|
Quaestiuncula 1
1. Ad quartum sic proceditur. Videtur quod veritas sit propter
scandalum dimittenda. In parabola de zizania dicit Glossa
Augustini: cum multitudo est in causa, vel princeps, detrahendum est
severitati. Sed non nisi propter scandalum. Ergo veritas justitiae
propter scandalum dimittenda est.
2. Praeterea, vitatio cujuslibet peccati pertinet ad veritatem
vitae. Sed homo ad vitandum scandalum proximi debet peccatum veniale
committere: quia plus debet cavere damnum aeternum proximi, quod
patitur per peccatum mortale quo scandalizatus fuit, quam damnum
temporale suum, quod patitur per peccatum veniale. Ergo veritas vitae
dimittenda est propter scandalum.
3. Praeterea, aliquando subtrahitur praedicatio propter scandalum
generale. Sed praedicatio pertinet ad veritatem doctrinae. Ergo et
veritas doctrinae dimittenda est propter scandalum.
1. Sed contra est quod Gregorius dicit: si de veritate scandalum
sumitur, utilius permittitur nasci scandalum quam veritas relinquatur.
Ergo veritas non est propter scandalum dimittenda.
2. Praeterea, homo non debet peccare ut alterius peccatum vitet.
Sed ille qui dimittit veritatem, peccat. Ergo non debet propter
scandalum alterius aliquis veritatem dimittere.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod consilia sint propter scandalum
dimittenda. Quia regula est Hieronymi, quod omne quod potest fieri
vel non fieri salva triplici veritate, dimittendum est propter
scandalum. Sed consilia sunt hujusmodi. Ergo sunt dimittenda propter
scandalum.
2. Praeterea, votum religionis quoddam consilium est. Sed homo
debet dimittere religionis ingressum propter scandalum parentum, ne
honor eis debitus subtrahatur: quia praeceptum est: honora parentes,
Exod. 20. Ergo consilia sunt propter scandalum dimittenda.
3. Praeterea, opera misericordiae quandoque dimittenda sunt propter
scandalum, ne credantur fieri intentione vanae laudis. Sed opera
misericordiae sunt in consilio vel in praecepto: nec sunt dimittenda
secundum quod sunt in praecepto, quia jam pertinent ad veritatem
vitae. Ergo sunt dimittenda propter scandalum, inquantum sunt in
consilio.
4. Sed contra, scandalum est dictum vel factum minus rectum. Sed
consilium non est de rebus minus rectis, sed de majoribus bonis. Ergo
non est dimittenda propter scandalum observatio consiliorum.
5. Praeterea, Hieronymus dicit ad Eliodorum: licet parvulus in
collo pendeat nepos, licet sparso crine et scissis vestibus ubera sua
ostendat mater, licet in limine pater jaceat, percalcato perge patre,
siccis oculis ad vexillum crucis evola. Solum genus pietatis est in
hac re esse crudelem. Loquitur autem de assumptione religionis. Ergo
consilia non sunt dimittenda nec etiam propter scandala propinquorum,
et ita multo minus propter scandala aliorum.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod res temporales sint dimittendae propter
scandalum. Apostolo enim debebantur temporalia, qui spiritualia
seminabat. Sed apostolus non usus est hac potestate, ne offendiculum
daret Evangelio Christi, ut patet 1 Corinth. 9. Ergo et nos pro
scandalo vitando temporalia debemus abjicere.
2. Praeterea, aliquis tenetur dare rem suam existenti ultima in
necessitate ad mortem temporalem evitandam. Sed magis debemus obviare
morti spirituali proximi quam corporali. Ergo potius debemus rem
temporalem dimittere quam dimittamus eum in mortem spiritualem cadere
per scandalum.
3. Praeterea, inter omnia temporalia cibus maxime necessarius est
corpori. Sed cibus dimittendus est propter scandalum; dicitur enim 1
Corinth. 13, 13: si esca scandalizat fratrem meum, non
manducabo carnes in aeternum. Ergo multo fortius alia temporalia sunt
propter scandalum dimittenda.
4. Praeterea, 1 Corinth. 6, 7, dicit apostolus: jam delictum
est in vobis quod judicia habetis inter vos. Quare non magis injuriam
accipitis? Hoc autem non dicit nisi propter scandalum quod inde
sequebatur. Ergo propter scandalum homo debet dimittere temporalia,
ne ea in judicio repetat.
5. Praeterea, decimae computantur inter spiritualia temporalibus
annexa. Sed Ecclesia non exigit decimas, ut scandalum vitet. Ergo
multo fortius alia temporalia sunt propter scandalum dimittenda.
6. Praeterea, in ordine caritatis debemus bonum spirituale proximi
bono nostro temporali praeponere, sicut etiam animam ejus corpori
nostro. Ergo potius debemus dimittere bona nostra temporalia quam
proximi in spiritualibus detrimenta patiantur per scandalum.
7. Praeterea, homo potest dimittere temporalia vel non dimittere
salva triplici veritate. Ergo, secundum Hieronymum, debent propter
scandalum temporalia dimitti.
1. Sed contra, beatus Thomas Cantuariensis repetivit res
Ecclesiae cum scandalo regis. Ergo et nobis licet repetere bona
temporalia cum scandalo aliorum.
2. Praeterea, nullus ex peccato suo debet reportare commodum. Hoc
autem esset, si ei qui scandalizatur, res alienae quas detinet,
dimitterentur. Ergo non sunt dimittendae res temporales possidenti
injuste propter scandalum ejus vitandum.
Quaestiuncula 1
1 Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod scandalum activum
nunquam est sine peccato facientis, ut ex dictis patet. Nulla autem
de causa debet aliquis inclinari ad peccandum; unde potius debet omnia
praetermittere quam scandalum activum faciat, neque unquam propter
scandalum activum vitandum potest dimitti veritas: quia quicumque
veritatem sequitur, non scandalizat active, cum scandalum activum sit
factum vel dictum minus rectum; unde cum quaeritur utrum veritas sit
dimittenda propter scandalum, non intelligitur quaestio de scandalo
activo, sed de passivo, quod interdum est sine peccato facientis illud
unde scandali occasio sumitur; quamvis nunquam sit sine peccato ejus
qui scandalizatur, ut ex dictis patet. Et ideo cum quaeritur quid sit
dimittendum propter scandalum passivum, nihil aliud est quaerere quam
quid homo debeat dimittere ne alius peccet. Cum autem homo ex ordine
caritatis se plus quam proximum in spiritualibus bonis diligere
teneatur, nullo modo aliquis peccare debet ut peccatum alterius vitet.
Quicumque autem veritatem relinquit, peccat. Veritas autem de qua
loquimur, consistit in hoc quod homo in dictis et factis suis
rectitudini divinae, sive divinae legis regulae, se conformet: cui
quidem homo conformari debet et in his quae ad cognitionem pertinent,
et hoc pertinet ad veritatem doctrinae; et in his quae ad actionem
spectant; sive ea debeat aliquis per se ipsum agere, quod pertinet ad
veritatem vitae, sive ea debeat ab aliis observanda promulgare, quod
pertinet ad veritatem justitiae, quae consistit in rectitudine
judicii. Non tamen quicumque praetermittit aliquid in quo se divinae
legi conformare potest, dicitur veritatem dimittere, quia illo remoto
veritas adhuc remanere potest; sed tunc dicitur aliquis veritatem
dimittere, quando dimittit vel facit aliquid quo omisso et facto
veritas non manet; quod sine peccato esse non potest; et ideo nullo
modo veritas propter scandalum passivum alterius dimittenda est.
Ad primum ergo dicendum, quod justitiae actus est reddere unicuique
quod suum est. Dupliciter autem redditur unicuique quod suum est.
Uno modo quando datur ei illud quod sibi directe utile est, ut
pecunia, vel aliquid hujusmodi, quod sibi sine peccato denegari non
potest; unde quantumcumque scandalum debeat sequi, judex debet facere
quod jus suum isti reddatur. Alio modo quando opus justitiae, quod ad
petitionem alicujus redditur, non directe cedit in bonum petentis, sed
magis in bonum reipublicae; sicut patet in illatione poenarum, quibus
pax in republica conservatur malefactoribus repressis; unde si judex
qui curam reipublicae gerit, videt ex inflictione poenae majus
incommodum reipublicae provenire, potest poenam vel praetermittere vel
mitigare. Nec alicui in hoc facit injuriam; quia ipse personam
reipublicae gerit; et hoc etiam facere debet, quia ex officio tenetur
utilitati publicae providere. Hoc autem contingit praecipue quando
princeps vel aliqua multitudo est in causa, aut aliquis de cujus poena
timetur ne schisma sequatur; et ideo dicit Augustinus quod cum
multitudine peccantium agendum est magis monendo quam minando; sed
severitas exercenda est in peccato paucorum. Sed hoc intelligendum
est, quando ex dissimulatione peccati principis, vel etiam
multitudinis, majus periculum non timetur quam ex poena. Unde si ex
impunitate principis vel multitudinis, fides et doctrinae veritas et
boni mores corrumpantur, non parcendum est principi nec multitudini;
quod praecipue contingit quando peccantes suum peccatum auctoritate aut
potestate defendere moliuntur. Unde Isidorus dicit: hi qui neque a
vitio corruptionis emendantur, atque hoc ipsum delictum quod
committunt, vindicare quadam superstitiosa auctoritate nituntur, nec
gradum honoris nec gratiam recipiant communionis.
Ad secundum dicendum, quod homo aliquod peccatum veniale committere,
ne alius peccet mortaliter, non tenetur, nec bene facit committendo;
quia ad vitandum peccatum non inclinamur principaliter ex damno
proprio, quia hoc esset desistere a peccato timore poenae; sed
inclinamur ne Deum offendamus, cujus offensa est etiam veniale
peccatum, quamvis non ita magna sicut mortale. Nullus autem debet
Deum offendere parum, ne alius offendat multum; quia homo debet in
infinitum plus diligere Deum quam proximum; et ideo nullus debet
facere peccatum veniale ad vitandum scandalum, dummodo actus suus ex
tali causa factus peccatum veniale remaneat. Est enim oppositio in
adjecto, si dicatur quod aliquis debet peccare, aut bene facit
peccando. Contingit tamen aliquem actum ex tali causa factum non esse
peccatum veniale, quod alias veniale esset, sicut dicere verbum
otiosum; jam enim non esset otiosum, cum non careret causa piae
utilitatis.
Ad tertium dicendum, quod in doctrina est considerare duo; scilicet
actum docentis, et rem quae docetur. Actus autem docentis pertinet ad
veritatem vitae, sicut et alius actus misericordiae; quia doctrina est
eleemosyna spiritualis, ut supra, dist. 15, qu. 2, art. 3,
quaestiunc. 2, in corp., dictum est; unde de ea est idem judicium
et de aliis actibus misericordiae, de quibus post dicetur, quod
aliquando propter scandalum differri possunt. Sed res ipsa quae
docetur, est quae pertinet ad veritatem doctrinae; nec veritas
doctrinae praetermittitur quando aliqua res vera tacetur, sed quando
veritati illius rei praejudicium generatur sive ex contraria doctrina,
sive ex taciturnitate aliquorum; et sic propter nullum scandalum est
veritas doctrinae relinquenda.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod omnia opera perfectionis quae
non sunt in praecepto, consilia dicuntur; unde praetermitti possunt
salva triplici veritate; sed aliquando cadunt sub praecepto, vel ex
voto vel ex aliqua alia circumstantia; et tunc praetermitti non possunt
sine praejudicio veritatis vitae; et sic de eis nunc non loquimur, sed
solum quando manet in potestate nostra facere ea vel non facere. Sic
ergo loquendo, distinguendum est in scandalo passivo; quia quandoque
oritur ex malitia odientium veritatem, qui turbantur et alios turbant
propter opera lucis, quasi filii tenebrarum; et hoc est scandalum
Pharisaeorum, ut Bernardus dicit: et propter hoc scandalum passivum
nullo modo consilia sunt dimittenda; quia sic iniquis daretur locus
impediendi opera perfectionis cum vellent. Unde dominus dixit de
Pharisaeis, qui ex malitia scandalizabantur ex factis et dictis ejus
Matth. 15, 14: sinite illos; caeci sunt et duces caecorum.
Quandoque autem oritur ex ignorantia vel infirmitate; et hoc dicitur,
secundum Bernardum, scandalum pusillorum, qui non cognoscunt
veritatem, et propter hoc de operibus veritatis turbantur; et hoc
scandalum cavit dominus Matth. 17, 26, ubi dixit Petro: ut
autem non scandalizemus eos, vade ad mare etc. et cavere docuit
Matth. 18; unde propter tale scandalum passivum consilia sunt ad
tempus intermittenda vel occulte agenda, non autem omnino dimittenda;
quia homo plus sibi quam proximis in spiritualibus providere debet; et
ignorantia si diu duret, in malitiam per obstinationem commutatur.
Tamen attendenda est quantitas scandali, et boni quod contingit ex
consilio servato; et secundum hoc aliquando consilia sunt
praetermittenda propter scandalum pusillorum, vel scandalum
contemnendum propter consilia.
Ad primum ergo dicendum, quod ad veritatem vitae pertinent non solum
illa quae sunt de necessitate salutis, sed etiam ea quae sunt de
perfectione salutis; unde quamvis omissis consiliis salvetur aliquo
modo veritas vitae, non tamen perfectio veritatis vitae; unde verbum
Hieronymi magis referendum est ad indifferentia ex genere suo quam ad
consilia.
Ad secundum dicendum, quod in eo qui religionem vult intrare,
distinguendum est. Quia aut sibi timet de periculo salutis imminente,
si in saeculo remaneat; et tunc debet omnibus modis obviare periculo
vitae, scandalo non obstante. Si autem non immineat, et voto non
obligatur, debet pro vitando justo scandalo parentum, quibus subvenire
tenetur, ad tempus suspendere propositum perfectionis, ut praeceptum
impleat pro suo tempore de honorandis parentibus, et postmodum
consilium tempore magis idoneo. Si autem scandalum propinquorum vel
aliorum sit irrationabile, jam accedit ad scandalum Pharisaeorum;
unde tunc propter scandalum non debet praetermittere bonum propositum.
Sed si voto obligatus sit, jam de consilio factum est praeceptum; et
ideo nullo modo propter scandalum dimittere debet; quia hoc esset
praejudicium veritatis vitae.
Ad tertium dicendum, quod opera misericordiae, sicut et consilia,
sunt ad tempus suspendenda propter scandalum pusillorum, nisi in illo
casu in quo cadunt sub praecepto, sive sint eleemosynae spirituales,
sive corporales; quia tunc non possunt omitti salva veritate vitae.
Ad quartum dicendum, quod illa definitio datur de scandalo activo;
quo remoto, etiam propter passivum interdum est opus bonum
dimittendum, vel etiam suspendendum.
Ad quintum dicendum, quod Hieronymus loquitur de scandalo
propinquorum irrationabili.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod abjicere temporalia vel
dimittere contingit dupliciter. Uno modo cum quis dat quod penes se
habet; alio modo cum non repetit quae sibi debentur; et de istis
duobus fere est idem judicium. Sciendum ergo est, quod aliquando
aliquis non dans rem suam alteri scandalizat active, vel quia dare
tenetur, vel quia malo modo denegat; et sic nulli licet retinere quae
possidet cum scandalo activo. Aliquando vero sequitur scandalum
passivum ex hoc quod aliquis rem temporalem non donat; et in hoc
distinguendum est. Quia quandoque non potest dare sine peccato: vel
quia scit illum cui dat, usurum re data in malos usus; vel quia non
potest dare rem temporalem uni sine praejudicio alterius; sicut si illi
qui gerunt alicujus communitatis curam, dent aliqua ex quorum
subtractione fiat pejor conditio illius communitatis; et tunc non debet
dare temporalem rem propter scandalum vitandum, quia hoc esset facere
contra veritatem justitiae aut vitae. Quandoque autem potest dare sine
peccato; et tunc in scandalo passivo distinguendum est. Quia
quandoque procedit ex malitia; et tunc non tenetur homo rem suam dare
malitiose petenti; alias non remaneret locus utendi re sua, et sic
periret bonum commune; potest tamen dare quasi ex consilio, non quasi
ex praecepto; nisi forte crederetur quod ex datione ille efficeretur
deterior; puta, si ex hoc provocaretur ad alias malitiose petendum,
et inquietandum per hujusmodi petitiones alios; tunc enim peccaret
dando. Quandoque autem scandalum passivum procedit ex ignorantia; et
tunc potest dare quasi ex consilio, sed non tenetur quasi ex
praecepto; quia potest petentem repellere instruendo eum; et hoc
quandoque magis prodesset, quando scilicet esset talis ignorantia quae
vergeret in praejudicium veritatis doctrinae, quam si daretur res
temporalis; quia per hoc ille in suo errore foveretur, sicut patet de
haereticis illis qui dicunt, quod quilibet debet bona sua pauperibus
dare petentibus, etiam extra casum necessitatis extremae. Similiter
etiam de repetitione suorum dicendum est; quia nullus debet scandalum
activum committere rem temporalem repetendo, neque petendo quae non ei
debentur, neque inordinate petendo in judicio, aut extra judicium.
Sed de justa repetitione rerum temporalium propter scandalum passivum
vitandum dimittenda, est distinguendum. Quia quandoque licite non
potest dimittere quin repetat sine praejudicio alterius, ut cum quis
gerit curam rei alienae, sive communitatis, sive alicujus privatae
personae; et tunc peccaret desistendo a petitione, nisi de consensu
illius cujus curam gerere debet, aut nisi timeret majus periculum
imminere quam sit damnum illius rei. Quandoque autem potest dimittere
repetitionem sine praejudicio alieno; et tunc si scandalum passivum
procedat ex malitia, non tenetur propter scandalum tale dimittere suae
rei repetitionem; alias daretur materia rapiendi, et tolleretur
justitiae bonum. Potest tamen licite dimittere repetitionem ad
vitandum tale scandalum, nisi ex tali dimissione credatur detinens rem
injuste, fieri deterior, aut de tali peccato non corrigi alio modo.
Unde Gregorius dicit in Lib. 31 Moral., cap. 8: quidam dum
res temporales rapiunt solummodo, sunt tolerandi; quidam vero servata
caritate sunt prohibendi, non tamen sola cura ne nostra subtrahant,
sed ne rapientes non sua, semetipsos perdant. Si autem scandalum
passivum procedat ex infirmitate vel ignorantia, debet differre suae
rei repetitionem, vel eum inducere quod non scandalizetur. Quod si
adhuc scandalizatur, jam per obstinationem malitiosus efficitur; et
ideo simile est judicium de tali scandalo, et de illo quod ex malitia
oritur. Quidam tamen dicunt, quod imperfectis licet in judicio
repetere sua cum scandalo, non autem perfectis. Sed hoc nihil est;
quia si loquantur de perfectis quantum ad statum perfectionis, idem est
judicium de eis et de aliis, nisi quatenus ex voto obligantur ad non
habendum proprium; unde monachus in judicio eodem jure potest petere
res temporales nomine capituli, sicut saecularis nomine sui. Si autem
loquantur de perfectis secundum statum caritatis, sic ipsa perfectio
caritatis inducit eos ad servandum consilia, non quod ea facere
teneantur; nec peccarent, si non facerent; sed in hoc perfectioni
eorum aliquod praejudicium fieret; et sic intelligitur Glossa illa 1
Corinth. 6, super illud: quare non magis fraudem patimini?
Perfectis licet repetere sua simpliciter, scilicet sine causa, sine
lite, sine judicio, sed non convenit eis movere causam ante judicem.
Non enim potest hoc intelligi de perfectis quod ad statum, sicut sunt
religiosi, quia tales non habent proprium; unde nihil esset dictum,
quod sua possent repetere simpliciter. Illa autem quae habent in
communi, sunt capituli vel pauperum; unde possent ea repetere in
judicio, quia tunc gerunt curam rei alienae. Quod ergo dicitur in
Glossa, intelligendum est secundum gradum caritatis; licet enim in
judicio repetendo sua non peccent, tamen perfectioni eorum derogatur;
unde Glossa non dicit quod talibus non liceat, sed quod eis non
conveniat. Sciendum tamen, quod perfectis etiam illo modo licet
repetere sua et contendere in judicio, etiam sine detrimento suae
perfectionis, in quinque casibus. Primus est, quando oritur quaestio
de re spirituali; unde Act. 15, cum orta esset quaestio de
observatione legalium, Paulus detulit ad judicium apostolorum,
Galat. 2, propter quosdam falsos fratres et cetera. Secundus,
quando oritur quaestio de eo quod potest vergere in detrimentum rei
spiritualis; unde Act. 25, Paulus appellavit Caesarem pro
liberatione sua, quia per ejus mortem impediebatur fructus
praedicationis; ipse tamen, quantum in se erat, cupiebat dissolvi,
et esse cum Christo; Philip. 1. Tertius, quando est contentio de
eo quod vergit in temporale damnum alterius, et maxime pauperum.
Eccli. 34, 24: qui offert sacrificium ex substantia pauperum,
quasi qui victimat filium in conspectu patris sui. Quartus, quando
est contentio de eo quod vergit in spirituale damnum illius qui rem
spiritualem detinet injuste, de quo supra posita est auctoritas
Gregorii super illud Job 39, 16: frustra laboravit nullo timore
cogente. Quintus, quando vergit in corruptionem multorum per exemplum
rapiendi, Eccle. 8, 11: quia non cito profertur sententia contra
malos, absque timore ullo filii hominum perpetrant mala.
Ad primum ergo dicendum, quod apostolus potuisset licite sumptus
accipere ab illis quibus Evangelium praedicabat; sed intermisit ex
perfectione caritatis, ut vitaret eorum scandalum qui avari erant, et
ut liberius eos arguere posset, et ut pseudoapostolis occasionem
rapiendi subtraheret.
Ad secundum dicendum, quod ille qui est in extrema necessitate, non
habet in potestate sua incurrere mortem corporalem aut non incurrere;
sed de necessitate incurrit propter penuriam rei temporalis; et ideo
ille qui illam rem sibi denegat, directe mortis ejus est causa. Sed
ille qui scandalizatur, potest scandalum suum vitare; et ideo non est
simile.
Ad tertium dicendum, quod comestio alicujus cibi habet ex se aliquam
mali similitudinem, sicut comestio idolatitii; et ideo qui comedit
coram infirmis, scandalizat active, quod est majus malum quam mors
corporalis; quia satius est fame mori quam idolatitio vesci, scilicet
cum scandalo; quia primum est malum poenae; secundum malum culpae.
Non tamen aliquis debet se dimittere fame mori antequam cum scandalo
idolatitium comedat: quia injiceret sibi manus, et sic cum malo poenae
adjungeretur malum culpae. Sed quando comestio alicujus cibi non habet
speciem mali, tunc idem est judicium de abstinendo a tali comestione et
de dimissione rei temporalis alterius; unde quod apostolus dicit, ad
perfectionem pertinet consilii, non ad necessitatem praecepti.
Ad quartum dicendum, quod apostolus loquitur de repetitione cum
scandalo activo. Quod autem dominus dicit: quae tua sunt, non
repetas, Luc. 6, 30, consilium est magis quam praeceptum.
Ad quintum dicendum, quod propter generale scandalum debet homo a
repetitione rei suae abstinere, quando licite potest, nisi ex hoc
majus praejudicium veritati generaretur quam sit scandalum publicum,
quod quandoque ex malitia aliquorum instigantium alios oritur; et sic
beatus Thomas Cantuariensis sustinuit scandalum publicum, ut
occurreret majori periculo, quod erat de libertatis ecclesiasticae
amissione.
Ad sextum dicendum, quod si homo plus diligeret rem suam temporalem
quam salutem proximi, peccaret; sed aliquando dum nostra repetimus,
magis saluti proximorum consulimus quam nostrae; unde Gregorius
dicit, ubi Sup.: plus de ipsis raptoribus debemus metuere, quam
rebus temporalibus repetendis inhiare.
Ad septimum dicendum, quod quamvis salva triplici veritate, in hoc
particulari posset quis sua quandoque non repetere propter vitandum
scandalum, tamen non posset esse sine praejudicio veritatis publicae,
si non liceret repetere; quia pax et justitia periret.
|
|
