|
Quaestiuncula 1
1. Ad tertium sic proceditur. Videtur quod per indulgentiam non
possit aliquid remitti de poena satisfactoria. Quia super illud 2
Timoth. 2, 13: negare seipsum non potest, dicit Glossa
interlinealis: quod faceret, si dicta sua non impleret. Sed ipse
dixit Deut. 25, 2: secundum mensuram delicti erit plagarum
modus. Ergo non potest aliquid remitti de poena satisfactionis taxata
secundum quantitatem culpae.
2. Praeterea, inferior non potest absolvere ab eo ad quod superior
obligavit. Sed Deus absolvendo a culpa ligat ad poenam temporalem,
ut dicit Hugo de sancto Victore. Ergo nullus homo potest absolvere a
poena illa, aliquid inde dimittendo.
3. Praeterea, hoc ad potestatem excellentiae pertinet, ut sine
sacramentis effectus sacramentorum tradatur. Sed nullus habet
potestatem excellentiae in sacramentis, nisi Christus. Cum ergo
satisfactio sit pars sacramenti operans ad dimissionem poenae debitae,
videtur quod nullus homo purus possit dimittere debitum poenae sine
satisfactione.
4. Praeterea, potestas ministris Ecclesiae non est tradita in
destructionem, sed in aedificationem. Sed hoc ad destructionem
pertinet, si satisfactio, quae ad utilitatem nostram inducta est
inquantum remedium praebet, tolleretur. Ergo potestas ministrorum
Ecclesiae ad hoc non se extendit.
1. Sed contra, 2 Corinth. 2, 10: nam et ego quod donavi, si
quid propter vos donavi, in persona Christi; Glossa: idest ac si
Christus donasset. Sed Christus poterat relaxare absque omni
satisfactione poenam peccati, ut patet Joan. 8, de muliere
adultera. Ergo et Paulus potuit; ergo et Papa potest, qui non est
minoris potestatis quam Paulus fuit.
2. Praeterea, Ecclesia generalis non potest errare: quia ille qui
in omnibus exauditus est pro sua reverentia, dicit Petro, super cujus
confessione Ecclesia fundata est: ego pro te rogavi, Petre, ut non
deficiat fides tua; Lucae 22, 32. Sed Ecclesia generalis
indulgentias approbat et facit. Ergo indulgentiae aliquid valent.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod non valeant tantum quantum
pronuntiantur. Indulgentiae enim non habent effectum nisi ex vi
clavium. Sed ex vi clavium non potest habens clavem dimittere de poena
peccati nisi aliquid determinatum, considerata quantitate peccati et
contritionis poenitentis. Ergo cum indulgentiae fiant pro libito
instituentis indulgentiam, videtur quod non valeant tantum quantum
pronuntiantur.
2. Praeterea, per debitum poenae homo a gloriae adeptione
retardatur, quam summe appetere debet. Sed si indulgentiae tantum
valent quantum pronuntiantur, in brevi homo per indulgentias discurrens
posset ab omni reatu temporalis poenae immunis reddi. Ergo videtur
quod deberet his acquirendis, omnibus aliis operibus dimissis, homo
vacare.
3. Praeterea, aliquando datur indulgentia, quod qui dat auxilium ad
aliquam fabricam erigendam, tertiam partem remissionis peccatorum
consequatur. Si ergo indulgentiae tantum valent quantum praedicantur,
tunc qui dat unum denarium, et secundo unum, et iterum tertium;
plenam absolutionem ab omni peccatorum poena consequitur; quod videtur
absurdum.
4. Praeterea, quandoque datur hoc modo indulgentia quod qui vadit ad
aliquam Ecclesiam, septem annos remissionis consequatur. Si ergo
tantum valet indulgentia quantum praedicatur, ille qui habet domum
juxta Ecclesiam, vel clerici Ecclesiae, qui quotidie vadunt,
consequuntur tantum quantum ille qui a remotis partibus venit; quod
videtur injustum; et iterum, ut videtur, pluries illam indulgentiam
consequitur in die, cum pluries vadat.
5. Praeterea, idem videtur alicui remittere poenam ultra justam
aestimationem quam remittere absque causa: quia quantum ad hoc quod
excedit, non recompensatur. Sed ille qui facit indulgentiam, non
posset remittere absque causa poenam in toto vel in parte alicui; ut si
Papa diceret alicui: ego remitto tibi omnem poenam tibi debitam pro
peccato. Ergo videtur quod nec possit aliquid dimittere ultra justam
aestimationem. Sed indulgentiae plerumque praedicantur ultra justam
aestimationem. Ergo non tantum valent quantum praedicantur.
1. Sed contra, Job 13, 7: numquid Deus indiget vestro
mendacio, ut loquamini pro eo dolos? Ergo Ecclesia praedicando
indulgentias, non mentitur; et ita tantum valent quantum
praedicantur.
2. Praeterea, 1 Corinth., 15, 14, dicit apostolus: si
inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides nostra. Ergo
quicumque in praedicatione falsum dicit, fidem, quantum est in se,
evacuat; et ita mortaliter peccat. Si ergo non tantum valent
indulgentiae quantum praedicantur, omnes mortaliter peccant
indulgentiam praedicantes; quod est absurdum.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod pro temporali subsidio non debeat dari
indulgentia. Quia remissio peccatorum est quoddam spirituale. Sed
dare spirituale pro temporali est simonia. Ergo hoc fieri non debet.
2. Praeterea, spiritualia subsidia sunt magis necessaria quam
temporalia. Sed pro spiritualibus subsidiis non videntur fieri
indulgentiae. Ergo multo minus pro temporalibus fieri debent.
1. Sed contra est communis Ecclesiae consuetudo, quae pro
peregrinationibus et eleemosynis faciendis indulgentias facit.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod ab omnibus conceditur
indulgentias aliquid valere: quia impium esset dicere, quod Ecclesia
aliquid vane faceret. Sed quidam dicunt, quod non valent ad
absolvendum a reatu poenae quam quis in Purgatorio secundum judicium
Dei meretur, sed valent ad absolutionem ab obligatione qua sacerdos
obligavit poenitentem ad poenam aliquam, vel ad quam etiam ordinatur ex
canonum statutis. Sed haec opinio non videtur vera. Primo, quia est
expresse contra privilegium Petro datum ut quod in terra remitteret,
et in caelo remitteretur; unde remissio quae fit quantum ad forum
Ecclesiae, valet etiam quantum ad forum Dei; et praeterea Ecclesia
hujusmodi indulgentias largiens seu dans, magis damnificaret quam
adjuvaret: quia remitteret ad graviores poenas, scilicet Purgatorii,
absolvendo a poenitentiis injunctis. Et ideo aliter dicendum, quod
valent et quantum ad forum Ecclesiae, et quantum ad judicium Dei ad
remissionem poenae residuae post contritionem et absolutionem et
confessionem, sive sit injuncta, sive non. Ratio autem quare valere
possunt, est unitas corporis mystici, in qua multi operibus
poenitentiae supererogaverunt ad mensuram debitorum suorum; et multas
etiam tribulationes injuste sustinuerunt patienter, per quas multitudo
poenarum poterat expiari, si eis deberetur: quorum meritorum tanta est
copia quod omnem poenam debitam nunc viventibus excedunt, et praecipue
propter meritum Christi, quod etsi in sacramentis operatur, non tamen
efficacia ejus in sacramentis includitur, sed sua infirmitate
efficaciam sacramentorum excedit. Dictum est autem supra, art. 2,
quaestiunc. 3, quod unus pro alio satisfacere potest. Sancti autem
in quibus superabundantia operum satisfactionis invenitur, non
determinate pro isto qui remissione indiget, hujusmodi opera fecerunt:
alias absque omni indulgentia remissionem consequeretur: sed communiter
pro tota Ecclesia, sicut apostolus dicit se implere ea quae desunt
passioni Christi in corpore suo pro Ecclesia ad quam scribit. Et sic
praedicta merita sunt communia totius Ecclesiae. Ea autem quae sunt
communia multitudinis alicujus, distribuuntur singulis de multitudine
secundum arbitrium ejus qui multitudini praeest. Unde sicut aliquis
consequeretur remissionem poenae, si alius pro eo satisfecisset; ita
si ei satisfactio alterius sibi per eum qui potest, distribuatur.
Ad primum ergo dicendum, quod remissio quae per indulgentias fit, non
tollit quantitatem poenae ad culpam: quia pro culpa unius alius sponte
poenam sustinuit, ut dictum est.
Ad secundum dicendum, quod iste qui indulgentias suscipit, non
absolvitur, simpliciter loquendo, a debito poenae; sed datur sibi
unde debitum solvat.
Ad tertium dicendum, quod effectus sacramentalis absolutionis est
diminutio reatus: et hic effectus non inducitur per indulgentias; sed
pro eo dans indulgentias solvit poenam quam debebat, de Ecclesiae
communibus bonis, ut ex dictis patet.
Ad quartum dicendum, quod majus remedium praebetur contra peccata
vitanda ex gratia quam ex assuetudine nostrorum operum. Et quia ex
affectu quem accipiens indulgentiam concipit ad causam pro qua
indulgentia datur, ad gratiam disponitur; ideo etiam per indulgentias
remedium ad peccata vitanda datur; et ita non est in destructionem
indulgentias dare, nisi inordinate dentur. Tamen consulendum est eis
qui indulgentiam consequuntur, ne propter hoc ab operibus poenitentiae
injunctis abstineant, ut etiam ex his remedium consequantur, quamvis a
debito poenae essent immunes; et praecipue, quia quandoque sunt
plurium debitores quam credant.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod circa hoc est multiplex
opinio. Quidam enim dicunt, quod hujusmodi indulgentiae non tantum
valent quantum praedicantur; sed unicuique tantum valent quantum fides
et devotio sua exigit. Sed dicunt, quod Ecclesia ad hoc ita
pronuntiat, ut quadam pia fraude homines ad bene faciendum alliciat,
sicut mater quae promittens filio pomum, ipsum ad ambulandum provocat.
Sed hoc videtur valde periculosum dicere. Sicut enim dicit
Augustinus in epistola 8 ad Hieronymum, si in sacra Scriptura
deprehenditur aliquid falsitatis, jam robur auctoritatis sacrae
Scripturae perit; et similiter si in praedicatione Ecclesiae aliqua
falsitas deprehenderetur, non essent documenta Ecclesiae alicujus
auctoritatis ad roborandum fidem. Et ideo alii dixerunt, quod valent
quantum pronuntiantur secundum justam aestimationem, non tamen dantis
indulgentiam, qui nimis forte aestimat quod dat; aut secundum
aestimationem recipientis, qui nimis parum aestimare posset quod
datur; sed secundum aestimationem quae justa est secundum judicium
bonorum, pensata conditione personae, et utilitate et necessitate
Ecclesiae: quia uno tempore Ecclesia plus indiget quam alio. Sed
haec etiam opinio non potest stare, ut videtur. Primo, quia secundum
hoc indulgentiae non valerent ad remissionem, sed magis ad
commutationem quamdam: et praeterea praedicatio Ecclesiae a mendacio
non excusaretur, cum quandoque indulgentia praedicetur longe major quam
justa aestimatio possit requirere omnibus praedictis conditionibus
pensatis; sicut quando Papa dat indulgentiam, quod qui vadit ad unam
Ecclesiam habeat septem annos de indulgentia: cujusmodi etiam
indulgentiae a beato Gregorio in stationibus Romae institutae sunt.
Et ideo alii dicunt, quod quantitas remissionis in indulgentiis non
est mensuranda secundum devotionem tantum suscipientis, ut prima opinio
dicebat, neque secundum quantitatem ejus quod datur, sicut dicebat
secunda; sed secundum causam pro qua indulgentia datur, ex qua
reputatur dignus ut talem indulgentiam consequatur; unde secundum quod
accedit ad causam illam, secundum hoc consequitur remissionem
indulgentiae, vel in toto vel in parte. Sed hoc iterum non potest
salvare consuetudinem Ecclesiae, quae interdum majorem pro eadem
causa, interdum minorem indulgentiam ponit; sicut rebus eodem modo se
habentibus, quandoque datur unus annus visitantibus Ecclesiam unam,
quandoque quadraginta dies, prout gratiam Papa facere voluerit
indulgentiam constituens. Unde quantitas remissionis non est
mensuranda ex causa quae facit indulgentia dignum. Et ideo aliter
dicendum, quod quantitas effectus consequitur quantitatem suae causae.
Causa autem remissionis poenae in indulgentiis non est nisi abundantia
meritorum Ecclesiae, quae se habet sufficienter ad totam poenam
expiandam; non autem causa remissionis effectiva est vel devotio aut
labor aut datum recipientis, aut causa pro qua fit indulgentia. Unde
non oportet ad aliquod horum proportionare quantitatem remissionis, sed
ad merita Ecclesiae, quae semper superabundant; et ideo secundum quod
applicantur ad istum, secundum hoc remissionem consequitur. Ad hoc
autem quod applicentur isti, requiritur auctoritas dispensandi
hujusmodi thesaurum; et unio ejus cui dispensatur, ad eum qui
merebatur, quod est per caritatem; et ratio dispensationis, secundum
quam salvetur intentio illorum qui opera meritoria fecerunt; fecerunt
enim ad honorem Dei, et utilitatem Ecclesiae in generali. Unde
quaecumque causa adsit quae in utilitatem Ecclesiae vergat, et honorem
Dei, sufficiens est ratio indulgentias elargiendi. Et ideo secundum
alios dicendum, quod indulgentiae simpliciter tantum valent quantum
praedicantur, dummodo ex parte dantis sit auctoritas, ex parte
recipientis caritas, ex parte causae pietas, quae comprehendit honorem
Dei, et proximi utilitatem. Nec in hoc nimis fit magnum forum de
misericordia Dei ut quidam dicunt, nec justitiae divinae derogatur:
quia nihil de poena dimittitur, sed unius poena alteri computatur.
Ad primum ergo dicendum, quod clavis, sicut supra dictum est, est
duplex: scilicet ordinis et jurisdictionis. Clavis ordinis
sacramentale quoddam est; et quia sacramentorum effectus non sunt
determinati ab homine, sed a Deo; ideo non potest taxare sacerdos
quantum per clavem ordinis in foro confessionis de poena debita
dimittat; sed tantum dimittitur quantum Deus ordinavit. Sed clavis
jurisdictionis non est quid sacramentale, et effectus ejus arbitrio
hominis subjacet; et hujus clavis effectus est remissio quae est per
indulgentias, cum non pertineat ad dispensationem sacramentorum talis
remissio, sed ad dispensationem bonorum communium Ecclesiae; et ideo
etiam legati non sacerdotes indulgentias concedere possunt. Unde in
arbitrio dantis indulgentiam est taxare quantum per indulgentiam de
poena remittatur. Si tamen inordinate remittat, ita quod homines,
quasi pro nihilo ab operibus poenitentiae revocentur, peccat faciens
tales indulgentias; nihilominus quis plenam indulgentiam consequitur.
Ad secundum dicendum, quod quamvis hujusmodi indulgentiae multum
valeant ad remissionem poenae, tamen alia opera satisfactionis sunt
magis meritoria respectu praemii essentialis, quod in infinitum melius
est quam dimissio poenae temporalis.
Ad tertium dicendum, quod quando datur indulgentia indeterminate: qui
dat auxilium ad fabricam Ecclesiae, intelligitur tale auxilium quod
sit conveniens ei qui auxilium dat; et secundum hoc plus vel minus de
indulgentia consequitur; unde etiam aliquis pauper dans unum denarium,
consequitur totam indulgentiam, non autem dives, quem non decet ad
opus tam pium et fructuosum ita parum dare; sicut non diceretur rex
alicui homini auxilium facere, si ei obolum daret.
Ad quartum dicendum, quod ille qui est vicinus Ecclesiae, et etiam
sacerdotes et clerici, consequuntur tantam indulgentiam sicut illi qui
venirent a mille dietis: quia remissio non proportionatur labori, ut
dictum est, sed meritis quae dispensantur, ut dictum est. Sed iste
qui plus laboraret, plus de merito acquireret. Sed hoc
intelligendum, quando indistincte indulgentia datur: quandoque enim
distinguitur, sicut Papa in generalibus absolutionibus illis qui
transeunt mare, dat quinque annos; aliis qui transeunt montes, tres;
aliis unum: nec tamen quotiescumque vadit infra tempus indulgentiae,
toties eam consequitur. Quandoque autem ad determinatum tempus datur;
ut cum dicitur: quicumque vadit ad Ecclesiam talem usque ad tale
tempus, habeat tantum de indulgentia; intelligitur semel tantum. Sed
si in aliqua Ecclesia sit indulgentia perennis, sicut in Ecclesia
beati Petri, quadraginta dierum; tunc quoties vadit aliquis, toties
indulgentiam consequitur.
Ad quintum dicendum, quod causa non requiritur ad hoc quod secundum
eam debeat mensurari remissio poenae, sed ad hoc quod intentio illorum
quorum merita communicantur, ad ipsum pervenire possit. Bonum autem
unius continuatur alteri dupliciter. Uno modo per caritatem; et sic
etiam sine indulgentiis aliquis est omnium bonorum particeps quae
fiunt, si in caritate sit. Alio modo per intentionem facientis; et
sic per indulgentias, si causa legitima adsit, potest intentio illius
qui pro utilitate Ecclesiae operatus est, ad istum continuari.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod temporalia ad spiritualia
ordinantur, quia propter spiritualia temporalibus uti debemus; et ideo
pro temporalibus simpliciter non potest fieri indulgentia, sed pro
temporalibus ordinatis ad spiritualia, sicut repressio inimicorum
Ecclesiae, qui pacem Ecclesiae perturbant; vel sicut constructio
Ecclesiarum et pontium, et aliarum eleemosynarum collatio. Et per
hoc patet quod non fit ibi simonia, quia non datur spirituale pro
temporali, sed pro spirituali.
Unde patet solutio ad primum.
Ad secundum dicendum, quod etiam pro pure spiritualibus potest fieri
indulgentia, et fit quandoque; sicut quicumque orat pro rege Franciae
habet decem dies de indulgentia a Papa Innocentio IV. Et similiter
crucem praedicantibus datur quandoque eadem indulgentia quae crucem
accipientibus.
|
|
