|
Quaestiuncula 1
1. Ad tertium sic proceditur. Videtur, quod non oporteat quod
fraterna admonitio praecedat denuntiationem Ecclesiae faciendam. Quia
secundum Augustinum in Lib. de mendacio, ex factis sanctorum
colligimus quid in Scripturis sentire debeamus. Sed Christus
denuntiavit Judam discipulis ante admonitionem factam, ut patet
Joan. 13: similiter Petrus damnavit Ananiam et Saphiram ante
aliquam admonitionem, ut patet Act. 5: similiter Paulus
reprehendit Petrum coram omnibus, nulla monitione secreta
praecedente. Ergo videtur quod non semper admonitio fraterna debet
praecedere denuntiationem Ecclesiae faciendam.
2. Praeterea, majori periculo magis debet homo obviare. Sed
aliquando majus periculum imminet, si peccatum non publicetur, quam
sit malum infamatio unius hominis: quia peccator latens potest multos
corrumpere in fide vel moribus; quod non posset facere in publicum ejus
peccato deducto: aut etiam infamatur multitudo, si peccatum unus de
multitudine committat; nec talis infamia aboletur nisi per poenam
peccati, quae non potest inferri, nisi peccatum ad publicum
deducatur. Ergo nec semper debet denuntiationem admonitio praecedere.
3. Praeterea, accusare in capitulo est dicere Ecclesiae. Sed
religiosi frequenter se invicem accusant in capitulo nulla admonitione
praecedente. Ergo non oportet quod semper admonitio denuntiationem
praecedat.
4. Praeterea, gravior via procedendi contra crimina est si per
accusationem vel etiam per inquisitionem procedatur, quam si per
denuntiationem: quia etiam major poena infligitur. Sed aliquis potest
procedere ad accusationem non praecedente admonitione, inquisitione
tamen facta, sicut Innocentius III dicit in decretali. Ergo nec
denuntiationem oportet quod admonitio praecedat.
5. Praeterea, nullus tenetur alteri obedire contra praeceptum
divinum. Sed si praelatus praeciperet alicui scienti crimen fratris
sui quod ei diceret, teneretur dicere ante admonitionem; et similiter
si praeciperet illi qui crimen commisit: tamen praelatus peccaret
quaerendo, quia secundum ordinem juris petitur juramentum de veritate
dicenda etiam in causa criminali ab eo qui accusatur. Ergo videtur
quod non sit de necessitate praecepti quod admonitio denuntiationem
praecedat.
1. Sed contra est quod dicit Glossa Matth. 18, super illud: si
peccaverit in te, etc.: hoc ordine vitare scandala debemus. Sed
debitum est ex praecepto obligante. Ergo ordo correptionis est in
praecepto.
2. Praeterea, propter hoc fraterna correptio est in praecepto, ut
homo fratrem suum a peccato eripiat. Sed quandoque fratri daretur
peccati occasio, si statim in publicum proderetur; unde Glossa dicit
ibidem: corripe ipsum inter te et ipsum solum, ne publice correptus
verecundiam perdat, qua perdita in peccato remaneat. Ergo secundum
necessitatem praecepti debet admonitio privata denuntiationem
praecedere.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod inconvenienter in ordine correptionis
ponatur testium inductio. Quia aut iste correptionis ordo intelligitur
de peccato publico, aut occulto. Si de publico, non oportet inducere
testes, quia manifestum est. Si de occulto, non oportet manifestari
nescientibus, quia sic esset homo proditor criminis. Ergo videtur
quod nullo modo testium adhibitio requiratur.
2. Praeterea, Augustinus dicit in regula, ubi ordinem fraternae
correctionis ponit, quod aliis (scilicet testibus) peccatum fratris
demonstratur, per quos convincendus est, si negaverit. Sed aliquis
non potest convinci per unum testem, quia in ore duorum vel trium
testium debet stare omne verbum. Ergo inconvenienter dicitur quod
testis unus vel duo adhibeantur; quia semper debent esse duo ad minus.
3. Praeterea, correptio etiam debet fieri de peccato semel facto.
Sed ad illud quod jam factum est, non possunt adhiberi testes, ut
videant qui non viderunt: quandoque etiam non reiteratur de facili;
aut si reiteratur, peccator sibi a corripiente cavet, ne etiam ipse
videre possit peccantem, nedum nisi alios inducat ad videndum: nec
iterum debet ille qui peccatum fratris scit, ei dare aliquam occasionem
peccatum iterandi, ut deprehendi possit, quia sic esset peccati
particeps. Ergo videtur quod testium inductio non requiratur ad
correptionem.
4. Praeterea, dicere praelato, est dicere Ecclesiae. Sed
Augustinus dicit in regula, quod antequam aliis demonstretur, per
quos convincendus est, si negaverit, prius praeposito debet ostendi,
si neglexerit admonitus corrigi. Ergo videtur quod testium adhibitio
non debeat praecedere denuntiationem, sed sequi.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod correptio quantum ad monitionem secretam
debet esse dura. Matth. 3, 7, et Lucae 3, 7, Joannes
Baptista dixit: genimina viperarum; quae fuit durissima correptio.
Ergo videtur quod debeat aliquis alterum dure corrigere.
2. Praeterea, Tit. 1, 13, dicitur: argue illos dure.
3. Praeterea, ad correptionem fraternam incitat ira per zelum. Sed
ira asperitatem habet. Ergo debet aliquis aspere corrigi.
1. Sed contra, Gal. 6, 1: vos qui spirituales estis instruite
hujusmodi in spiritu lenitatis. Ergo videtur quod non debeat dure
corripi.
2. Praeterea, Augustinus dicit: corripiat justus in misericordia,
et arguat. Ergo debet esse lenis correptio.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod secundum philosophum in
5 Ethic., minus malum, ex hoc quod praeeligitur respectu magis
mali, accipit rationem magis boni; et ideo medicus corporalis
hominem, si potest, ab infirmitate totaliter liberat; si autem non
potest, eligit minus malum, ut occurrat magis malo; sicut amputare
unum membrum, ne totum corpus inficiatur; et hunc ordinem dominus
servari praecepit, cum peccatoribus corripiendo spiritualiter
medicamur. Peccator autem ex peccato duo mala incurrit; innocentiae
damnum, et famae dispendium: et ideo prius tentandum est ut taliter
innocentia restituatur quod fama etiam conservetur. Sin autem, debet
negligi fama, ut conscientia reparetur, famae etiam dispendio
subveniri, si aliter non potest, debet quantum potest; ut scilicet
primo paucis, et postea multis crimen prodatur. Et ideo dominus hunc
ordinem corripiendi statuit, ut primo frater corripiatur secreto, ut
sic et innocentiam recuperet, et famam non perdat: quod si haec
medicina non fuerit efficax, debet paucis ostendi, ut non totaliter
fama perdatur; et deinde si non corripitur, debet omnino fama
negligi, et in publicum prodi: quod si etiam publica correptio vel
admonitio non profuerit, debet omnino abscindi judicio Ecclesiae, ut
sit sicut ethnicus et publicanus. Et ideo dicendum, quod sicut
correptio fraterna cadit in praecepto, ita et correptionis ordo.
Ad primum ergo dicendum, quod in observatione praeceptorum semper ad
intentionem praecipientis et rationem praecepti attendendum est. Ideo
autem dominus praecepit ut secreta admonitio publicam denuntiationem
praecederet, ut expectaretur emendatio vitae, et famae parceretur
peccatoris: et quia dominus sciebat Judam non emendandum fore, si
ipsum admoneret, sed magis exasperandum; quia non est probabile quod
verba moverent quem tot miracula visa non moverent; ideo ipsum non
praemonuit: et quia etiam sciebat ex hoc forte magis exasperandum, et
deteriorem fieri. Nec tamen est simile de ipso et nobis: quia ipse
secreta cordium sciebat, et futuros eventus, non autem nos; et ideo,
nisi certissimis signis appareat incorrigibilitas, et exasperatio
ipsius futura, non debet fraterna admonitio praetermitti. De Petro
autem dicendum est, quod forte peccatum eorum erat publicum, vel
statim publicandum: vel forte sciebat monitionem ipsis non valituram:
vel etiam consilio spiritus sancti fecit ad terrorem, quia hoc
competebat statui primitivae Ecclesiae, ne veniret ejus auctoritas in
contemptum. De Paulo autem patet responsio. Quia Petrus coram
omnibus peccavit, ideo oportebat eum coram omnibus redargui. Hic
autem ordo servandus est in peccatis occultis; unde dicitur: si
peccaverit in te, idest te solo sciente.
Ad secundum dicendum, quod in peccatis considerandum est, utrum
peccatum sit omnino occultum, aut ad notitiam aliorum devenerit, aut
in promptu sit ut deveniat. Si autem peccatum jam ad notitiam aliorum
devenerit, tunc debet denuntiari ei qui habet potestatem corrigendi,
ut qui sunt scandalizati de culpa, aedificentur de poena. Si autem
nondum in publicum devenit, sed est in via deveniendi; tunc etiam
denuntiandum est, ut scandalo futuro occurratur. Si autem sit omnino
occultum, tunc considerandum est, utrum emendatio peccantis expectari
probabiliter possit, aut non; quod quidem facile adverti poterit, si
consideretur utrum aliquis ex electione vel passione peccavit, sive ex
malitia vel infirmitate, quod idem est; quod quidem perpendi potest ex
conditione peccantis, et ex iteratione actus. Quia si aliquis
frequenter et quasi improhibite sine freno in aliquod peccatum lapsus
est, signum est quod ex malitia vel electione peccat, et non facile
emendetur. Si autem semel occasione peccandi oblata, in peccatum
ruit, et postea tristitiam et verecundiam de peccato ostenderit,
signum est quod sit peccatum ex passione vel ex infirmitate, et quod de
facili emendetur. Si ergo emendatio speretur, debet admonitio
praecedere, et denuntiatio differri quousque videatur quomodo emendatur
peccator; nisi forte immineret occasio similis in peccatum ruendi,
quam tamen declinare non vellet admonitus; tunc enim deberet praelato
denuntiari, ne in praecipitium iret. Si autem non speretur
emendatio, tunc considerandum est, an illud peccatum sit infectivum
aliorum, sicut est haeresis vel fornicatio, vel aliquid hujusmodi;
aut etiam cedat in aliquod damnum alterius, sicut furtum vel
homicidium, et hujusmodi. Si enim non cedat in damnum alterius, nec
sit infectivum peccatum, tunc potest denuntiatio differri quousque
videatur admonitionis effectus, praecipue si emendationem promittit.
Si autem est infectivum aliorum, debet denuntiari praelato, ut gregi
suo caveat. Sicut enim dicit Hieronymus, quae misericordia est
parcere uni, et multos in discrimen adducere? Polluitur populus ex
uno peccatore, sicut ex una ove morbida universus grex. Semper enim
bonum multorum debet praeferri bono unius. Unde etiam fama unius
negligi debet, ut innocentia vel fama multitudinis conservetur. Si
autem vergat in damnum corporale alterius, debet fieri comparatio
illius damni ad damnum famae istius, et illi damno quod praeponderat
obviandum magis.
Ad tertium dicendum, quod de levibus peccatis non surgit infamia nec
scandalum, et ideo de talibus non est vis, si quis in capitulo
accusetur, admonitione praetermissa: nisi forte probabiliter credi
possit quod tali accusatione magis deterioratur qui corrigitur; et
collegio etiam non multum prosit, cujus bonum semper praeponendum est
bono unius; unde et aliquando, etiam si peccantis emendatio non
expectetur, potest aliquis coram multitudine accusari, si profectus
multitudinis credatur; sed de peccatis ex quibus posset infamiam
surgere, non deberet aliquis in publico accusari, nisi aliis
praemissis quae ordo fraternae correptionis deposcit; et graviter
peccaret accusans, sicut fratrem suum infamans.
Ad quartum dicendum, quod etiam ad accusationem, ut quidam dicunt,
procedi non debet secundum forum conscientiae, monitione non
praemissa, nec emendatione expectata, nisi forte majori periculo
obviandum videatur, aut peccatum sit publicum; quamvis secundum forum
causarum non requiratur quod accusationem praecedat admonitio, sed
solum inquisitio. Inquisitio vero non est facienda nisi de notorio
peccato; quia oportet quod inquisitionem praecedat clamosa insinuatio:
et ideo secreta admonitio non requiritur de necessitate. Vel dicendum
secundum alios, quod in accusatione non agitur ad emendationem
peccantis, sed ad bonum commune, scilicet justitiam conservandam per
punitionem delinquentis; et ideo accusatio in judicio bona conscientia
potest fieri, etiam si admonitio non praecedat, nec est contra
praeceptum domini, quod intelligitur, quando agitur ad emendationem
peccantis.
Ad quintum dicendum, quod praeceptum alicui factum a praelato suo de
peccato alterius publicando in eo casu in quo publicari non debet,
potest fieri vel in judicio, vel extra judicium. Si extra judicium,
peccat praecipiens; nec ille cui praecipitur, obedire tenetur. Si
autem in judicio ordine juris exigente judex alicui praecipiat ut
peccatum suum vel alterius confiteatur, non peccat praecipiendo, quia
ipse non exigit, sed accusans cui judex jus reddere debet; et tunc
tenetur quis profiteri ad praeceptum judicis peccatum suum, vel
alterius; vel appellare, si contra ordinem juris ei praecipiatur; et
tunc publicans peccatum occultum, vitat majus malum, scilicet
disciplinae juris enervationem. Tamen judex deberet dissimulare
quantum posset, ne tale praeceptum faceret salvo ordine juris, et
praecipue in capitulo, ubi magis per aequitatem procedendum est quam
secundum rigorem juris.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod quando medicina levis, a qua
incipiendum est, non proficit, tunc debet medicus efficaciorem
medicinam apponere; non tamen statim efficacissimam, sed paulatim
procedendum est, ut quam minus potest fieri, gravetur ille cui
medicari volumus; et ideo si prima medicina, scilicet admonitio
praecedens secreta, non prosit, quia peccatum iterari videtur;
oportet ad ulteriora procedi, ut paucis ostendatur, et talibus qui
possunt prodesse, et quibus non creditur quod obsint diffamando; et
illi principaliter adhibentur ut admoneant; secundo ut admonitionis
factae sint testes; tertio ut negantem coram Ecclesia convincant, ut
Augustinus dicit in regula: prius tamen, scilicet quam in publicum
prodatur, alteri vel tertio demonstretur, ut duorum vel trium possit
ore convinci.
Ad primum ergo dicendum, quod quidam dicunt, quod iste modus
corripiendi servandus est, quando peccatum non est omnino publicum nec
omnino occultum, sed ab aliquibus scitum; unde dicunt, quod non
possunt alii advocari, nisi qui sciunt, ad quos etiam pertinet
correptio. Sic enim exponunt: si peccaverit in te, idest te solo
sciente, frater tuus, corripe eum inter te et ipsum solum. Si te
audierit, lucratus es fratrem tuum. Si te non audierit, et nullus
alius sciat, non debes ultra procedere. Si autem aliquid alii
sciant, adhibe tecum adhuc unum vel duos. Sed hoc non videtur esse
secundum intentionem Evangelii; quia si illi qui adhibentur, alias
scivissent, non oporteret eos adhibere ad videndum, sed statim per eos
posset convinci. Et praeterea Hieronymus dicit, quod non est
misericordia parcere uni, et omnes in discrimen adducere; quod
fieret, si peccatum quod est aliis nocivum, non publicaretur ad
correptionem. Unde patet quod si peccatum in aliorum detrimentum
vergat, debet aliis dici, quantumcumque sit occultum; et etiam si non
vergat in detrimentum alterius nisi in illius qui peccat, ut patet
secundum Augustinum in regula, ubi sic dicit: innocentes non estis,
si fratres vestros, quos judicando corrigere potestis, tacendo perire
permittatis. Nec ex hoc aliquis efficitur proditor criminis; quia non
manifestat crimen ad infamandum, sed ad corrigendum.
Ad secundum dicendum, quod unus testis inducitur ad admonendum, sed
duo ad convincendum. Vel dicendum, quod ipse denuntians cum uno teste
sufficit ad denuntiandum, quia per hoc fit aliqua praesumptio judici;
sed ad decisionem causae requiruntur duo testes.
Ad tertium dicendum, quod non potest intelligi quod aliquis ex
praecedenti monitione non sit emendatus, nisi per hoc quod actum
iterat; unde ad hoc inducendi sunt testes, ut actum iteratum videant,
ut patet per Augustinum, qui dicit: prius alteri, vel tertio
demonstrandum, scilicet actum peccati. Non tamen debet aliqua occasio
praeberi ut peccatum iteret, intentione convincendi; quia non sunt
facienda mala ut veniant bona; Rom. 3. Si tamen actus iterati
ostendi testibus non possint, debent tamen adhiberi, ut coram ipsis
recognoscat, vel saltem ut ipsi admoneant, ut objurgatio plurimorum
eum corrigat, ut ibidem Glossa dicit; et has duas causas Glossa
Interl. ex Hieronymo tangit ibidem super illud: adhibe tecum etc.;
studio scilicet corrigendi vel convincendi.
Ad quartum dicendum, quod praelatus potest dupliciter considerari;
aut secundum quod judicio praesidet: et sic dicere praelato est dicere
Ecclesiae; et sic prius debent testes adhiberi quam praelato dicatur:
aut extra judicium existens; et sic dicere praelato non est dicere
Ecclesiae, sed personae quae potest prodesse et non obesse; quia
nullus magis potest prodesse quam praelatus; et secundum hoc debet
prius dici praelato quam testibus ostendi aliis, ut quanto minus potest
fieri, publicetur; et tunc praelatus adhibetur quasi unus de
testibus. Talis enim debet esse ordo correptionis fraternae, quem
Augustinus in regula tradit, ut cum quis oculi petulantiam, vel aliud
peccatum quodcumque in fratre suo advertit, statim admonere debet, ne
coepta progrediantur, sed de proximo corrigantur. Quod si post
admonitionem iterum vel tertio id facere videatur, tunc debet quasi
vulneratus sanandus manifestari. Sed antequam in publicum prodatur,
quod fit cum Ecclesiae dicitur, prius debet alteri vel tertio
demonstrari, quod est adhibere unum vel duos testes; et inter eos
quibus ostendi debet, antequam aliis ostendatur, per quos convincendus
est, si negaverit, prius praeposito debet ostendi post admonitionem,
ut secretius correptus non innotescat ceteris. Et ita primo debet
admoneri; secundo praelato ostendi; tertio testes adhiberi; quarto in
publicum produci convincendus, si negaverit. Sed duo media dominus
sub uno comprehendit.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod secundum Gregorium in
pastorali, nonnulla peccata sunt leviter corrigenda. Nam cum non
malitia, sed ignorantia sola vel infirmitate delinquitur, necesse est
ut magno moderamine ipsa delicti correptio temperetur (...).
Nonnulla autem sunt vehementer increpanda, ut cum culpa ab auctore non
agnoscitur quanti sit ponderis, ab increpantis ore sentiatur; et cum
quis sibi malum quod perpetravit levigat, hoc contra se graviter ex
corripientis asperitate pertimescat. Et quamvis ille loquatur de
correptione quae praelatis competit, tamen etiam in correptione quae ab
aliis fit, hoc est observandum; quamvis fraterna correptio semper
magis debeat ad lenitatem accedere; quia non ex auctoritate officii,
sed ex caritatis affectu exhibeatur.
Et per hoc patet solutio ad objecta.
|
|
