|
Quaestiuncula 1
1. Ad secundum sic proceditur. Videtur quod poena temporalis,
cujus reatus post poenitentiam manet, non taxetur secundum quantitatem
culpae. Taxatur enim secundum quantitatem delectationis quae fuit in
peccato, ut patet Apoc. 18, 7: quantum glorificavit se, et in
deliciis fuit, tantum date illi tormentum et luctum. Sed quandoque
ubi est major delectatio, est minor culpa: quia peccata carnalia quae
plus habent delectationis quam spiritualia, minus habent de culpa,
secundum Gregorium. Ergo poena non taxatur secundum quantitatem
culpae.
2. Praeterea, eodem modo aliquis obligatur ad praecepta moralia in
nova lege sicut in veteri. Sed in veteri lege debebatur pro peccatis
poenitentia septem dierum, ut scilicet septem diebus immundi essent.
Cum ergo in novo testamento imponatur poena septennis pro uno peccato
mortali, videtur quod quantitas poenae non respiciat quantitatem
culpae.
3. Praeterea, majus est peccatum homicidii quam peccatum
fornicationis in sacerdote: quia circumstantia quae sumitur ex specie
peccati, magis aggravat quam quae sumitur ex conditione personae. Sed
laico pro homicidio imponitur septennis poenitentia; sacerdoti pro
fornicatione decem annorum, secundum canones. Ergo poena non taxatur
secundum quantitatem culpae.
4. Praeterea, maximum peccatum est quod in ipsum corpus Christi
committitur: quia tanto gravius quis peccat, quanto major est in quem
peccatur. Sed pro effusione sanguinis Christi in sacramento altaris
contenti, injungitur poenitentia quadraginta dierum, vel parum
amplius; pro fornicatione autem simplici injungitur poena septennis
secundum canones. Ergo quantitas poenae non respondet quantitati
culpae.
1. Sed contra, Isai. 27, 8: in mensura contra mensuram, cum
abjecta fuerit, judicabo eam. Ergo quantitas judicii punitionis
peccati est secundum quantitatem culpae.
2. Praeterea, homo reducitur ad aequalitatem justitiae per poenam
inflictam. Sed hoc non esset, si quantitas culpae et poenae non sibi
responderet. Ergo unum alteri respondet.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod poenitens non sit debitor majoris poenae
quam illius quae a sacerdote est sibi injuncta. Sacramentum enim
semper consequitur suum effectum, nisi sit defectus ex parte
recipientis, vel ex parte conferentis. Sed quandoque imponitur minor
poenitentia quam sit condigna; et non est defectus ex parte
recipientis, quia paratus esset omnem poenitentiam sibi injunctam
facere; nec est defectus ex parte conferentis sacramentum, quia
secundum conscientiam suam et discretionem talem poenam taxat. Ergo
videtur, cum sacramentum poenitentiae sit ordinatum contra peccatum
totaliter destruendum, et quantum ad poenam et quantum ad culpam; quod
non remaneat debitor alicujus poenae, poenitentia injuncta peracta.
2. Praeterea, Deus est pronior ad remittendum poenam quam ad
exigendum. Sed si iste sacerdos majorem poenam satisfactoriam
injunxisset, poenitens obligaretur ad eam faciendam. Ergo videtur
quod si insufficientem poenam injungat, non exigatur aliquid amplius ab
eo.
3. Praeterea, in Purgatorio aliquis gravius punitur quam in hac
vita. Si ergo post peractam poenitentiam a sacerdote injunctam, adhuc
manet poena Purgatorii, videtur quod multum noceat sacerdos poenitenti
levem poenitentiam injungendo: et ita videtur quod sit valde
periculosum confessiones audire, cum non possit sciri quantitas poenae
debitae pro peccato; immo sit impossibile, quia sacerdos non potest
scire neque quantitatem contritionis neque quantitatem affectionis quam
peccator habuit in peccando.
1. Sed contra, secundum quantitatem delicti debet esse plagarum
modus ex praecepto legis. Si ergo minus imponatur, residuum ab eo in
Purgatorio exigetur.
2. Praeterea, error sacerdotis non potest poenitenti prodesse.
Prodesset autem, si non teneretur ad plus quam sibi per errorem
imponit. Ergo videtur quod sit adhuc debitor majoris poenae.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod poenam satisfactoriam non possit unus pro
alio explere. Quia ad satisfactionem meritum requiritur. Sed unus
pro altero non potest mereri vel demereri, cum sit scriptum: tu reddis
unicuique secundum opera sua. Ergo unus pro alio non potest
satisfacere.
2. Praeterea, satisfactio contra contritionem et confessionem
dividitur. Sed unus pro alio non potest conteri aut confiteri. Ergo
nec satisfacere.
3. Praeterea, unus orando pro alio, sibi meretur. Si ergo aliquis
pro alio satisfacere potest; satisfaciendo pro alio, pro se
satisfacit; et ita ab eo qui pro altero satisfacit non exigitur alia
satisfactio pro peccatis propriis.
4. Praeterea, si unus pro alio satisfacere potest; ergo ex quo unus
sibi suscipit debitum poenae, alius statim a debito liberatur; ergo si
moriatur postquam tota poena sibi debita ab alio suscepta est, statim
evolabit; vel si adhuc puniatur, duplex poena reddetur pro eodem
peccato: scilicet illius qui satisfacere incipit, et illius qui
punitur in Purgatorio.
1. Sed contra, Galat. 6, 2 dicitur: alter alterius onera
portate. Ergo videtur quod unus possit onus poenitentiae impositae pro
alio suscipere.
2. Praeterea, caritas magis potest apud Deum quam apud homines.
Sed unus potest apud homines pro alterius amore debitum ejus solvere.
Ergo multo fortius hoc in divino judicio fieri potest.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod poena post dimissionem
culpae exigitur ad duo; scilicet ad debitum solvendum, et ad remedium
praestandum. Potest ergo taxatio poenae considerari quantum ad duo.
Primo quantum ad debitum; et sic quantitas poenae radicaliter
respondet quantitati culpae, antequam de ea aliquid dimittatur. Sed
tamen quantum per primum eorum quae nata sunt remittere poenam, plus
remittitur, secundum hoc per aliud minus remittendum vel solvendum
restat; quia quanto per contritionem plus de poena dimissum est, tanto
per confessionem minus dimittendum restat. Secundo quantum ad remedium
vel illius qui peccavit, vel aliorum; et sic quandoque pro minori
peccato major injungitur poena: vel quia peccato unius difficilius
potest resisti quam peccato alterius; sicut juveni pro fornicatione
imponitur major poenitentia quam seni, quamvis minus peccet; vel quia
in uno peccatum est periculosius, sicut in sacerdote, quam in alio;
vel quia multitudo magis prona est ad illud peccatum; et ideo per
poenam unius alii sunt exterrendi. Poena ergo in foro poenitentiae
quantum ad utrumque taxanda est; et ideo non semper pro majori peccato
major poenitentia imponitur. Sed poena Purgatorii solum est ad
solvendum debitum, quia jam ulterius non manet locus peccandi; et ideo
illa poena taxatur solum secundum quantitatem peccati, considerata
tamen contritionis quantitate, et confessione, et absolutione; quia
per omnia haec aliquid de poena dimittitur. Unde etiam a sacerdote,
injungendo satisfactionem, sunt consideranda.
Ad primum ergo dicendum, quod in verbis illis duo tanguntur ex parte
culpae, scilicet glorificatio, et deliciae; quorum primum pertinet ad
elationem peccantis, qua Deo resistit; secundum ad delectationem
peccati. Quamvis autem sit minor delectatio quandoque in culpa
majori, tamen est ibi semper major elatio; et ideo ratio non
procedit.
Ad secundum dicendum, quod illa poena septem dierum non erat expiativa
a poena debita peccato; unde etiam si post illos dies moreretur, in
Purgatorio puniretur; sed expiabat ab irregularitate, a qua omnia
sacrificia legalia expiabant. Nihilominus tamen ceteris paribus plus
peccat homo in nova lege quam in veteri propter sanctificationem
ampliorem qua sanctificatur in Baptismo, et propter beneficia Dei
potiora humano generi exhibita; et hoc patet ex hoc quod dicitur
Hebr. 10, 29: quanto putatis deteriora mereri supplicia qui
filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti pollutum duxerit,
in quo sanctificatus est? Nec tamen hoc est universaliter verum quod
exigatur pro quolibet peccato mortali septennis poenitentia; sed hoc
est quasi quaedam regula communis, ut in pluribus competens: quam
tamen oportet dimittere, consideratis diversis peccatorum
circumstantiis.
Ad tertium dicendum, quod episcopus vel sacerdos cum majori periculo
suo et aliorum peccat; et ideo solicitius retrahunt ipsum canones a
peccato quam alios, majorem poenam injungendo, secundum quod est in
remedium, quamvis quandoque non debeatur tanta ex debito: unde et in
Purgatorio non tota ab eo exigitur.
Ad quartum dicendum, quod poena illa est intelligenda, quando nolente
sacerdote hoc accidit; si enim sponte effunderet, multo graviori poena
dignus esset.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod actus ministri bonus vel malus
nihil diversificat in efficacia sacramentorum. Unde sive sacerdos
discrete se habeat in injunctione poenitentiae, sive non; nihil
diversificatur quantum ad efficaciam absolutionis et confessionis et
contritionis; et ideo sive discrete poenitentiam injungat, sive non;
semper remanet reatus ad quantitatis ejusdem poenam; et ideo si eam hic
non explet, ab eo in Purgatorio exigetur.
Ad primum ergo dicendum, quod quandocumque injungitur poenitentia
minor condigno, defectus est ex parte imponentis, vel ex parte
recipientis. Sed quandoque potest esse sine culpa utriusque; sicut
quando imponens debitam diligentiam adhibet, et recipiens paratus est
ad implendum; et propter hoc non est inconveniens, si totaliter a
reatu poenae non liberetur.
Ad secundum dicendum, quod poenitens cum major condigno poenitentia
injuncta est, tenetur eam explere ex sacerdotis injunctione, qui non
solum debitum poenae considerat, sed peccato remedium adhibet; unde
post hanc vitam non exigitur ab eo tota, sed solum quantum sufficit ad
debitum solvendum.
Ad tertium dicendum, quod sacerdos minorem condigno poenitentiam
injungens, non semper peccat; tum quia non potest determinate
quantitatem poenae debitae cognoscere, quamvis aliquid proprie
consideratis regulis patrum determinare possit; tum quia quandoque
etiam ex industria minorem poenitentiam imponens, plus prodest
poenitenti quam noceat, qui forte magnitudine poenae posset a
poenitentia peragenda impediri propter debilitatem virtutis adhuc in eo
de novo recuperatae; et ideo negligit minus damnum, ut majus evitet;
et iterum paulatim confortatus in eo divinus amor ad plura poenitentiae
opera peragenda ipsum incitabit propria sponte quam sacerdos sibi
secundum quantitatem peccatorum injungere potuisset.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod poena satisfactoria est ad duo;
scilicet ad solutionem debiti, et ad medicinam pro peccato vitando.
Inquantum est ad remedium sequentis peccati, sic satisfactio unius non
prodest alteri; quia ex jejunio unius caro alterius non domatur, nec
ex actibus unius alius bene agere consuevit, nisi secundum accidens,
inquantum aliquis per bona opera potest alteri mereri augmentum
gratiae, quae efficacissimum remedium est ad peccatum vitandum. Sed
hoc est per modum meriti magis quam per modum satisfactionis. Sed
quantum ad satisfactionem debiti unus potest pro alio satisfacere,
dummodo sit in caritate, ut opera ejus satisfactoria esse possint.
Nec oportet quod major poena imponatur ei qui pro altero satisfacit,
quam principali imponeretur, ut quidam dicunt, hac ratione moti, quia
poena propria magis satisfacit quam aliena; quia habet vim
satisfaciendi, maxime ratione caritatis qua homo ipsam sustinet. Et
quia major caritas apparet in hoc quod aliquis pro altero satisfacit
quam si ipse satisfaceret; ideo minor poena requiritur in eo qui pro
altero satisfacit, quam in principali requireretur. Unde dicitur in
vitis patrum, quod propter caritatem unius, qui alterius fratris sui
caritate ductus, poenitentiam fecit pro peccato quod non commiserat,
alteri peccatum quod commiserat, dimissum est. Nec exigitur etiam
quantum ad solutionem debiti, quod ille pro quo fit satisfactio, sit
impotens ad satisfaciendum; quia etiam si esset potens, alio
satisfaciente pro ipso, ipse a debito immunis esset. Sed hoc
requiritur inquantum poena satisfactoria est in remedium; unde non est
permittendum ut aliquis pro alio poenitentiam faciat, nisi defectus
aliquis appareat in poenitente; vel corporalis, per quem sit impotens
ad sustinendum; vel spiritualis, per quem non sit promptus ad
portandum poenam.
Ad primum ergo dicendum, quod praemium essentiale redditur secundum
dispositionem hominis; quia secundum capacitatem videntium erit
plenitudo visionis divinae; et ideo, sicut unus non disponitur per
actum alterius, ita unus alteri non meretur praemium essentiale, nisi
meritum ejus habeat efficaciam infinitam, sicut Christi, cujus merito
solo pueri baptizati ad vitam aeternam perveniunt. Sed poena
temporalis pro peccato debita post culpae remissionem non taxatur
secundum dispositionem ejus cui debetur; quia quandoque ille qui est
melior, habet majoris poenae reatum; et ideo quantum ad poenae
dimissionem unus alteri mereri potest, et actus unius efficitur
alterius, caritate mediante, per quam omnes unum sumus in Christo.
Ad secundum dicendum, quod contritio ordinatur contra culpam, quae ad
dispositionem bonitatis vel malitiae hominis pertinet; et ideo per
contritionem unius alius a culpa non liberatur. Similiter per
confessionem homo se sacramentis Ecclesiae subjicit. Non autem potest
unus sacramentum pro alio accipere; quia in sacramento gratia
suscipienti datur, non alii. Et ideo non est similis ratio de
satisfactione, contritione, et confessione.
Ad tertium dicendum, quod in solutione debiti attenditur quantitas
poenae; sed in merito attenditur radix caritatis; et ideo ille qui ex
caritate pro alio meretur saltem merito congrui, etiam sibi magis
meretur; non autem qui pro alio satisfacit, pro se satisfacit; quia
illa quantitas poenae non sufficit ad utrumque peccatum; tamen sibi
meretur majus quid quam sit dimissio poenae, scilicet vitam aeternam.
Ad quartum dicendum, quod si ipsemet ad aliquam poenitentiam se
obligasset, non prius a debito esset immunis quam eam solvisset; et
ideo poenam ipse patietur, quamdiu ille satisfactionem pro eo fecerit;
quam si non fecerit, tunc uterque est debitor illius poenae; unus pro
commisso, alius pro omisso; et ita non sequitur quod peccatum unum bis
puniatur.
|
|
