|
Quaestiuncula 1
1. Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non quilibet ex
praecepto ad correptionem fraternam teneatur. Dicit enim Hieronymus:
sacerdotes studeant illud evangelicum implere: si peccaverit in te
frater tuus et cetera. Ergo videtur quod soli sacerdotes ad hoc
teneantur.
2. Praeterea, quicumque aliquem corripit, curam illius gerit. Sed
soli praelati tenentur ex praecepto curam de subditis habere. Ergo
soli ipsi tenentur ex praecepto ad corripiendum.
3. Praeterea, ad praecepta obligatur aliquis semper; ad consilia
autem, non nisi in aliquo casu speciali. Sed ad corripiendum non
obligatur aliquis nisi in casu necessitatis; alias oporteret hominem
omnia negotia sua dimittere, et correptioni insistere, cum quotidie
corripiendi occurrant. Ergo correptio fraterna non cadit sub
praecepto, sed sub consilio.
4. Praeterea, homo propter votum religionis non absolvitur a
praeceptis Dei. Si ergo homo quilibet ex praecepto teneretur fratrem
corripere, videtur quod religiosi deberent de claustro suo exire ad
corripiendum saeculares delinquentes; quod falsum est, quia sic
religionis observantia periret.
5. Praeterea, homo non debet excitare sibi odium proximi; quia
Gregorius dicit: non est timendum ne is qui arguitur contumelias
inferat; sed timendum ne tractus ad odium deterior fiat. Sed
frequenter ex correptione odium generatur, quia veritas odium parit.
Ergo non tenetur homo ad corripiendum.
6. Praeterea, ibi debet homo corripere ubi habet arbitrium; sicut
dicit Glossa, super illud: si peccaverit in te etc.: si enim in
Deum peccavit, non est nostri arbitrii. Cum ergo omne peccatum sit
in Deum, non possumus de peccato corripere.
1. Sed contra, super illud Matth. 18: si peccaverit in te
etc., dicit Glossa: ita peccat qui fratrem suum peccare videt, et
tacet, sicut qui poenitenti non indulget. Sed ad indulgendum peccanti
omnes ex praecepto caritatis tenentur. Ergo et ad corripiendum
delinquentes.
2. Praeterea, eleemosynae spirituales sunt magis necessariae quam
corporales. Sed eleemosyna corporalis est sub praecepto; ut supra,
dist. 15, qu. 1, art. 1, quaestiunc. 4, dictum est. Ergo
et correptio peccantium, cum sit spiritualis eleemosyna, ut ibi dictum
est.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod peccator corripiens non peccet. 1
Joan. 1, 8: si dixerimus quod peccatum non habemus, nos ipsos
seducimus. Si ergo peccatoris non est corripere, nullus poterit
alterum corripere.
2. Praeterea, nullus propter peccatum excusatur ab observatione
praecepti. Ergo peccator tenetur ad corripiendum, cum sit in
praecepto; et si non corripiat, peccat. Si ergo peccando
corriperet, esset perplexus; quod est inconveniens.
3. Praeterea, eleemosyna corporalis est minus necessaria quam
spiritualis. Sed peccator dans eleemosynam corporalem, non peccat.
Ergo nec corripiendo; cum correptio sit spiritualis eleemosyna, ut
dictum est.
4. Praeterea, majus est docere sacram Scripturam quam aliquem
singulariter admonere; quia hoc cujuslibet est, sed non illud. Sed,
ut quidam dicunt, docens sacram Scripturam non peccat, quamvis in
peccato existat. Ergo multo minus corripiens ex caritate fratrem,
peccat, quamvis ipse in peccato existat.
5. Sed contra, quicumque aliquem corripit, quodammodo ipsum
judicat. Sed qui judicat in altero quod commisit, seipsum condemnat,
ut patet Rom. 2. Ergo peccator corripiendo alterum peccat.
6. Praeterea, philosophus dicit in 10 Ethic., quod sermones qui
sunt de moribus, cum dissonant his quae videntur secundum sensum in eo
qui eos dicit, contemnuntur, et veritatem interimunt. Sed in
peccatore qui corripit alterum de peccato, ea quae videntur de ipso ad
sensum, dissonant sermonibus. Ergo interimit, inquantum in se est,
veritatem. Sed hoc est peccatum. Ergo talis corripiendo peccat.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod aliquis non teneatur corripere praelatum
suum. Galat. 2, super illud: in faciem ejus restitit, dicit
Glossa, tamquam par. Ergo si par non fuisset, non potuisset eum
corripere; et ita videtur quod fraterna correptio non se extendat ad
praelatos.
2. Praeterea, Dionysius in epistolis suis, arguit Demophilum
monachum de hoc quod sacerdotem corripuerat, quia erat eo superior.
Ergo fraterna correptio non se extendit ad superiores.
3. Praeterea, 2 regum 6, Oza legitur percussus a domino, quia
arcam tetigit. Sed per arcam significatur praelatus, per Ozam
subditus. Ergo peccat subditus corripiendo praelatum.
4. Praeterea, Gregorius dicit in pastorali: admonendi sunt
subditi, ne praepositorum suorum vitam temere judicent, si quid eos
fortasse agere reprehensibile vident. Ergo videtur quod sit
temeritatis praelatum arguere delinquentem.
5. Praeterea, Gregorius dicit: sanctorum vitam corrigere quis non
praesumat, nisi de se meliora sentiat. Sed hoc videtur esse
praesumptuosum quod homo de se sentiat meliora quam de praelato suo.
Ergo non sunt corripiendi.
1. Sed contra, correptio fraterna, cum sit spiritualis eleemosyna,
opus misericordiae est. Sed misericordia maxime praelato debetur, qui
in maximo periculo constitutus est; unde Augustinus dicit in regula:
non solum autem vestri, sed etiam ipsius, scilicet praelati,
miseremini, qui inter vos quanto in loco superiori, tanto in periculo
majori versatur. Ergo correptio fraterna se extendit etiam ad
praelatos.
2. Praeterea, Eccl. 17, 12, dicitur, quia Deus mandavit
unicuique de proximo suo. Sed praelatus noster proximus est. Ergo
eum corripere debemus si delinquat.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod per legis divinae
praecepta homines sufficienter in hac vita ordinantur. Sicut autem in
exercitu, ut philosophus dicit in 11 Metaph., est duplex ordo;
unus quo totus exercitus ad ducem ordinatur; alius quo singuli de
exercitu ordinantur ad invicem: ita et in conversatione hujus vitae,
omnium qui in aliqua communitate congregantur, est duplex ordo; unus
ad praelatum, alius singulorum ad invicem. Unde uterque ordo debet
praecepto divinae legis institui. Ordo autem praelati ad subditum
consistit in hoc ut omnes subditi ad bonum commune, quod praelatus
intendere debet, intendant, et quod praelatus eos ad hoc dirigat.
Ordo autem singulorum ad invicem est ut unusquisque alteri auxilium
praebeat ad bonum suum consequendum; unde sicut praelatis ex praecepto
incumbit ut subditorum curam gerant, et subditis ut praelatis
obediant; ita et coaequalibus ad invicem, ut sibi invicem auxilium
ferant non solum in corporalibus, sed etiam in spiritualibus magis; et
ideo cum maximum auxilium homini per correptionem in spiritualibus
adhibeatur, praeceptum divinae legis ad hoc se extendere debet.
Ad primum ergo dicendum, quod Hieronymus loquitur de correptione cui
adjungitur correctio, quod patet ex hoc quod subjungit: quae est enim
misericordia parcere uni, et omnes in discrimen adducere? Et talis
correptio solum praelatis competit.
Ad secundum dicendum, quod curam alicujus aliquis simpliciter habere
potest, et secundum quid. Simpliciter quidem curam alicujus habet,
cujus dispositioni totum regimen vitae ipsius subditur; quia
providentia et cura respiciunt ordinem ad finem, ad quem homo per totam
vitam suam intendit; et sic curam alterius non habet aliquis nisi
praelatus, qui habet propter hoc super subditum imperium. Sed
secundum quid quantum ad aliquid; ut ad subveniendum in aliquo
particulari casu, quilibet habet curam alterius; quia unicuique
mandavit Deus de proximo suo; Eccl. 17, 12; et secundum
apostolum 1 Cor. 12, 12, pro se invicem solicita sunt membra.
Ad tertium dicendum, quod etiam praecepta affirmativa non obligant ad
semper, quamvis semper obligent; et ideo ad illud ad quod in aliquo
casu implendum obligamur, et non in alio, non est consilium, sed
praeceptum; quia consilium nunquam obligat, nisi per hoc quod in
praeceptum transit ex aliquo accidenti. Tempus autem ad quod obligat,
est cum delinquens occurrit ipsi corripienti, et corripi potest
commode, et speratur emendatio, et non est alius cui ex officio
incumbat corripere; vel si ille cui incumbit, negligens appareat in
corrigendo. Si enim non speraretur emendatio, sed magis deterioratio
propter impatientiam corrigendi, excusaretur a praecepto; similiter si
praelatus diligens appareret ad corrigendum subditum suum.
Ad quartum dicendum, quod quidam dicunt, quod monachus non debet
exire claustrum ut corripiat delinquentes, quia vacat operi meliori,
scilicet contemplationi. Sed hoc non videtur verum; quia etiam
aliquis a contemplatione abstrahitur, ut saluti proximorum subveniat.
Et ideo dicendum, quod si monacho opportunitas corripiendi advenerit,
ipse etiam corripere tenetur; sed non tenetur quaerere delinquentem
exiens claustrum, aut ordinis sui statuta frangere, ne ipse in
periculum incidat, a quo alium liberare tenetur.
Ad quintum dicendum, quod semper vitandum est ne ex correctione
sequatur odium nostra culpa, scilicet ex indiscreta correptione. Si
autem ad odium provocetur ex quo deberet ad dilectionem incitari, non
est curandum, praecipue quando ejus peccatum in damnum aliorum vergit,
vel etiam damnum sequens, vel peccatum ipsum est gravius odio quod in
nos excitamus; vel quando speramus quod odium paulatim tepescet, et
tandem correctio sequetur; quia, sicut dicit Chrysostomus, melius
est odium propter Deum quam amicitia quae est propter ipsum. Cum enim
propter ipsum amamur, debitores Dei sumus; cum odio propter ipsum
habemur, debitorem eum nobis facimus.
Ad sextum dicendum, quod Glossa intelligenda est, quando peccatur in
Deum, idest solo Deo sciente; vel loquitur non quantum ad
correptionem, sed quantum ad remissionem quae sequitur; quia illud
quod est ex parte nostra, possumus remittere, sed non quod est ex
parte Dei.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod circa hoc est duplex opinio.
Quidam enim dicunt, quod ille qui est in simili peccato, vel majori,
non potest alium corripere, sive illud notorium sit sive occultum;
propter hoc quod alterum judicans, contra seipsum sententiam profert.
Alii autem dicunt, quod si sit peccatum occultum, absque peccato
potest corripere; non autem si sit notorium. Utraque autem opinio
quantum ad aliquid vera est. Dupliciter enim aliquis corripere
potest. Uno modo ex officio, sicut praelati corripiunt; et sic
videtur prima opinio habere veritatem; quia quandocumque aliquis
indigne utitur officio suo, peccat; ille autem qui est in mortali
peccato, etiam occulto, indigne utitur officio praelationis; unde
peccat corripiendo, vel quidquid aliud proprii officii exequatur.
Alio modo aliquis corripit ex zelo caritatis, non ut Ecclesiae
minister: et tunc in correptione non potest esse peccatum, nisi
ratione scandali, quod non consurgit nisi de peccato notorio; et
secundum hoc secunda opinio habet veritatem. Unde sive praelatus,
sive subditus etiam in peccato notorio existens, aliquem peccare
viderit, potest eum admonere non per modum corripientis, sed per modum
rogantis, ut exemplo suo non incitetur ad malum.
Ad primum ergo dicendum, quod peccatum veniale non reddit aliquem
indignum executione officii sacri, sicut peccatum mortale; nec ita
natum est scandalizare, quia ab eis nullus invenitur immunis; et ideo
existens in peccato veniali non peccat, etiam si de eodem corripiat,
nisi probabiliter ex correptione scandalum sequi videatur: et de hoc
peccato, scilicet veniali, loquitur auctoritas inducta.
Ad secundum dicendum, quod peccator non est perplexus; nec tamen
absolvitur a praecepto corripiendi. Potest enim peccatum dimittere,
vel officium resignare, aut etiam humiliter peccatum suum recognoscens
alium admonere rogando; et tunc non peccat.
Ad tertium dicendum, quod in eleemosyna corporali non invenitur
aliquis dissensus ad vitam, qua in peccato vivitur, sicut de
correptione dictum est; et ideo peccator eleemosynam dans, non
scandalizat, sicut corripiendo scandalum generat.
Ad quartum dicendum, quod docere sacram Scripturam dupliciter
contingit. Uno modo ex officio praelationis, sicut qui praedicat,
docet; non enim licet alicui praedicare, nisi officium praelationis
habeat, vel ex auctoritate alicujus praelationem habentis; Rom.
10, 15: quomodo praedicabunt, nisi mittantur? Alio modo ex
officio magisterii, sicut magistri theologiae docent. Dicunt ergo
quidam, quod ille qui primo modo docet, peccat mortaliter, si sit in
peccato mortali notorio; non autem ille qui secundo modo docet. Sed
hoc est falsum; quia eorum qui docent sacram Scripturam est idem finis
et eorum qui sacram Scripturam ediderunt; unde, cum ad hoc ordinetur
Scripturae editio, ut ad vitam aeternam homo perveniat, ut patet
Joan. 10; quicumque impedit finem doctrinae, docendo peccat.
Impedit autem qui sacram Scripturam in peccato docet, quia ore se
profitetur nosse Deum, factis autem negat. Et dicendum, quod ille
qui est in peccato notorio, peccat sive sic, sive sic doceat; sed
ille qui est in peccato occulto, peccat si primo modo doceat, non
autem si secundo.
Et quia aliae rationes videntur concludere quod nullo modo corripere
liceat ei qui est in peccato; ideo dicendum ad quintum, quod ex hoc
ipso quod aliquis alium corripiendo judicat, si in eodem peccato sit,
seipsum condemnat, idest condemnabilem seipsum ostendit, non tamen
novam causam damnationis superadjicit.
Ad sextum dicendum, quod ratio illa procedit de peccato manifesto.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod quidam dicunt, quod correptio
fraterna non se extendit ad praelatos; tum quia non debet homo os
ponere in caelum; tum quia de facili scandalizari possunt praelati, si
a subditis corripiantur. Sed hoc nihil est; quia praelati, inquantum
peccant, non sunt caelum, et secundum hoc eis correptio debetur; nec
iterum qui eos caritative corripit, in eos os ponit, idest contra
eos, sed pro eis, quia ad utilitatem eorum eos admonet; nec iterum
praesumere debet quis de praelato quod injuste scandalizetur, nisi
contrarium constet, quia ipsi sunt in statu perfectionis; scandalum
autem passivum non convenit perfectis, sed pusillis. Et ideo dicendum
est, quod praelatus ex hoc quod est persona publica, et vicem Dei
super subditos gerens, non amittit ea quae sunt propria illius
singularis personae; et ideo omnia illa quae debentur alicui ex affectu
fraterno, qui ad omnes homines habendus est, etiam praelato debentur,
sicut etiam ipse aliis debet ea quae affectus caritatis expostulat; nec
ab his ratione praelationis excusatur. Et ideo, secundum alios,
praeceptum de fraterna correptione etiam ad praelatos se extendit, ut
corripiantur a subditis; et sicut ea quae sunt caritatis ad subditos
praelatus taliter gerere debet, ut nullum auctoritati praejudicium
generetur; ne dum nimium servatur humilitas, regendi frangatur
auctoritas, ut Augustinus dicit; ita correptio ad praelatos taliter
debet fieri, ne aliquid reverentiae subtrahatur; et ideo dicitur 1
Timoth. 5, 1: seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem.
Ad primum ergo dicendum, quod Paulus in faciem Petro coram omnibus
restitit, sicut ibidem dicitur. Hoc autem excedit modum fraternae
correptionis, quae praelatis a subditis debetur. Non enim praelati a
subditis coram multitudine, sed humiliter in privato corripiendi sunt,
nisi immineret periculum fidei; tunc enim praelatus minor fieret, si
in infidelitatem laberetur, et subditus fidelis major.
Ad secundum dicendum, quod monachus ille arguitur de hoc quod injuste
corripuit sacerdotem recte agentem, et de hoc quod correptionem usque
ad correctionem extendit poenam inferendo, quia sacerdotem percussit,
et eum ab Ecclesia amovit. Quamvis autem praelati sint corripiendi a
subditis; non tamen est eis poena infligenda, sed recurrendum ad
superiorem denuntiando; vel si non habet superiorem, recurrat ad
Deum, qui eum emendet, vel de medio subtrahat.
Ad tertium dicendum, quod tangere arcam non erat Levitarum, sed
sacerdotum; et ideo Oza percussus fuit, quia officium superioris
usurpavit. Sed fraterna correptio non sequitur officium, sed affectum
caritatis; et ideo non concludit ratio de fraterna correptione, sed de
correctione quae est a praelatis adhibenda, quam subditus praelatis non
potest adhibere.
Ad quartum dicendum, quod Gregorius prohibet judicium temeritatis,
ne scilicet aliquis praelatorum facta de facili in malum convertat, vel
de eis coram aliis obloquatur; non autem judicium fraternae
correptionis prohibet cum reverentia factum.
Ad quintum dicendum, quod quamvis praesumptuosum sit quod aliquis
simpliciter se alteri praeferat in bonitate, praecipue sancto viro;
tamen non est praesumptuosum quantum ad aliquod factum, si praelatus
non faciat illud, de se meliora sentire.
|
|
