|
Quaestiuncula 1
1. Ad quintum sic proceditur. Videtur quod post resurrectionem non
quilibet cognoscet peccata quae fecit. Omne enim quod cognoscimus,
vel de novo per sensum accipimus, vel de thesauro memoriae educitur.
Sed homines post resurrectionem suam peccata non poterunt sensu
percipere, quia jam transierunt: sensus autem est tantum praesentium:
multa etiam peccata a memoria exciderunt peccantis, quae non poterunt
de thesauro memoriae educi. Ergo non omnium peccatorum quae fecit,
resurgens cognitionem habebit.
2. Praeterea, sicut in littera dicitur, conscientiae libri quidam
sunt, in quibus merita singulorum leguntur. Sed in libris non potest
legi aliquid, nisi nota ejus contineatur in libro; notae autem quaedam
peccatorum remanent in conscientia, ut Rom. 1, in Glossa patet;
quae non videntur aliud esse quam reatus vel macula. Cum igitur
multorum peccatorum macula et reatus a multis sit deletus per gratiam,
videtur quod non omnia peccata quae fecit, possit aliquis in sua
conscientia legere; et sic idem quod prius.
3. Praeterea, crescente causa crescit effectus. Sed causa quae
facit nos dolere de peccatis quae ad memoriam revocamus, est caritas.
Cum ergo in sanctis resurgentibus sit perfecta caritas, maxime de
peccatis dolebunt, si ea ad memoriam revocabunt: quod non potest
esse, quia fugiet ab eis et dolor et gemitus, ut dicitur Apoc.
21. Ergo propria peccata ad memoriam non revocabunt.
4. Praeterea, sicut se habebunt resurgentes damnati ad bona quae
fecerunt aliquando, ita se habebunt resurgentes beati ad peccata quae
aliquando commiserunt. Sed resurgentes damnati, ut videtur,
cognitionem de bonis quae aliquando fecerunt, non habebunt: quia per
hoc poena eorum multum alleviaretur. Ergo nec beati habebunt
cognitionem peccatorum quae commiserunt.
1. Sed contra est quod Augustinus dicit 20 de Civ. Dei, quod
quaedam vis divina aderit, qua fiet quod cuncta peccata ad memoriam
revocentur.
2. Praeterea, sicut se habet humanum judicium ad testimonium
exterius, ita se habet judicium divinum ad testimonium conscientiae,
ut patet 1 Reg. 16, 7: homines vident ea quae parent, Deus
autem intuetur cor. Sed non posset perfecte judicium humanum esse de
aliquo, nisi testes de omnibus de quibus judicandum est, testimonium
deponerent. Ergo oportet, cum judicium divinum sit perfectissimum,
quod conscientia omnia teneat de quibus judicandum est. Sed judicandum
erit de omnibus operibus bonis et malis: 2 Corinth. 5, 10:
omnes astabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria
corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum. Ergo oportet quod
conscientia uniuscujusque retineat omnia opera quae fecit, sive bona,
sive mala.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod non quilibet possit legere omnia quae
sunt in conscientia alterius. Resurgentium enim non erit limpidior
cognitio quam nunc sit Angelorum, quorum aequalitas resurgentibus
promittitur, Matth. 22. Sed Angeli non possunt invicem in suis
cordibus videre ea quae dependent a libero arbitrio, unde indigent
locutione ad invicem innotescenda, ut in 2 Lib., dist. 11,
quaest. 1, art. 3, dictum est. Ergo nec resurgentes poterunt
inspicere ea quae continentur in conscientiis aliorum.
2. Praeterea, omne quod cognoscitur, vel cognoscitur in se, vel in
sua causa, vel in suo effectu. Sed merita vel demerita quae
continentur in conscientia alicujus, non poterit alius in seipsis
cognoscere, quia solus Deus cordi illabitur, et secreta ejus
intuetur: similiter nec in causa sua; quia non omnes videbunt Deum,
qui solus potest imprimere in affectum, ex quo procedunt merita vel
demerita: similiter etiam nec in effectu, quia multa demerita erunt
quorum nullus effectus remanebit, eis per poenitentiam totaliter
abolitis. Ergo non omnia quae sunt in conscientia alicujus, poterit
quilibet alius cognoscere.
3. Praeterea, Joannes Chrysostomus dicit, ut habitum est supra
dist. 16, in littera: nunc autem si recorderis peccatorum tuorum,
et frequenter ea in conspectu Dei pronunties, et pro eis depreceris,
citius illa delebis. Si vero oblivisceris, tunc eorum recordaberis
nolens, quando publicabuntur, ac in conspectu omnium amicorum et
inimicorum, sanctorumque Angelorum proferentur. Ex hoc accipitur
quod illa publicatio poena est negligentiae, quia homo confessionem
praetermittit. Ergo illa peccata de quibus homo confessus est, non
publicabuntur aliis.
4. Praeterea, solatium est alicui, si scit se habere multos socios
in peccato, et minus inde verecundatur. Si ergo quilibet peccatum
alterius cognoscet, cujuslibet peccatoris erubescentia multum
minuetur; quod non competit. Ergo non omnes omnium peccata
cognoscent.
1. Sed contra, super illud 1 Corinth. 4, 5: illuminabit
abscondita tenebrarum, dicit Glossa: gesta et cogitata, bona et
mala, tunc aperta et nota erunt omnibus.
2. Praeterea, omnium beatorum peccata praeterita aequaliter erunt
abolita. Sed aliquorum sanctorum peccata sciemus, sicut Magdalenae
et Petri et David. Ergo pari ratione aliorum electorum peccata
scientur, et multo magis damnatorum.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod non omnia merita et demerita propria et
aliena ab aliquo uno intuitu videantur. Ea enim quae singillatim
considerantur, non videntur uno intuitu. Sed damnati singillatim
considerabunt sua peccata, et ea plangent; unde dicitur Sap. 5,
8: quid nobis profuit superbia? et cetera. Ergo non omnia videbunt
uno intuitu.
2. Praeterea, philosophus dicit in 2 Top., quod non contingit
simul plura intelligere. Sed merita et demerita propria et aliena non
videbuntur nisi intellectu. Ergo non poterunt omnia simul videri.
3. Praeterea, intellectus damnatorum hominum non erit post
resurrectionem elevatior quam nunc sit bonorum Angelorum quantum ad
naturalem cognitionem qua cognoscunt res per species innatas. Sed tali
cognitione naturali non vident plura simul, ut in 2 Lib., dist.
3, dictum est. Ergo nec tunc damnati poterunt omnia facta sua simul
videre.
1. Sed contra, super illud Job 8: induetur confusione, dicit
Glossa: viso judice, omnia mala ante oculos mentis versant. Sed
judicem subito videbunt. Ergo similiter mala quae commiserunt; et
eadem ratione omnia alia.
2. Praeterea, Augustinus, 20 de Civ. Dei, habet pro
inconvenienti quod legatur aliquis liber materialis in judicio, in quo
facta singulorum sunt scripta, eo quod nullus valeat aestimare illius
libri magnitudinem, vel quanto tempore legi posset. Sed similiter non
posset aestimari tempus quantum oporteret ponere ad considerandum omnia
merita et demerita sua et aliena ab aliquo homine, si successive
diversa videant. Ergo oportet ponere quod omnia simul videat
unusquisque.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod, sicut dicitur Rom.
2, in illa die cum judicabit dominus, testimonium unicuique sua
conscientia reddet, et cogitationes erunt accusantes et defendentes;
et quia oportet quod testes et accusator et defensor in quolibet judicio
habeant eorum notitiam quae in judicio versantur; in illo autem communi
judicio omnia opera hominum in judicium venient; oportet quod omnium
operum suorum quisque tunc notitiam habeat; unde conscientiae
singulorum erunt quasi quidam libri continentes res gestas, ex quibus
judicium procedet, sicut etiam in judicio humano registris utuntur.
Isti sunt libri, de quibus Apocal. 20, 12 dicitur: libri
aperti sunt, et alius liber apertus est vitae; et judicati sunt mortui
ex his quae scripta erant in libris secundum opera ipsorum; ut per
libros qui dicuntur sic aperti, ut Augustinus exponit, 20 de
Civit. Dei, significentur sancti novi et veteris testamenti, in
quibus Deus ostendit quae mandata fieri jussisset; unde, ut
Richardus de sancto Victore dicit eorum corda erunt quasi quaedam
canonum decreta: sed per librum vitae, de quo subjungitur,
intelliguntur conscientiae singulorum; quae dicuntur singulariter liber
unus, quia una virtute divina fiet ut cunctis ad memoriam sua facta
revocentur. Et haec vis, inquantum ad memoriam reducit homini sua
facta, liber vitae dicitur. Vel per primos libros, conscientiae
intelligantur, per secundum sententia judicis in ejus providentia
descripta.
Ad primum ergo dicendum, quod quamvis multa merita vel demerita a
memoria excidant, tamen nullum eorum erit quod non aliquo modo remaneat
in suo effectu; quia merita quae non sunt mortificata, manebunt in
praemium quod eis redditur; quae autem sunt mortificata, manent in
reatu ingratitudinis, quae augentur ex hoc quod homo post gratiam
susceptam peccavit; similiter etiam demerita, quae non sunt per
poenitentiam deleta, manent in reatu poenae quae eis debetur; quae
autem poenitentia delevit, manent in ipsa poenitentiae memoria, quam
simul cum aliis meritis in notitiam habebunt. Unde in quolibet homine
erit aliquid ex quo possit ad memoriam sua opera revocare; et tamen,
ut Augustinus dicit, principaliter ad hoc vis divina operabitur.
Ad secundum dicendum, quod jam patet ex dictis quod aliquae notae
manent in conscientiis singulorum de operibus a se factis; nec oportet
quod notae istae sint reatus tantum, ut ex dictis patet.
Ad tertium dicendum, quod quamvis caritas sit nunc causa dolendi de
peccato, tamen sancti in patria ita erunt perfusi gaudio, quod dolor
in eis locum habere non poterit; et ideo de peccatis non dolebunt, sed
potius gaudebunt de divina misericordia qua eis sunt peccata relaxata,
sicut etiam nunc Angeli gaudent de justitia divina, qua fit ut deserti
a gratia in peccato ruant illi quos custodiunt, quorum tamen saluti
solicite invigilant.
Ad quartum dicendum, quod mali cognoscent omnia bona quae fecerunt;
et ex hoc non minuetur eorum dolor, sed magis augebitur, quia maximus
est dolor multa bona perdidisse; propter quod Boetius dicit in 2 de
Consol., quod summum infortunii genus est fuisse felicem.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod in ultimo et communi judicio
oportet quod divina justitia omnibus evidenter appareat; quod nunc in
plerisque latet. Sententia autem condemnans vel praemians justa esse
non potest, nisi secundum merita vel demerita proferatur; et ideo
sicut oportet quod judex et assessor judicis merita causae cognoscant ad
hoc quod justam sententiam proferant; ita oportet ad hoc quod justa
sententia appareat, quod omnibus sententiam cognoscentibus merita
innotescant. Unde quia sicut cuilibet nota erit sua praemiatio et sua
damnatio, ita et omnibus aliis innotescet; oportet quod sicut quilibet
sua merita vel demerita reducet ad memoriam, ita etiam et aliena ejus
cognitioni subjaceant. Et haec est probabilior et communior opinio,
quamvis Magister contrarium dicat in littera, scilicet quod peccata
quae sunt per poenitentiam deleta, in judicio aliis non patefient.
Sed ex hoc sequitur quod nec etiam poenitentia de peccatis illis
perfecta cognoscetur; in quo multum detraheretur sanctorum gloriae, et
laudi divinae, qui tam misericorditer sanctos suos liberavit.
Ad primum ergo dicendum, quod omnia merita praecedentia vel demerita
facient aliquam quantitatem in gloria vel miseria hominis resurgentis,
ut ex dictis patet; et ideo ex exterioribus visis poterunt cuncta in
conscientiis videri; et praecipue divina virtute ad hoc operante, ut
sententia judicis justa appareat omnibus.
Ad secundum dicendum, quod merita vel demerita poterunt aliis ostendi
in suis effectibus, ut ex dictis patet, vel etiam in seipsis per
divinam virtutem, quamvis ad hoc virtus intellectus creati non
sufficiat.
Ad tertium dicendum, quod publicatio peccatorum ad ignominiam
peccantis est effectus negligentiae quae committitur in omissione
confessionis; sed quod peccata sanctorum revelantur, non poterit eis
esse in erubescentiam vel verecundiam, sicut nec Mariae Magdalenae
est in confusionem quod peccata sua in Ecclesia publice recitantur;
quia verecundia est timor ingloriationis, ut dicit Damascenus, qui in
beatis esse non poterit. Sed talis publicatio erit eis ad magnam
gloriam propter poenitentiam quam fecerunt, sicut et confessor approbat
eum qui magna scelera fortiter confitetur. Dicuntur autem peccata esse
deleta, quia Deus non videt ea ad puniendum.
Ad quartum dicendum, quod ex hoc quod peccator aliorum peccata
inspiciet, in nullo sua confusio minuetur; sed magis augebitur, in
alieno vituperio suum vituperium magis perpendens. Quod enim ex tali
causa confusio minuatur, contingit ex hoc quod verecundia respicit
aestimationem hominum, quae ex consuetudine redditur levior; sed tunc
confusio respicit aestimationem Dei, quae est secundum veritatem de
quolibet peccato, sive sit unius tantum, sive multorum.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod circa hoc est duplex opinio.
Quidam enim dicunt, quod omnia merita vel demerita simul aliquis
videbit, sua et aliena, in instanti; quod quidem de beatis facile
credi potest, quia omnia in uno videbunt, et sic non est inconveniens
quod simul plura videant; sed in damnatis, quorum intellectus non est
elevatus ut possit Deum videre, et in eo omnia alia, est magis
difficile. Et ideo alii dicunt, quod mali simul omnia videbunt in
genere sua peccata; et hoc sufficit ad accusationem illam quae debet
esse in judicio, vel absolutionem; non autem videbunt simul omnia
descendendo ad singularia. Sed hoc etiam non videtur consonum dictis
Augustini, 20 de Civ. Dei, qui dicit, quod omnia mentis intuitu
enumerabuntur; quod autem in genere cognoscitur, non enumeratur.
Unde potest eligi media via, quod singula considerabunt, non tamen in
instanti, sed in tempore brevissimo, divina virtute ad hoc adjuvante;
et hoc est quod Augustinus dicit ibidem, quod mira celeritate
enumerabuntur. Nec hoc est impossibile; quia in quolibet parvo
tempore sunt infinita instantia in potentia.
Et per hoc patet responsio ad utramque partem.
|
|
