|
Quaestiuncula 1
1. Ad secundum sic proceditur. Videtur quod integritas formae
baptismalis non contineatur in his verbis, ego te baptizo in nomine
patris et filii et spiritus sancti. Actio enim magis debet attribui
principali agenti quam secundario. Sed principalis baptizans est
Christus, ut patet Joan. 1, 33, ubi dicitur: hic est qui
baptizat; homo autem est tantum minister Baptismi. Ergo magis debuit
dici, Christus te baptizat etc. quam ego te baptizo.
2. Praeterea, secundum grammaticos in verbis primae et secundae
personae intelligitur nominativus certus et determinatus. Sed baptizo
est verbum primae personae. Ergo non fuit necessarium quod adderetur
ego.
3. Praeterea, sacramenta habent a divina institutione efficaciam et
virtutem. Sed ex forma quam dominus tradidit Matth. ult. 19, ubi
dicitur, docete omnes gentes, non potest haberi quod ego te baptizo
sit de forma Baptismi: quia hoc participium baptizantes, ponitur ibi
ad designandum exercitium actus; non quasi pars formae. Ergo videtur
quod non sit de necessitate formae.
4. Praeterea, simul dominus praecepit actum docendi et baptizandi,
Matth. ult. Sed non exigitur ad docendum quod sacerdos dicat, ego
te doceo. Ergo similiter non exigitur ad Baptismum quod dicat, ego
te baptizo.
5. Praeterea, verba non debent dirigi ad eum qui non est verborum
sensus perceptivus. Sed quandoque baptizatus non potest percipere
sensum verborum, sicut patet quando puer baptizatur. Ergo non debet
dicere, baptizo te, sed, baptizo Joannem.
6. Praeterea, hoc videtur ex modo loquendi quo dominus usus est,
ponens baptizandos in tertia persona dicens: baptizantes eos.
7. Praeterea, materia sacramenti non minus est de essentia
sacramenti quam suscipiens illud sacramentum. Sed nulla mentio fit in
forma de aqua, quae est materia sacramenti. Ergo non debet fieri
mentio de recipiente, ut dicatur: baptizo te.
8. Praeterea, Baptismus a passione Christi efficaciam habet, et
figura est mortis Christi, ut patet Rom. 6. Ergo potius debuit in
Baptismi forma fieri mentio de fide passionis quam de fide
Trinitatis.
9. Praeterea, omne illud in quo personae non conveniunt, debet de
eis pluraliter dici. Sed personae distinguuntur quantum ad nomen:
quia nomen filii patri non convenit, nec e converso. Ergo non debuit
dici: in nomine patris etc., sed: in nominibus.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod liceat ea quae in hac forma ponuntur,
mutare sine praejudicio Baptismi. Graeci enim hanc formam baptizandi
habent: baptizatur servus Christi Nicolaus in nomine patris et filii
et spiritus sancti. Sed apud omnes est unum Baptisma. Ergo et
noster similiter Baptismus fieri posset.
2. Praeterea, hoc quod dicit: ego baptizo te, ponitur in forma ad
exprimendum Baptismi actum. Sed actus Baptismi potest effici ab uno
et duobus et in unum et in duos. Ergo potest fieri mutatio formae, ut
dicatur: nos baptizamus vos.
3. Praeterea, Ecclesia est ejusdem potestatis nunc cujus erat
primitiva Ecclesia quantum ad sacramentorum dispensationem. Sed
primitiva Ecclesia mutavit formam Baptismi: quia baptizabant in
nomine Christi, sicut in Act. legitur. Ergo et nunc Ecclesia
formam mutare posset.
4. Praeterea, tres personae in forma Baptismi ponuntur ad
exprimendum fidem Trinitatis. Sed ita exprimeretur fides
Trinitatis, si diceretur: in nomine Trinitatis, sicut si dicitur:
in nomine patris et filii et spiritus sancti. Ergo potest ita mutatio
fieri ut dicatur: in nomine Trinitatis.
5. Praeterea, virtus sacramentaria non consistit in verbis, nisi
secundum quod ad significationem referuntur: alias non esset virtutis
alicujus nisi in una lingua, quia voces non sunt eaedem apud omnes.
Sed idem significat pater quod genitor, et filius quod genitus, et
spiritus sanctus quod ab utroque procedens. Ergo potest hoc modo fieri
mutatio, ut dicatur: in nomine genitoris, et geniti, et procedentis
ab utroque.
6. Praeterea, qui corrumpit verba mutat litteras et syllabas, et
per consequens dictiones. Sed infra, dist. 6, dicitur, quod
reputatur Baptismus, quamvis aliquis verba corrupte proferat. Ergo
potest fieri formae mutatio.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod non possit aliquid addi vel minui. Non
enim est minor necessitas in verbis quae pertinent ad formas
sacramentorum, quam in verbis sacrae Scripturae. Sed in verbis
sacrae Scripturae non licet addere vel minuere, ut patet Apocal.
ult. Ergo nec verbis formarum in sacramentis.
2. Praeterea, in formis naturalibus ita est quod differentia addita
vel subtracta variat speciem. Ergo et si in formis sacramentorum
aliquid addatur vel subtrahatur, tolletur ratio illius sacramenti.
3. Praeterea, Ariani non mutabant formam istam nisi per
additionem. Dicebant enim: in nomine patris majoris et filii
minoris; et propter hoc non reputabantur baptizati. Ergo non licet
addere vel diminuere in forma.
4. Sed contra, in littera habetur ab Ambrosio quod si fides totius
Trinitatis corde teneatur et una tantum persona sit nominata, sit
Baptisma verum. Ergo licet aliquid de forma subtrahere.
5. Praeterea, actus baptizandi ponitur in forma ad excitandum
attentionem. Ergo, ut videtur, licet addere verbum intentionem
signans, ut dicatur: intendo te baptizare.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur quod non possit fieri interpositio vel
transpositio. Quia Baptismus est unus actus: unus autem est actus
qui est continuus, ut dicitur in 5 physicorum. Sed interruptio
tollit continuitatem Baptismi. Ergo tollit unitatem ejus; ergo non
debet fieri aliqua interruptio.
2. Praeterea, sicut ad fidem Trinitatis pertinent tres personae,
ita et personarum ordo. Sed in translatione variatur ordo. Ergo
corrumpitur forma.
1. Sed contra est, quia transposita nomina et verba idem
significant.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod forma completiva rei
media est quodammodo inter materiam quam perficit, et causam
efficientem a qua producitur, ut virtus efficientis mediante forma ad
materiam traducatur. Et quia medium complectitur aliquo modo utrumque
extremorum, ideo forma Baptismi continet et principale efficiens,
unde Baptismus efficaciam habet, et materiam Baptismi proximam quae
est actus ablutionis; et ideo ponitur: in nomine patris et filii et
spiritus sancti, tamquam principale efficiens, a quo Baptismus
efficaciam habet; et ponitur actus materialis cum iis quae circumstant
ipsum scilicet conferens et recipiens, in hoc quod dicitur: ego
baptizo te.
Ad primum ergo dicendum, quod principale agens significatur in
invocatione Trinitatis quae invisibiliter agit, et ideo relinquebatur
ut circa actum materialem poneretur agens secundarium, scilicet
minister sacramenti.
Ad secundum dicendum, quod formae sacramentorum non accipiuntur ut
voces significativae tantum, sed ut effectivae. Et quia nihil agit
nisi secundum quod perfectum est, ideo de integritate formae
baptismalis est ut ponatur totum quod ad Baptismum requiritur, quamvis
unum ex alio intelligi possit.
Ad tertium dicendum, quod in verbis illis dominus principaliter non
intendit tradere formam sacramenti, quia prius eis tradiderat, quando
baptizabant etiam ante passionem; sed intendit eis praecipere actum
baptizandi secundum formam prius eis traditam; et ideo ex verbis illis
potest probabiliter accipi forma praedicta, quamvis non expresse ibi
ponatur.
Ad quartum dicendum, quod quia Baptismus est sacramentum
necessitatis, et in sacramento requiritur intentio; ideo oportet
exprimi omnia quae intentionem determinant ad actum illum; non autem
sic in aliis actibus, in quibus non est tantum periculum, si intentio
non adsit. Vel dicendum, quod alii actus habent efficaciam ex ipso
suo exercitio tantum, sed actus baptizandi habet efficaciam ex forma
verborum. Et quia talis efficacia est sacramentalis, idcirco oportet
quod verba formae significando efficaciam actui praebeant; et ideo
oportet baptizantem actum suum verbo significare, quamvis hoc in aliis
actibus non reperiatur.
Ad quintum dicendum, quod ratio illa tenet de illis verbis quae
proferuntur causa significationis tantum, non autem de illis quae
proferuntur causa efficiendi, quae etiam oportet ad res non
intelligentes proferri, ut effectus verborum determinetur ad res
illas; unde etiam dicitur: exorcizo te creatura salis.
Ad sextum dicendum, quod dominus praecipiebat actum Baptismi, ut
absentium; et ideo oportebat quod uteretur tertia persona: secus autem
est de illis qui exercent actum illum in praesentes.
Ad septimum dicendum, quod aqua comprehenditur in distinctione
Baptismi: quia Baptismus nihil aliud est quam ablutio facta in aqua;
et ideo esset nugatio, si iterum poneretur.
Ad octavum dicendum, quod actio semper magis attribuitur principali
agenti, quia efficacius imprimit ad agendum. Tota enim virtus mediae
causae est a prima, sed non convertitur: quia prima causa a qua
Baptismus efficaciam habet, auctoritative est Trinitas; passio autem
Christi causa secundaria et meritoria; ideo magis fit mentio de
Trinitate quam de passione.
Ad nonum dicendum, quod nomen non competit voci nisi secundum quod
facit notitiam de re; nomen enim dicitur quasi notamen. Notitiam
autem habemus de Trinitate per fidem. Et quia est una fides
Trinitatis, et una confessio Dei, quamvis sint diversae voces
significantes tres personas; ideo dicitur: in nomine, quasi in
invocatione, quae fit per professionem exteriorem interioris fidei.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod quia sacramenta efficaciam
habent ex institutione divina, et principalius est in sacramentis forma
quam etiam materia; ideo sicut nulli licet mutare sacramentum, vel
aliquod novum instituere, ita nulli licet mutare formam sacramenti
quantum ad id quod est de essentia formae absque speciali consilio
spiritus sancti, qui virtutem suam illis verbis non alligavit: et si
mutatur, nihil agitur; et praeter hoc culpa incurritur. Si autem
aliquid pertinet ad formam ex determinatione Ecclesiae, si illud
mutatur, nihilominus est sacramentum, sed culpa incurritur. In forma
autem baptismali essentialius est quod exprimit causam agentem, a qua
est tota efficacia, quam quod exprimit actum exercitum; et ideo
quantum ad omnes invocatio Trinitatis est de essentia formae, nec
aliqui quantum ad hoc formam mutare possunt. Quidam vero dicebant,
quod actus exercitus non est de essentia formae, et quod in illa
invocatione Trinitatis essentia formae consistit; quos refellit
auctoritas Alexandri Papae, qui dicit, quod non est Baptismus illud
lavacrum quo aliquis in nomine patris et filii et spiritus sancti nihil
addendo baptizatur.
Ad primum ergo dicendum, quod secundum opinionem Graecorum, de
necessitate formae est actus Baptismi quantum ad significatum, sed non
quantum ad consignificatum. Persona autem baptizans per ministerium
non est de necessitate formae, quia ex eo Baptismus efficaciam non
habet; sed persona recipiens est de necessitate formae, quia actus ad
suscipientem terminatur; et ideo differunt in forma a nobis quantum ad
tria. Primo, quia personam ministri in forma non exprimunt; et hoc
dicunt ad removendum errorem qui fuit in primitiva Ecclesia, qui
efficaciam Baptismi baptizanti attribuebat, ut patet Corinth. 3.
Secundo in hoc quod significant actum sub alia persona, scilicet
tertia, et sub alio modo, scilicet subjunctivo vel optativo, ad
significandum quod actus interior expectatur ab extra. Tertio quia
personam ponunt in nominativo casu, et in tertia persona; quia
quandoque baptizatus non habet intellectum ut ad eum possit dirigi
sermo. Utrum autem ipsi mutent aliquid quod sit de substantia formae,
ut sic oporteat rebaptizari, quamvis quidam dicant hoc, non tamen est
determinatum, sed dubium apud quosdam, quibus videtur quod sufficiat
actum Baptismi significare ad perfectionem sacramenti, et quod
consignificationis determinatio sit ex Ecclesiae institutione. Hoc
autem certum quod forma qua nos utimur, melior est: tum quia
perfectior est, ut patet ex supradictis; tum quia magis consonat
verbis Evangelii quod ministros baptizantes dicit; tum propter
auctoritatem Ecclesiae, quae hanc formam tradit, quae nunquam a vera
fide legitur declinasse, hanc formam ab apostolis retinens; et ideo
non licet, praecipue Latinis, in forma Graecorum baptizare: quod si
praesumerent, secundum quosdam non esset Baptismus, secundum quosdam
autem esset, sed graviter peccarent.
Ad secundum dicendum, quod unus actus qui uno agente expleri potest,
non progreditur a pluribus agentibus simul, et ideo unus baptizans,
cum ipse solus baptizare possit, debet significare actum suum non ut a
pluribus exeuntem, sed ut a se solo; et ideo non potest dici, nos
baptizamus; sed secundum quosdam dici potest, ego baptizo vos, si
necessitas adsit. Nec est aliqua mutatio formae, quantum ad
significationem, quia plurale non est nisi singulare geminatum.
Potest et alia ratio assignari, quia baptizo vos, idem est quod
baptizo te et te; et ideo per hoc non fit mutatio formae quantum ad
sensum, sed solum quantum ad vocem. Sed nos baptizamus, idem est
quod ego et ille; non autem ego et ego. Unde non omnino est idem; et
ideo qui dicit, nos baptizamus, nihil facit; qui autem dicit,
baptizo vos, si simul plures baptizaret, baptizatum est; sed peccat,
nisi ex magna necessitate faciens.
Ad tertium dicendum, quod forma quam dominus tradidit, non fuit ab
apostolis mutata quantum ad intellectum: quia in Christi nomine tota
Trinitas intelligitur, ut in littera habetur, sed solum quantum ad
vocem: et hoc est quod quidam dicunt, quod est mutata forma
sensibilis, sed non intelligibilis. Nec hoc ipsum potuissent, nisi
ex familiari consilio spiritus sancti. Ratio autem mutationis fuit,
ut nomen Christi amabile redderetur, si in ejus nomine Baptismus
fieret: et hoc etiam Ecclesia nunc posset, si speciale praeceptum a
spiritu sancto haberet; non autem propria auctoritate. Et quia illius
mutationis causa fuit conveniens illi tempori, ideo cessante causa,
cessat effectus: et modo non esset Baptismus; si quis in Christi
nomine baptizaret, ut communiter dicitur; quamvis quidam contrarium
dicant.
Ad quartum dicendum, quod in nomine Trinitatis non exprimuntur ipsae
personae, sed solum numerus personarum; et ideo non sufficit dicere,
in nomine Trinitatis; nec esset Baptismus, si diceretur.
Ad quintum dicendum, quod genitor non significat personam patris sicut
hypostasim subsistentem, ut hoc nomen pater, sed per modum actus; et
ideo non est eadem significatio, si dicatur in nomine genitoris, et in
nomine patris; et similis ratio est de aliis. Quamvis autem non sit
eadem vox in Graeco et Latino, tamen est eadem vocis significatio;
et in qualibet lingua verba illa pertinent ad formam quae principalius
sunt instituta ad signandum personas illas.
Ad sextum dicendum, quod qui corrupte profert verba, aut hoc facit ex
industria; et sic non videtur intendere quod Ecclesia intendit, unde
non est Baptismus: aut hoc facit ex ignorantia vel defectu linguae;
et tunc dicitur quod si sit tanta corruptio quod omnino auferat sensum
locutionis, non est Baptismus; si autem sensus locutionis remaneat,
tunc erit Baptismus; et hoc praecipue accidit quod sensus non
mutatur, quando fit corruptio in fine: quia ex parte finis mutatio
variat consignificationem, non autem significationem, ut grammatici
dicunt. Sed mutatio ex parte principii variat significationem; unde
corruptio talis, maxime si sit magna, omnino sensum locutionis
auferret. Quando autem sensus locutionis aliquo modo manet, tunc
quamvis mutetur forma quantum ad sonum sensibilem, non tamen mutatur
quantum ad significationem: quia quamvis oratio corrupte prolata nihil
significet ex veritate impositionis, significat tamen ex accommodatione
usus.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod de subtractione hoc certum est,
quod si subtrahatur aliquid quod sit de essentia formae, non est
Baptismus, et ille qui baptizat, graviter peccat. Et quia apud
omnes invocatio Trinitatis est de essentia formae ideo hoc nullo modo
subtrahi potest. Sed quidam dicunt, quod expressio actus non est de
substantia formae; unde si subtrahatur, facta sola Trinitatis
invocatione, erit Baptismus, quamvis peccet baptizans. Sed contra
hoc est decretalis Alexandri Papae tertii qui dicit, quod si quis
puerum in aqua ter merserit dicendo, in nomine patris et filii et
spiritus sancti, si non dicat: ego baptizo te, talis immersio non
facit Baptisma. Oportet enim quod per formam virtus Trinitatis
invocatae ad materiam propositam determinetur, quod fit in expressione
actus. Similiter etiam expressio personae baptizatae est de substantia
formae, quia per eam determinatur actus ad hunc Baptismum; et ideo si
subtrahatur, non erit Baptismus. Sed expressio personae baptizantis
dicitur quod non est de forma quantum ad necessitatem sacramenti, sed
ex institutione Ecclesiae, ut intentio magis referatur ad actum
illum; et ideo si omittatur, erit Baptismus, sed peccat omittens.
De additione vero duo sunt observanda. Primum est ex parte addentis.
Quia si adderet, intendens illud esse de forma, quasi volens per hoc
novum ritum adducere, constat quod non intendit proferre formam qua
utitur Ecclesia, et ita nec facere quod Ecclesia facit: quare non
esset Baptismus. Secus autem est, si quis ex aliqua causa adderet,
ut ex devotione quadam. Secundum est ex parte ejus quod additur: quod
si est corruptivum formae, tunc non est Baptismus; si autem non, est
Baptismus secundum quosdam; sicut si dicatur, in nomine patris
majoris et filii minoris, corrumpitur fides quam forma profitetur. Si
autem addatur, et beatae Mariae, quidam dicunt quod non est
Baptismus, quia non fit Baptismus in virtute beatae Mariae: fieret
autem si diceretur; et beata Maria juvet puerum istum, vel aliquod
hujusmodi. Alii autem dicunt et probabilius, quod esset Baptismus
etiam primo modo additione facta. Quia secundum Magistrum: in nomine
patris, idem est quod in invocatione. Potest autem in invocatione
beatae Mariae fieri Baptismus, cum invocatione Trinitatis; non
quasi ex virtute ejus efficaciam habeat Baptismus, sicut habet ex
virtute Trinitatis, sed ut ejus intercessio baptizato proficiat ad
salutem. Quidam autem addunt tertium considerandum: dicunt enim,
quod si fiat additio in medio vel in principio, non est Baptismus; si
autem in fine, est Baptismus. Sed hoc nullam videtur habere
rationem. Unde secundum alios qualitercumque fiat additio non refert,
dummodo non sit contraria formae, et baptizans non intendat mutare
ritum Baptismi.
Ad primum ergo dicendum, quod illud dicitur contra haereticos qui
addebant Scripturae, vel minuebant ex ea propter fidei corruptionem;
et similiter in proposito additio vel subtractio corrumpens formam
tollit Baptisma.
Ad secundum dicendum, quod hoc est verum de differentia essentiali,
non autem de accidentali. Unde si subtrahatur aliquid de essentia
formae existens, vel addatur aliquid non de essentia formae, ac si sit
de essentia formae, non erit Baptismus.
Ad tertium dicendum, quod additio illa corrumpebat fidem Trinitatis
quam exprimit forma; et ideo corrumpebat formam.
Ad quartum dicendum, quod secundum quosdam sufficiebat quantum ad
invocationem Trinitatis, ut nihil minueretur de forma intelligibili,
quamvis minueretur de forma sensibili, quia in una persona omnes
intelliguntur. Ideo dicebant; quod una persona nominata plenus esset
Baptismus, si fides interius plena esset. Sed quia fides personae
baptizantis vel infidelitas nihil prodest nec nocet ad Baptismum, qui
fit in fide Ecclesiae; ideo quasi communiter modo dicitur, quod
oportet omnes tres personas exprimi; et ideo ad verbum Ambrosii
multipliciter respondetur. Quidam enim dicunt, quod cum dicit:
plenum fit sacramentum, ponit sacramentum pro fide: quia qui unam
tantum personam confitetur, si alias corde teneat, plenam habet
fidem. Quidam vero dicunt, quod intelligitur quantum ad plenitudinem
ipsius sacramenti quam habet ex fide: quod patet ex hoc quod dicit:
plenum est fidei sacramentum; vel quod intelligatur secundum quosdam in
casu quando una persona nominata, puer vel sacerdos moreretur
(creditur enim quod invisibilis sacerdos suppleret defectum), vel in
casu simili, in quo apostoli in nomine Christi baptizabant; et hoc
magis consonat verbis ejus.
Ad quintum dicendum, quod qui intendit aliquid facere, non est
consequens quod faciat illud; unde esset ad corruptionem formae: ego
intendo te baptizare.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod cum forma verborum consistat in
tribus, scilicet significatione, integritate verborum, et ordine;
quidam dicunt, quod quidquid horum mutetur vel varietur, non erit
Baptismum. Sed quia formae sacramentorum sunt quaedam fidei
professiones, fidem autem non profitentur verba formae nisi ratione
suae significationis; ideo alii dicunt, quod dummodo servetur
intellectus vel implicite vel explicite, etiam si non esset vocum
integritas nec ordo, idem erit Baptismus. Sed quia sacramentum
quantum ad formam et materiam debet esse ejusdem signum, ideo alii
dicunt medio modo, quod requiritur et significatio plena, et verba
integra quae sunt de essentia formae. Si autem ordo, vel aliquid
circa verba mutetur quod non tollit nec significationem nec integritatem
verborum, erit Baptismus.
Et secundum hoc ad primum dicendum, quod si fiat tanta interruptio
quod intercipiat intentionem baptizantis, tunc non erit una forma; et
ideo utraque per se erit imperfecta, nec sufficit ad Baptismum; sicut
si dicatur: in nomine patris, et interponat longam fabulam, et postea
dicat, et filii. Si autem ita fiat parva interruptio, vel verbi non
corrumpentis formam, ut si dicatur: in nomine patris omnipotentis;
aut silentii, aut tussis, vel alicujus hujusmodi, quod intentionem
non discontinuet; tunc erit ab unitate intentionis unitas formae.
Constat enim quod continuitas formae ex vocibus unitatem habere non
potest, cum oratio sit quantitas discreta.
Ad secundum dicendum, quod quidam dicunt, quod si sit talis ordo qui
mutet intellectum, non fit Baptismus; ut si dicatur: in nomine
patris baptizo te, et filii et spiritus sancti. Si autem non mutetur
intellectus, erit Baptismus, ut si dicatur: in nomine patris et
filii et spiritus sancti baptizo te. Alii vero dicunt, quod
qualitercumque mutetur ordo verborum, non videtur intellectus mutari;
et ideo erit Baptismus, quamvis peccet transponens. Et secundum hoc
dicendum, quod ordo personarum non est quo una sit prior altera, sed
quo una est ex altera; quem ordinem ipsa nomina personarum ostendunt,
quocumque ordine proferantur.
|
|
