|
Quaestiuncula 1
1. Ad tertium sic proceditur. Videtur quod tempus resurrectionis
non oporteat differri usque ad finem mundi, ut omnes simul resurgant.
Quia major est convenientia capitis ad membra quam membrorum ad
invicem, sicut causae ad effectus quam effectuum ad invicem. Sed
Christus, qui est caput nostrum, non distulit resurrectionem suam
usque ad finem mundi, ut simul cum omnibus resurgeret. Ergo nec
oportet quod priorum sanctorum resurrectio usque ad finem mundi
differatur, ut simul cum aliis resurgant.
2. Praeterea, resurrectio capitis causa est resurrectionis
membrorum. Sed resurrectio quorumdam membrorum nobilium propter
vicinitatem ad caput, non est dilata usque ad finem mundi, sed statim
resurrectionem Christi secuta est, sicut pie creditur de beata virgine
et Joanne Evangelista. Ergo et aliorum resurrectio tanto propinquior
erit resurrectioni Christi, quanto per gratiam et meritum magis ei
fuerint conformes.
3. Praeterea, status novi testamenti est perfectior, et expressius
portat imaginem Christi, quam status veteris. Sed quidam patres
veteris testamenti Christo resurgente resurrexerunt, sicut dicitur
Matth. 27, 52, quod multa corpora sanctorum qui dormierant,
resurrexerunt. Ergo videtur quod nec sanctorum novi testamenti
resurrectio differri debeat usque ad finem mundi, ut sit omnium simul.
4. Praeterea, post finem mundi non erit aliquis annorum numerus.
Sed post resurrectionem mortuorum adhuc computantur multi anni usque ad
resurrectionem aliorum, ut patet Apoc. 20; dicitur enim ibi vers.
4: vidi (...) animas decollatorum propter testimonium Jesu, et
propter verbum Dei; et infra: et vixerunt, et regnaverunt cum
Christo mille annis; et ceteri mortuorum non vixerunt, donec
consummentur mille anni. Ergo resurrectio omnium non differtur usque
ad finem mundi, ut sit omnium simul.
1. Sed contra est quod Job 24: homo cum dormierit, non
resurget, donec atteratur caelum, nec evigilabit ut resurgat de somno
suo; et loquitur de somno mortis. Ergo usque ad finem mundi, quando
caelum atteretur, resurrectio hominum differtur.
2. Praeterea, Hebr. 11, 39, dicitur: hi omnes testimonio
fidei probati non acceperunt repromissionem, idest plenam animae et
corporis beatitudinem, Deo aliquod aliud pro nobis providente, ne
sine nobis consummarentur, idest perficerentur; Glossa: ut communi
gaudio omnium majus fieret gaudium singulorum. Sed non erit ante
resurrectio quam corporum glorificatio: quia reformabit corpus
humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae; Phil. 3,
21: et resurrectionis filii erunt sicut Angeli in caelo, ut patet
Matth. 22. Ergo resurrectio differtur usque ad finem mundi, in
quo omnes simul resurgent.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod tempus illud non sit occultum. Quia
cujus principium est determinatum et scitum, et finis potest
determinate sciri; eo quod omnia mensurantur quadam periodo, ut
dicitur in 2 de generatione. Sed principium mundi determinate
scitur. Ergo et finis ipsius potest determinate sciri; et tunc erit
tempus resurrectionis, et judicii: ergo tempus illud non est
occultum.
2. Praeterea, Apoc. 17 dicitur, quod mulier, per quam
Ecclesia significatur, habet locum paratum a Deo, in quo pascatur
diebus mille ducentis sexaginta. Daniel. etiam 21, ponitur
determinatus numerus dierum, per quos anni significari videntur,
secundum illud Ezech. 4, 6: diem pro anno dedit tibi. Ergo ex
sacra Scriptura potest sciri determinate finis mundi, et
resurrectionis tempus.
3. Praeterea, status novi testamenti praefiguratus fuit in veteri
testamento. Sed scimus determinate tempus in quo vetus testamentum
statum habuit. Ergo et potest sciri determinate tempus in quo novum
testamentum statum habebit. Sed novum testamentum habebit statum usque
ad finem mundi; unde dicitur Matth. ult., 20: ecce ego vobiscum
sum usque ad consummationem saeculi. Ergo potest sciri finis mundi,
et resurrectionis tempus.
1. Sed contra, illud quod est ignoratum ab Angelis, est etiam
hominibus multo magis occultum; quia ea ad quae homines naturali
ratione pertingere possunt, multo limpidius et certius Angeli naturali
cognitione cognoscunt; similiter etiam revelationes hominibus non fiunt
nisi mediantibus Angelis, ut patet per Dionysium, 4 cap. Cael.
Hier. Sed Angeli nesciunt tempus determinate, ut patet Matth.
24, 36: de die illa et hora nemo scit, neque Angeli caelorum.
Ergo tempus illud est hominibus occultum.
2. Praeterea, apostoli magis fuerunt conscii secretorum Dei quam
alii sequentes, ut dicitur Rom. 8, 23: ipsi primitias spiritus
habent; Glossa interlinealis: tempore prius, et ceteris
abundantius. Sed eis de hoc ipso quaerentibus dictum est, Act. 1,
7: non est vestrum nosse tempora et momenta, quae pater in sua
potestate posuit. Ergo multo magis est aliis occultum.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod resurrectio non fiet subito, sed
successive. Quia Ezech. 37, 7, praenuntiatur resurrectio
mortuorum, ubi dicitur: accesserunt ossa ad ossa; et vidi, et ecce
super ea nervi et carnes ascenderunt, et extenta est in eis cutis
desuper; et spiritum non habebant. Ergo reparatio corporum tempore
praecedit conjunctionem animarum; et sic resurrectio non erit subita.
2. Praeterea, illud ad quod exiguntur plures actiones se
consequentes, non potest subito fieri. Sed ad resurrectionem
exiguntur plures actiones se consequentes, scilicet collectio cinerum,
reformatio corporis, et infusio animae. Ergo resurrectio non fiet
subito.
3. Praeterea, omnis sonus tempore mensuratur. Sed sonus tubae
causa erit resurrectionis, ut dictum est. Ergo resurrectio fiet in
tempore, et non subito.
4. Praeterea, nullus motus localis potest esse subito, ut dicitur
in Lib. de sensato. Sed ad resurrectionem exigitur aliquis motus
localis in collectione cinerum. Ergo non fiet subito.
1. Sed contra est quod dicitur 1 Corinth. 15, 51: omnes
quidem resurgemus (...) in momento, in ictu oculi. Ergo
resurrectio erit subito.
2. Praeterea, virtus infinita subito operatur. Sed, sicut
Damascenus dicit, crede resurrectionem futuram divina virtute; de qua
constat quod infinita est. Ergo resurrectio fiet subito.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur quod resurrectio non erit noctis tempore.
Quia resurrectio non erit donec atteratur caelum, ut dicitur Job
14. Sed cessante motu caeli, quod dicitur ejus attritio, non erit
tempus, neque dies neque nox. Ergo resurrectio non erit in nocte.
2. Praeterea, finis uniuscujusque rei debet esse perfectissimus.
Sed tunc erit finis temporis; unde in Apoc. dicitur quod tempus
amplius non erit. Ergo tunc debet esse tempus in sui optima
dispositione; et ita debet esse dies.
3. Praeterea, qualitas temporis debet respondere his quae geruntur
in tempore. Unde Joan. 14, fit mentio de nocte, quando Judas
exivit a consortio lucis. Sed tunc erit perfecta manifestatio omnium
quae nunc latent; quia cum venerit dominus, illuminabit abscondita
tenebrarum, et manifestabit consilia cordium, ut dicitur 1 Corinth.
4, 5. Ergo debet esse in die.
1. Sed contra, resurrectio Christi est exemplar nostrae
resurrectionis. Sed resurrectio Christi fuit in nocte, ut Gregorius
dicit in Homil. paschali. Ergo et nostra resurrectio nocturno
tempore erit.
2. Praeterea, adventus domini comparatur adventui furis in domum,
ut patet Lucae 12. Sed fur in tempore noctis in domum venit. Ergo
in tempore nocturno veniet. Sed veniente ipso fiet resurrectio, ut
dictum est. Ergo resurrectio fiet tempore nocturno.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod, sicut Augustinus
dicit in 3 de Trin., divina providentia statuit ut corpora crassiora
et inferiora per subtiliora et potentiora quodam ordine regantur; et
ideo tota materia corporum inferiorum subjacet variationi secundum motum
caelestium corporum; unde esset contra ordinem quem divina providentia
in rebus statuit, si materia inferiorum corporum ad statum
incorruptionis perduceretur manente motu corporum superiorum. Et quia
secundum positionem fidei, resurrectio erit in vitam immortalem
conformiter Christo, qui resurgens a mortuis, jam non moritur, ut
dicitur Rom. 6; ideo humanorum corporum resurrectio usque ad finem
mundi differetur, in quo motus caeli quiescet. Et propter hoc etiam
quidam philosophi qui posuerunt motum caeli nunquam cessare, posuerunt
reditum humanarum animarum ad corpora mortalia qualia nunc habemus,
sive ponerent reditum animae ad idem corpus in fine magni anni, ut
Empedocles, sive ad aliud, ut Pythagoras posuit quamlibet animam
quodlibet corpus ingredi, ut dicitur in 1 de anima.
Ad primum ergo dicendum, quod quamvis caput magis conveniat cum
membris convenientia proportionis, quae exigitur ad hoc quod in membra
influat, quam membra ad invicem; tamen caput habet causalitatem
quamdam super membra, qua membra carent; et in hoc membra differunt a
capite, et conveniunt ad invicem. Unde resurrectio Christi exemplum
quoddam nostrae resurrectionis est, ex cujus fide spes nobis de nostra
resurrectione consurgit; non autem resurrectio alicujus membri Christi
est causa resurrectionis ceterorum membrorum; et ideo resurrectio
Christi debuit praecedere resurrectionem aliorum, qui omnes simul
resurgere debuerunt in consummatione saeculorum.
Ad secundum dicendum, quod quamvis inter membra Christi sint quaedam
aliis digniora, et magis capiti conformia, non tamen pertingunt ad
rationem capitis, ut sint causa aliorum; et ideo ex conformitate ad
Christum non debetur eis quod eorum resurrectio praecedat
resurrectionem aliorum, quasi exemplar exemplatum, sicut dictum est de
resurrectione Christi. Sed quod aliquibus hoc sit concessum, quod
eorum resurrectio non sit usque ad communem resurrectionem dilata, est
ex speciali gratiae privilegio, non ex debito conformitatis ad
Christum.
Ad tertium dicendum, quod de illa resurrectione sanctorum cum Christo
videtur dubitare Hieronymus in sermone de assumptione, utrum scilicet
peracto resurrectionis testimonio iterum mortui sint, ut sic eorum
magis fuerit suscitatio quaedam, sicut fuit Lazari, quam vera
resurrectio, qualis erit in fine mundi; an ad immortalem vitam vere
resurrexerint, semper in corpore victuri, in caelum cum Christo
ascendentes corporaliter, ut Glossa dicit Matth. 27. Et hoc
probabilius videtur; quia ad hoc quod verum testimonium de vera
resurrectione Christi proferrent, congruum fuit quod vere
resurgerent, sicut Hieronymus alibi dicit. Nec eorum resurrectio
propter ipsos accelerata est, sed propter resurrectionem Christi
testificandam; quod quidem testimonium erat ad fundandum fidem novi
testamenti; unde decentius factum est per patres veteris testamenti
quam per eos qui jam novo testamento fundato decesserunt. Tamen
sciendum est, quod etsi de resurrectione eorum in Evangelio mentio
fiat ante resurrectionem Christi, tamen, ut per textum patet,
intelligendum est per anticipationem esse dictum, quod frequenter
historiographis accidit. Nullus enim vera resurrectione ante Christum
resurrexit, eo quod ipse est primitiae dormientium, ut dicitur 1
Corinth. 15, quamvis aliqui fuerunt resuscitati ante Christi
resurrectionem; ut de Lazaro patet Joan. 11.
Ad quartum dicendum, quod occasione illorum verborum, ut Augustinus
narrat, 20 Lib. de Civit. Dei, quidam haeretici posuerunt
primam resurrectionem futuram esse mortuorum, ut cum Christo mille
annis in terra regnarent; unde vocati sunt Chiliastae, quasi
millenarii; et Augustinus ibidem ostendit verba illa aliter esse
intelligenda, scilicet de resurrectione spirituali, per quam homines a
peccatis dono gratiae resurgunt. Secunda autem resurrectio est
corporum. Regnum autem Christi dicitur Ecclesia, in qua cum ipso
non solum martyres, sed etiam alii electi regnant, ut a parte totum
intelligatur. Vel regnant cum Christo in gloria quantum ad omnes.
Et fit specialiter mentio de martyribus, quia ipsi praecipue regnant
mortui, qui usque ad mortem secundum veritatem certaverunt.
Millenarius autem non significat aliquem certum numerum, sed designat
totum temporis quod nunc agitur, in quo sancti cum Christo regnant;
quia numerus millenarius designat universalitatem magis quam
centenarius, eo quod centenarius est quadratum denarii, sed
millenarius est numerus solidus ex duplici ductu denarii in seipsum
surgens, quia decies decem decies mille sunt; et similiter in Psal.
104, 8 dicitur: verbi quod mandavit in mille generationes, idest
omnes.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod sicut dicit Augustinus in
Lib. 83 quaest., quaest. 58, aetas ultima humani generis,
quae incipit a domini adventu usque ad finem saeculi, in quibus
generationibus computetur incertum est, sicut etiam senectus, quae est
ultima aetas hominis, non habet determinatum tempus secundum mensuram
aliarum, cum quandoque sola tantum teneat temporis quantum reliquae
omnes aetates. Hujus autem ratio est, quia determinatus numerus
futuri temporis sciri non potest nisi vel per revelationem vel per
naturalem rationem. Tempus autem quod erit usque ad resurrectionem,
numerari non potest naturali ratione: quia simul erit resurrectio et
finis motus caeli, ut dictum est: ex motu autem accipitur numerus
omnium quae determinato tempore per naturalem rationem futura
praevidentur. Ex motu autem caeli non potest cognosci finis ejus;
quia cum sit circularis, ex hoc ipso habet quod secundum naturam suam
possit in perpetuum durare. Unde naturali ratione tempus quod erit
usque ad resurrectionem, numerari non potest. Similiter nec per
revelationem haberi potest, ideo, ut omnes semper sint soliciti et
praeparati ad Christo occurrendum; et propter hoc etiam apostolis de
hoc quaerentibus respondit, Act. 1, 7: non est vestrum nosse
tempora vel momenta, quae pater posuit in sua potestate; in quo, ut
Augustinus dicit, 18 de Civ. Dei, omnium de hac re calculantium
digitos resolvit, et quiescere jubet. Quod enim apostolis
quaerentibus noluit indicare, nec aliis revelabit. Unde illi omnes
qui tempus praedictum numerare voluerunt, hactenus falsiloqui sunt
inventi. Quidam enim, ut Augustinus dixit ibidem, dixerunt ab
ascensione domini usque ad ultimum ejus adventum quadringentos annos
posse compleri, alii quingentos, alii mille: quorum falsitas patet;
et similiter patebit eorum qui adhuc computare non cessant.
Ad primum ergo dicendum, quod eorum quorum finis cognoscitur principio
noto, oportet mensuram nobis esse cognitam; et ideo cognito principio
alicujus rei, cujus duratio mensuratur motu caeli, possumus cognoscere
ejus finem, eo quod motus caeli est nobis notus. Sed mensura
durationis motus caeli est sola divina dispositio, quae est nobis
occulta; et ideo quantumcumque sciamus principium ejus, finem scire
non possumus.
Ad secundum dicendum, quod per mille ducentos sexaginta dies, de
quibus fit mentio Apoc. 12, significatur omne tempus in quo
Ecclesia durat, et non aliquis determinatus numerus annorum; et hoc
ideo, quia praedicatio Christi, super quam fundatur Ecclesia,
duravit tribus annis cum dimidio; quod tempus vere continet aequalem
numerum dierum numero praedicto. Similiter etiam numerus eorum qui in
Daniele ponitur, non est referendus ad numerum annorum aliquorum qui
sint usque ad finem mundi, vel usque ad praedicationem Antichristi;
sed debet referri ad tempus quo praedicabit Antichristus, et quo
persecutio ejus durabit.
Ad tertium dicendum, quod quamvis status novi testamenti in generali
sit praefiguratus per statum veteris testamenti; non tamen oportet quod
singula respondeant singulis, praecipue cum in Christo omnes figurae
veteris testamenti fuerint completae; et ideo Augustinus, 18 de
Civ. Dei, respondet quibusdam, qui volebant accipere numerum
persecutionum quae Ecclesia passa est et passura secundum numerum
plagarum Aegypti, dicens: ego per illas res gestas in Aegypto istas
persecutiones prophetice significatas esse non arbitror; quamvis ab eis
qui hoc putant, exquisite et ingeniose illa singula his singulis
comparata videantur, non prophetico spiritu, sed conjectura mentis
humanae, quae aliquando ad verum pervenit, aliquando fallitur. Et
similiter videtur esse de dictis abbatis Joachim, qui per tales
conjecturas de futuris aliqua vera praedixit, et in aliquibus deceptus
fuit.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod in resurrectione aliquid fiet
ministerio Angelorum, et aliquid virtute divina immediate, ut dictum
est. Illud ergo quod Angelorum ministerio fiet, non erit in
instanti, si instans dicatur indivisibile temporis; erit tamen in
instanti, si instans accipiatur pro tempore imperceptibili. Illud
autem quod fiet virtute divina immediate, fiet subito, scilicet in
termino temporis quo Angelorum opus complebitur: quia virtus superior
inferiorem ad perfectionem adducit.
Ad primum ergo dicendum, quod Ezechiel loquebatur populo rudi, sicut
et Moyses; unde sicut Moyses distinxit opera sex dierum per dies, ut
rudis populus capere posset, quamvis omnia simul sint facta, secundum
Augustinum; ita Ezechiel diversa quae in resurrectione futura sunt
expressit, quamvis omnia simul futura sint in instanti.
Ad secundum dicendum, quod quamvis illae operationes sint consequentes
invicem natura, sunt tamen simul tempore: quia vel sunt in eodem
instanti, vel una est in instanti ad quod alia terminatur.
Ad tertium dicendum, quod idem videtur esse de sono illo et de formis
sacramentorum; scilicet quod in ultimo instanti prolationis effectum
suum habebunt.
Ad quartum dicendum, quod congregatio cinerum, quae sine motu locali
esse non potest, fiet ministerio Angelorum; et ideo erit in tempore,
sed imperceptibili, propter facilitatem operandi quae competit
Angelis.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod determinata hora temporis qua
fiet resurrectio, pro certo sciri non potest, ut patet in littera;
tamen satis probabiliter dicitur a quibusdam, quod resurrectio erit
quasi in crepusculo, sole existente in oriente, et luna in occidente:
quia in tali dispositione sol et luna creduntur creata, ut sic eorum
circulatio compleatur penitus per reditum ad eumdem punctum; unde de
Christo dicitur quod resurrexit tali hora.
Ad primum ergo dicendum, quod quando resurrectio erit, non erit
tempus, sed finis temporis: quia in eodem instanti in quo cessabit
motus caeli, erit resurrectio mortuorum; et tamen erit situs siderum
secundum dispositionem qua se habet nunc in aliqua determinata hora; et
secundum hoc dicitur resurrectio futura tali vel tali hora.
Ad secundum dicendum, quod optima dispositio temporis dicitur esse in
meridie propter illuminationem solis. Sed tunc civitas Dei non egebit
sole neque luna; quia claritas Dei illuminabit eam, ut dicitur
Apoc. 21; et ideo quantum ad hoc non refert utrum in die vel in
nocte resurrectio fiat.
Ad tertium dicendum, quod tempori illi congruit manifestatio quantum
ad ea quae tunc gerentur, et occultatio quantum ad determinationem
ipsius temporis; et ideo utrumque congrue fieri potest, ut scilicet
resurrectio sit in die, vel in nocte.
|
|
