventa, quod non potest in eis accipi superfluum et
diminutum, ut in 2 Ethic. probatur. Unde, cum contritio quantum
ad id quod est displicentia quaedam in appetitu rationis, sit actus
poenitentiae virtutis, nunquam ibi potest esse superfluum, sicut nec
quantum ad intentionem, ita nec quantum ad durationem, nisi secundum
quod actus unius virtutis impedit actum alterius virtutis magis
necessarium pro tempore illo. Unde quanto magis homo continue in actu
hujus displicentiae esse potest, tanto melius est, dummodo actibus
aliarum virtutum vacet suo tempore, secundum quod oportet. Sed
passiones possunt habere superfluum et diminutum et quantum ad
intensionem et quantum ad durationem; et ideo, sicut passio doloris
quam voluntas assumit, debet esse moderate intensa, ita debet moderate
durare; ne, si nimis duret, homo in desperationem et
pusillanimitatem, hujusmodi vitio, labatur.
Ad primum ergo dicendum, quod gaudium saeculi impeditur per dolorem
contritionis, non autem gaudium quod de Deo est, quia habet ipsum
dolorem pro materia.
Ad secundum dicendum, quod Ecclesiasticus loquitur de tristitia
saeculi, et philosophus loquitur de tristitia quae est passio, qua
moderate utendum est, secundum quod expedit, ad finem ad quem
assumitur.
Ad tertium dicendum, quod Bernardus loquitur de dolore qui est
passio.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod in contritione tria consideranda
sunt. Primum est contritionis genus, quod est dolor. Secundum est
contritionis forma, quia est actus virtutis gratia informatus.
Tertium est contritionis efficacia, quia est meritorius, et
sacramentalis, et quodammodo satisfactorius. Animae ergo post hanc
vitam, quae in patria sunt, contritionem habere non possunt, quia
carent dolore propter gaudii plenitudinem. Illae vero quae sunt in
Inferno, carent contritione; quia si dolorem habeant, deficit tamen
eis gratia dolorem informans. Sed illi qui in Purgatorio sunt,
habent dolorem de peccatis gratia informatum, sed non meritorium, quia
non sunt in statu merendi. In hac autem vita omnia tria praedicta
inveniri possunt.
Ad primum ergo dicendum, quod caritas non causat istum dolorem nisi in
illis qui doloris capaces sunt; sed plenitudo gaudii a beatis omnem
capacitatem doloris excludit; et ideo, quamvis caritatem habeant,
tamen contritione carent.
Ad secundum dicendum, quod animae in Purgatorio dolent de peccatis,
sed ille dolor non est contritio, quia deest ei contritionis
efficacia.
Ad tertium dicendum, quod poena illa quam animae in Purgatorio
sustinent, non potest proprie dici satisfactio, quia satisfactio opus
meritorium requirit; sed largo modo dicitur satisfactio poenae debitae
solutio.
|
|
