|
Quaestiuncula 1
1. Ad primum sic proceditur. Videtur quod incompetens sit haec
definitio excommunicationis a quibusdam posita: excommunicatio est
separatio a communione Ecclesiae quo ad fructum, et suffragia
generalia. Suffragia enim Ecclesiae valent eis pro quibus fiunt.
Sed Ecclesia orat pro eis qui extra Ecclesiam sunt, sicut pro
haereticis et Paganis. Ergo etiam pro excommunicatis, qui extra
Ecclesiam sunt; et sic eis suffragia Ecclesiae valent.
2. Praeterea, nullus amittit suffragia Ecclesiae nisi per culpam.
Sed excommunicatio non est culpa, sed poena. Ergo per
excommunicationem non separatur aliquis a suffragiis Ecclesiae
communibus.
3. Praeterea, fructus Ecclesiae non videtur aliud esse quam
suffragia; non enim potest intelligi de fructu bonorum temporalium,
quia haec excommunicatis non auferuntur. Ergo inconvenienter utrumque
ponitur.
4. Praeterea, excommunicatio minor, quaedam excommunicatio est.
Sed per eam homo non perdit suffragia Ecclesiae. Ergo definitio non
est communis.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod Ecclesia nullum debeat excommunicare.
Quia excommunicatio maledictio quaedam est. Sed Rom. 12,
prohibemur maledicere. Ergo Ecclesia excommunicare non debet.
2. Praeterea, Ecclesia militans debet imitari triumphantem. Sed,
ut in epistola Judae legitur, Michael cum altercaretur de corpore
Moysi cum Diabolo, non est ausus judicium blasphemiae inferre, sed
ait: imperet tibi Deus. Ergo nec Ecclesia militans debet alicui
judicium maledictionis vel excommunicationis inferre.
3. Praeterea, nullus est in manum hostis tradendus, nisi omnino
desperatus. Sed per excommunicationem traditur aliquis in manum
Satanae, ut patet 2 Corinth. 5. Cum ergo de nemine sit
desperandum in vita ista, Ecclesia nullum debet excommunicare.
1. Sed contra est quod apostolus 1 Corinth., 5, mandat quemdam
excommunicari.
2. Praeterea, Matth. 18, 17, dicitur de illo qui Ecclesiam
audire contemnit: sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Sed ethnici
sunt extra Ecclesiam. Ergo et illi qui Ecclesiam audire contemnunt,
per excommunicationem extra Ecclesiam sunt ponendi.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod nullus pro aliquo temporali damno debeat
excommunicari. Quia poena non debet excedere culpam. Sed poena
excommunicationis est privatio alicujus boni spiritualis, quod omnibus
bonis temporalibus praeeminet. Ergo pro temporalibus nullus est
excommunicandus.
2. Praeterea, nulli malum pro malo reddere debemus, secundum
apostoli praeceptum. Sed hoc esset malum pro malo reddere, si pro
tali damno quis excommunicaretur. Ergo nullo modo hoc debet fieri.
1. Sed contra est quod Petrus Ananiam et Saphiram pro
defraudatione pretii agri sententia mortis damnavit. Ergo et
Ecclesiae licet pro temporalibus damnis excommunicare.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur quod excommunicatio injuste lata nullo modo
effectum habeat. Quia per excommunicationem protectio et gratia Dei
subtrahitur, quae non injuste subtrahi potest. Ergo excommunicatio
injuste lata non habet effectum.
2. Praeterea, Hieronymus dicit, quod hoc est de supercilio
Pharisaeorum aestimare esse ligatum vel solutum qui ligatur vel
solvitur injuste. Sed eorum supercilium erat superbum et erroneum.
Ergo excommunicatio injusta nullum habet effectum.
1. Sed contra, secundum Gregorium, praecepta pastoris, sive justa
sive injusta, timenda sunt. Non autem essent timenda, nisi aliquid
nocerent etiam injusta. Ergo et cetera.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod ille qui per Baptismum
in Ecclesia ponitur, ad duo ascribitur; scilicet ad coetum fidelium,
et ad sacramentorum participationem; et hoc secundum praesupponit
primum, quia in sacramentis participandis etiam fideles communicant;
et ideo aliquis potest extra Ecclesiam fieri per excommunicationem,
dupliciter. Uno modo ita quod separetur tantum a participatione
sacramentorum; et haec erit excommunicatio minor. Alio modo ita quod
excludatur ab utroque; et sic erit excommunicatio major; quae hic
definitur. Non autem potest esse tertium; scilicet quod excludatur a
communione fidelium, et non a participatione sacramentorum, ratione
jam dicta, quia scilicet fideles in sacramentis communicant. Sed
communicatio fidelium est duplex. Quaedam in spiritualibus; sicut
sunt mutuae orationes, et conventus ad sacra percipienda; quaedam in
corporalibus actibus legitimis; qui quidem legitimi actus et licita
communio his versibus continentur: si pro delictis, anathema quis
efficiatur; os, orare, vale, communio, mensa negatur. Os,
scilicet ne detur osculum; orare, ne cum excommunicatis oremus;
vale, ne salutentur; communio, ne scilicet in sacramentis cum ipsis
aliquis communicet; mensa negatur, ne aliquis cum eis comedat.
Praemissa ergo definitio importat separationem a sacramentis in hoc
quod dicit, quantum ad fructum; et a communione fidelium, quantum ad
spiritualia, in hoc quod dicit: et suffragia Ecclesiae communia.
Alia autem definitio invenitur quae datur secundum separationem ab
utrisque actibus, quae talis est: excommunicatio est a qualibet licita
communione ac legitimo actu separatio.
Ad primum ergo dicendum, quod pro infidelibus oratur; sed ipsi
fructum orationis non percipiunt, nisi ad fidem convertantur.
Similiter et pro excommunicatis orari potest, quamvis non inter
orationes quae pro membris Ecclesiae fiunt; et tamen fructum non
participant, quamdiu in excommunicatione manent: sed oratur ut detur
eis spiritus poenitentiae, ut ab excommunicatione solvantur.
Ad secundum dicendum, quod suffragia alicujus valent alicui secundum
quod ei continuantur. Potest autem actio unius alteri continuari
dupliciter. Uno modo ex vi caritatis, quae omnes fideles connectit,
ut sint unum in Deo, sicut dicitur Psalm. 118, 63: particeps
ego sum omnium timentium te; et hanc continuationem excommunicatio non
intercipit: quia juste excommunicari quis non potest nisi pro culpa
mortali, per quam jam a caritate divisus est, etiamsi non
excommunicetur. Injusta autem excommunicatio caritatem alicui auferre
non potest, cum sit de maximis bonis, quae non possunt alicui invito
auferri. Alio modo per intentionem suffragia facientis, quae in
aliquem fertur pro quo fiunt; et hanc continuationem excommunicatio
intercipit: quia Ecclesia per excommunicationis sententiam separat
excommunicatos ab universitate fidelium, pro quibus suffragia facit.
Unde suffragia Ecclesiae ei non prosunt quae pro tota Ecclesia
fiunt; nec ex persona Ecclesiae oratio pro eis inter membra Ecclesiae
fieri potest; quamvis aliqua persona privata possit ad ejus
conversionem aliquod suffragium per intentionem dirigere.
Ad tertium dicendum, quod fructus spiritualis Ecclesiae non solum est
ex suffragiis, sed etiam ex perceptione sacramentorum et ex convictu
fidelium.
Ad quartum dicendum, quod minor excommunicatio non habet perfectam
rationem excommunicationis, sed aliquid ipsius participat; et ideo non
oportet quod ei totaliter excommunicationis definitio conveniat, sed
solum quo ad aliquid.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod judicium Ecclesiae conforme
debet esse judicio Dei. Deus autem multipliciter peccatores punit,
ut eos ad bonum trahat. Uno modo flagellis castigando; alio modo
hominem sibi relinquendo, ut auxiliis subtractis, quibus a malo
praepediebatur, suam infirmitatem cognoscat, et humilis ad Deum
redeat, a quo superbus abscessit; et quantum ad utrumque Ecclesia in
excommunicationis sententia divinum judicium imitatur: inquantum enim
eum a communione fidelium separat ut erubescat, imitatur divinum
judicium quo per flagella castigat; inquantum autem a suffragiis et
aliis spiritualibus separat, imitatur divinum judicium quo hominem sibi
relinquit, ut per humilitatem seipsum cognoscens ad Deum redeat.
Ad primum ergo dicendum, quod maledictio potest esse dupliciter. Uno
modo ita quod in malo quod irrogat vel dicit, per intentionem sistat;
et sic maledictio omnibus modis prohibita est. Alio modo ita quod
malum quod quidem maledicendo imprecatur, ad bonum illius ordinet qui
maledicitur; et sic maledictio quandoque est licita et salutifera:
sicut et medicus aliquod nocumentum infert infirmo, ut sectionem, per
quam ab infirmitate liberetur.
Ad secundum dicendum, quod Diabolus incorrigibilis est; et ideo non
est susceptibilis alicujus boni per excommunicationis poenam.
Ad tertium dicendum, quod ex hoc ipso quod aliquis suffragiis
Ecclesiae privatur, triplex incommodum incurrit per oppositum ad tria
quae quis ex suffragiis Ecclesiae consequitur. Valent enim ad
augmentum gratiae eis qui habent, vel ad merendum eis qui non habent;
et quantum ad hoc Magister in littera dicit, quod gratia Dei per
excommunicationem subtrahitur. Valent etiam ad custodiam virtutis; et
quantum ad hoc dicit, quod protectio subtrahitur; non quod omnino a
Dei providentia excludatur, sed quod ab illa protectione qua filios
Ecclesiae speciali modo custodit. Valent ad defendendum ab hoste; et
quantum ad hoc dicit, quod Diabolo major potestas saeviendi in ipsum
datur et spiritualiter et corporaliter. Unde in primitiva Ecclesia
quando oportebat per signa ad fidem homines invitare, sicut spiritus
sancti donum visibili signo manifestabatur, ita et excommunicatio
corporali vexatione a Diabolo innotescebat. Nec est inconveniens, si
ille qui non est desperatus, hosti datur: quia non datur ei quasi
damnandus, sed quasi corrigendus; cum in potestate Ecclesiae sit ex
ejus manu ipsum eripere cum voluerit.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod per excommunicationem judex
ecclesiasticus excommunicatos excludit a regno quodammodo. Unde cum
non debeat excludere nisi indignos, ut ex definitione clavis patuit;
nec aliquis reddatur indignus nisi per peccatum mortale amiserit
caritatem, quae est via ducens ad regnum; ideo nullus excommunicari
debet nisi pro peccato mortali. Et quia in damnificando aliquem
corporaliter, vel in rebus temporalibus, aliquis mortaliter peccat,
et contra caritatem facit; ideo pro damno temporali illato Ecclesia
aliquem excommunicare potest. Sed quia excommunicatio est gravissima
poenarum; poenae autem medicinae sunt, secundum philosophum in 2
Ethic.; sapientis autem medici est a levioribus medicinis incipere,
et minus periculosis; ideo excommunicatio infligi non debet etiam pro
peccato mortali, nisi contumax fuerit; vel non veniendo ad judicium,
vel ante terminationem judicii sine licentia recedendo, vel
determinationi non parendo: tunc enim postquam monitus fuerit, si
obedire contempserit; contumax reputatur, et excommunicari debet a
judice jam non habente quid contra ipsum faciat amplius.
Ad primum ergo dicendum, quod culpae quantitas non mensuratur ex
nocumento quod quis facit, sed ex voluntate qua facit, contra
caritatem agens; et ideo, quamvis poena excommunicationis excedat
nocumentum, non tamen excedit quantitatem culpae.
Ad secundum dicendum, quod cum aliquis per poenam aliquam corrigitur,
non redditur ei malum, sed bonum: quia poenae medicinae sunt, ut
dictum est.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod excommunicatio potest dici
injusta dupliciter. Uno modo ex parte excommunicantis; sicut cum ex
odio vel ira excommunicat; et tunc excommunicatio nihilominus habet
effectum suum, quamvis ille qui excommunicat peccet: quia iste juste
patitur quamvis ille injuste faciat. Alio modo ex parte ipsius
excommunicationis: vel quia causa excommunicationis est indebita, vel
quia infertur sententia, juris ordine praetermisso; et tunc, si sit
talis error ex parte sententiae qui sententiam nullam faciat esse, non
habet effectum, quia non est excommunicatio; si autem sententiam non
annullet, habet effectum suum, et debet excommunicatus humiliter
obedire, et erit ad meritum, vel absolutionem petere ab
excommunicante, vel ad superiorem judicem recurrere. Si autem
contemneret, eo ipso mortaliter peccaret. Contingit autem quandoque
quod est debita causa ex parte excommunicationis, quae non est debita
ex parte excommunicati; sicut cum aliquis pro falso crimine in judicio
probato excommunicatur; et tunc si humiliter sustinet, humilitatis
merito recompensat excommunicationis damnum.
Ad primum ergo dicendum, quod quamvis homo gratiam Dei injuste
amittere non possit, potest tamen injuste amittere illa quae ex parte
nostra sunt, quae ad gratiam Dei disponunt; sicut patet, si
subtrahatur alicui doctrinae verbum quod ei debetur; et hoc modo
excommunicatio gratiam Dei subtrahere dicitur, ut ex praedictis
patet.
Ad secundum dicendum, quod Hieronymus loquitur quantum ad culpas, et
non quantum ad poenas, quae possunt etiam injuste infligi a rectoribus
Ecclesiarum.
|
|
