|
Quaestiuncula 1
1. Ad secundum sic proceditur. Videtur quod ignis Inferni, quo
corpora damnatorum cruciabuntur, non sit ignis corporeus. Dicit enim
Damascenus in 4 Lib., in fine: tradetur Diabolus, et Daemones
ejus, et homo ejus, scilicet Antichristus, et impii et peccatores,
in ignem aeternum, non materialem, qualis est qui apud nos est, sed
qualem utique novit Deus. Sed omne corporeum est materiale. Ergo
ignis Inferni non erit corporeus.
2. Praeterea, animae damnatorum a corpore separatae, ad ignem
Inferni deferuntur. Sed Augustinus dicit, 12 super Gen. ad
litteram: spiritualem arbitror esse locum, scilicet ad quem anima
defertur post mortem, non corporalem. Ergo ignis ille non est
corporeus.
3. Praeterea, ignis corporeus in modo suae actionis non sequitur
modum culpae in eo qui igne crematur, sed magis modum humidi vel
sicci: in eodem enim igne corporeo videmus affligi justum et impium.
Sed ignis Inferni in modo suae actionis sequitur modum culpae in eo
qui punitur; unde Gregorius in 4 Dial.: unus quidem est Gehennae
ignis, sed non uno modo omnes cruciat peccatores: uniuscujusque enim
quantum exigit culpa, tantum sentietur poena. Ergo ignis ille non est
corporeus.
1. Sed contra est quod dicitur in 4 Dial.: ignem Gehennae
corporeum esse non ambigo, in quo certum est corpora cruciari.
2. Praeterea, Sap. 5, 21, dicitur: pugnabit orbis terrarum
contra insensatos. Sed non totus orbis contra insensatos pugnaret, si
solummodo spirituali poena, et non corporali, punirentur. Ergo
punientur igne corporeo.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod ignis ille non sit ejusdem speciei cum
igne isto corporeo quem videmus. Augustinus enim dicit, et habetur in
littera: ignis aeternus cujusmodi sit, arbitror scire neminem, nisi
forte cui spiritus divinus ostendit. Sed naturam istius ignis omnes,
vel fere omnes, sciunt. Ergo ille ignis non est ejusdem naturae vel
speciei cum isto.
2. Praeterea, Gregorius dicit 15 Lib. Moral., exponens illud
Job 20: devorabit eum ignis, qui non succenditur: ignis corporeus
ut esse valeat, corporeis indiget fomentis; nec valet, nisi succensus
esset, et nisi refotus, subsistere. At contra Gehennae ignis, cum
sit corporeus, et in se missos reprobos corporaliter exurat, nec
studio humano succenditur, nec lignis nutritur, sed creatus semel
durat inextinguibilis; et successione non indiget, et ardore non
caret. Ergo non est ejusdem naturae cum corporeo igne quem videmus.
3. Praeterea, aeternum et corruptibile non sunt unius rationis, cum
nec etiam in genere conveniant, secundum philosophum in 10 Metaph.
Sed ignis iste est corruptibilis, ille autem aeternus; Matth.
25, 41: ite, maledicti, in ignem aeternum. Ergo non sunt
ejusdem speciei.
4. Praeterea, de natura hujus ignis qui apud nos est, est ut
luceat. Sed ignis Inferni non lucet; unde dicitur Job 18, 5:
nonne lux impii extinguetur? Ergo non est ejusdem naturae cum isto
igne.
1. Sed contra, secundum philosophum in 1 Topic., omnis aqua omni
aquae est idem specie. Ergo eadem ratione omnis ignis omni igni idem
est in specie.
2. Praeterea, Sap. 11, 17, dicitur: per quae peccat quis,
per haec et torquetur. Sed omnes homines peccant per res sensibiles
hujus mundi. Ergo justum est ut per easdem puniantur.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod ignis ille non sit sub terra. Quia Job
18, 18, de homine damnato dicitur: et de orbe transferet eum
Deus. Ergo ille ignis quo damnati punientur, non est sub terra, sed
extra orbem.
2. Praeterea, nullum violentum et per accidens potest esse
sempiternum. Sed ignis ille erit in Inferno in sempiternum. Ergo
non erit ibi per violentiam, sed naturaliter. Sed sub terra non
potest esse ignis nisi per violentiam. Ergo ignis Inferni non est sub
terra.
3. Praeterea, in igne Inferni omnia corpora damnatorum post diem
judicii cruciabuntur. Sed corpora illa locum replebunt. Ergo cum
futura sit maxima multitudo damnatorum, quia stultorum infinitus est
numerus, Eccle. 1, 15, oportet maximum esse spatium in quo ignis
ille continetur. Sed inconveniens videtur infra terram esse tantam
concavitatem, cum partes terrae naturaliter ferantur ad medium. Ergo
ignis ille non erit sub terra.
4. Praeterea, Sap. 11, 17, dicitur: per quae peccat quis,
per haec et torquetur. Sed mali super terram peccaverunt. Ergo ignis
eos puniens non oportet esse sub terra.
1. Sed contra est quod dicitur Isai. 14, 9: Infernus subtus
conturbatus est in occursum tui. Ergo ignis Inferni sub nobis est.
2. Praeterea, Gregorius dicit in 4 Dialog.: quid obstet non
video, ut Infernus sub terra esse credatur.
3. Praeterea, Jonae 2, super illud: projecisti me in corde
maris; Glossa interlinealis: idest, in Inferno; pro quo dicitur in
Evangelio Matth. 12, 40: in corde terrae; quia sicut cor est
in medio animalis, ita Infernus esse in medio terrae perhibetur.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod de igne Inferni fuit
multiplex positio. Quidam enim philosophi, ut Avicenna,
resurrectionem non credentes, solius animae post mortem poenam esse
crediderunt; et quia eis inconveniens videbatur ut anima, cum sit
incorporea, igne corporeo puniretur, negaverunt ignem corporeum esse
quo mali punirentur; volentes quod quidquid dicitur de poena animarum
post mortem futura per aliqua corporalia, metaphorice dicatur. Sicut
enim bonarum animarum delectatio et jucunditas non erit in aliqua re
corporali, sed spirituali tantum, quod erit in consecutione finis
sui; ita afflictio malorum erit spiritualis tantum, in hoc scilicet
quod tristabuntur de hoc quod separantur a fine, cujus inest eis
desiderium naturale. Unde sicut omnia quae de delectatione animarum
post mortem dicuntur, quae videntur ad delectationem corporalem
pertinere, sicut quod reficiantur, quod rideant, et hujusmodi; ita
etiam quidquid de harum afflictione dicitur quod in corporalem
punitionem sonare videtur, per similitudinem debet intelligi; sicut
quod igne ardeant, vel foetoribus affligantur, et cetera hujusmodi.
Spiritualis enim delectatio et tristitia, cum sit ignota multitudini,
oportet quod per delectationem et tristitias corporales figuraliter
manifestetur, ut homines moveantur magis ad desiderium vel timorem.
Sed quia in poena damnatorum non solum erit poena damni, quae
respondet aversioni quae fuit in culpa, sed etiam poena sensus, quae
respondet conversioni; ideo non sufficit praedictum modum punitionis
ponere; et ideo etiam ipse Avicenna, alterum modum superaddit,
dicens, quod animae malorum post mortem non per corpora, sed per
corporum similitudines punientur, sicut in somnis propter similitudines
praedictas in imaginatione existentes videtur homini quod torqueatur
poenis diversis; et hunc etiam modum punitionis videtur ponere
Augustinus in 12 super Gen. ad Lit., sicut ibidem manifeste
patet. Sed hoc videtur inconvenienter dictum esse. Imaginatio enim
potentia quaedam est utens organo corporali; unde non potest esse quod
visiones imaginativae fiant in anima separata a corpore, sicut in anima
somniantis; unde etiam Avicenna, ut hoc inconveniens evaderet,
dixit, quod animae separatae a corpore utebantur, quasi pro organo,
aliqua parte caelestis corporis, cui corpus humanum oportet esse
conforme ad hoc quod perficiatur anima rationali, quae est similis
motoribus caelestis corporis: in hoc secutus quodammodo opinionem
antiquorum philosophorum, qui posuerunt animas redire ad compares
stellas. Sed hoc est omnino absurdum secundum doctrinam philosophi;
quia anima utitur determinato organo corporali, sicut ars determinatis
instrumentis; unde non potest transire de corpore in corpus, quod
Pythagoras posuit, ut dicitur in 1 de anima. Qualiter autem ad
dictum Augustini sit respondendum, infra dicetur. Quidquid autem
dicatur de igne qui animas separatas cruciat, de igne tamen quo
cruciabuntur corpora damnatorum post resurrectionem, oportet dicere
quod sit corporeus; quia corpori non potest convenienter poena aptari
nisi corporea. Unde Gregorius in 4 Dial., ex hoc ipso probat
Inferni ignem esse corporeum, quod reprobi post resurrectionem in eum
detrudentur. Augustinus etiam, ut in littera, manifeste confitetur
ignem illum quo corpora cruciabuntur, corporeum esse; et de hoc ad
praesens est quaestio. Qualiter autem animae damnatorum ab igne isto
corporeo puniantur, infra, dist. 50, qu. 2, art. 3,
dicetur.
Ad primum ergo dicendum, quod Damascenus non negat simpliciter ignem
illum materialem esse, sed quod non est materialis talis qualis apud
nos est, eo quod quibusdam proprietatibus ad hoc igne distinguitur.
Vel dicendum, quod quia ignis ille non materialiter alterat corpora,
sed quadam spirituali actione agit in ea ad punitionem, ut ex dictis
patet, ideo non dicitur materialis, non quantum ad substantiam, sed
quantum ad punitionis effectum in corporibus, et multo amplius in
animabus.
Ad secundum dicendum, quod dictum Augustini potest hoc modo accipi,
ut pro tanto dicatur locus ille ad quem animae deferentur post mortem,
non esse corporeus, quia anima in eo corporaliter non existit, per
modum scilicet quo corpora existunt in loco, sed alio modo spirituali,
sicut Angeli in loco sunt. Vel dicendum, quod Augustinus loquitur
opinando, et non determinando, sicut frequenter facit in libro illo.
Ad tertium dicendum, quod ignis ille erit instrumentum divinae
justitiae punientis. Instrumentum autem non solum agit in virtute
propria, et per proprium modum, sed etiam in virtute principalis
agentis, et secundum quod est regulatum ab eo; unde quamvis ignis
secundum propriam virtutem non habeat quod aliquos cruciet magis vel
minus secundum modum peccati; habet tamen hoc secundum quod ejus actio
modificatur ex ordine divinae justitiae; sicut etiam ignis fornacis
modificatur ex industria fabri in sua actione secundum quod competit ad
effectum artis.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod ignis propter hoc quod est
maximae virtutis in agendo inter reliqua elementa, alia corpora pro
materia habet, ut dicitur in 2 Meteor.; unde et ignis dupliciter
invenitur; scilicet in propria materia, prout est in sphaera sua; vel
in materia aliena, sive terrestri, ut patet in carbone; sive aerea,
sicut patet in flamma. Quocumque autem modo ignis inveniatur, semper
idem est in specie quantum ad naturam ignis pertinet. Potest autem
esse diversitas in specie quantum ad corpora quae sunt materia ignis;
unde flamma et carbo differunt specie, et similiter lignum ignitum et
ferrum ignitum. Nec differt quantum ad hoc sive ignita sint per
violentiam, ut in ferro apparet, sive ex principio intrinseco
naturali, ut accidit in sulphure. Quod ergo ignis Inferni quantum ad
hoc quod habet de natura ignis, sit ejusdem speciei cum igne qui apud
nos est, manifestum est; utrum autem ille ignis sit in propria materia
existens, aut in aliena, et si in aliena, in qua materia sit, nobis
ignotum est; et secundum hoc potest ab igne qui apud nos est, specie
differre materialiter consideratus. Quasdam tamen proprietates
differentes habet ab igne isto, sicut quod succensione non indiget,
nec lignis nutritur. Sed istae differentiae non ostendunt diversitatem
in specie quantum ad id quod pertinet ad naturam ignis.
Ad primum ergo dicendum, quod Augustinus loquitur quantum ad id quod
est materiale in illo igne, non autem quantum ad ignis naturam.
Ad secundum dicendum, quod ignis iste qui apud nos est, lignis
nutritur, et ab homine succenditur, quia est artificialiter et per
violentiam in alienam materiam introductus; sed ignis ille lignis non
indiget quibus foveatur, quia vel est in propria materia existens, vel
est in materia aliena non per violentiam, sed per naturam a principio
intrinseco; unde non est ab homine accensus, sed a Deo, qui naturam
illam instituit; et hoc est quod dicitur Isai. 30, 33: flatus
domini sicut torrens sulphuris succendens eam.
Ad tertium dicendum, quod sicut corpora damnatorum erunt ejusdem
speciei cujus et modo sunt, quamvis nunc sint corruptibilia, tunc
autem incorruptibilia ex ordine divinae justitiae, et propter quietem
motus caeli; ita est etiam de igne Inferni, quo corpora illa
punientur.
Ad quartum dicendum, quod lucere non convenit igni secundum quemlibet
modum existendi, quia in propria materia existens non lucet; unde non
lucet in propria sphaera, ut philosophi dicunt. Similiter etiam in
aliqua materia aliena ignis existens non lucet, sicut cum est in
materia opaca terrestri, ut in sulphure. Similiter est etiam quando
ex aliquo grosso fumo ejus claritas obscuratur. Unde quod ignis
Inferni non lucet, non est sufficiens argumentum ad hoc quod non sit
ejusdem speciei.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod sicut Augustinus dicit, et
habetur in littera, in qua parte mundi Infernus sit, scire neminem
arbitror, nisi cui divinus spiritus revelavit; unde et Gregorius in
4 Dialog., super hac quaestione interrogatus respondet: hac de re
temere definire non audeo. Nonnulli namque in quadam terrarum parte
Infernum esse putaverunt; alii vero hunc sub terra esse existimant.
Et hanc opinionem probabiliorem esse ostendit dupliciter. Primo ex
ipsa nominis ratione, sic dicens: si idcirco Infernum dicimus, quin
inferius jacet; quod terra ad caelum est, hoc esse Infernus debet ad
terram. Secundo autem ex hoc quod dicitur Apoc. 5, 3: nemo
poterat neque in caelo neque in terra neque subtus terram aperire
librum: ut hoc quod dicitur in caelo, referatur ad Angelos; hoc quod
dicitur in terra, referatur ad homines viventes in corpore; hoc quod
dicitur subtus terram referatur ad animas existentes in Inferno.
Augustinus etiam in 12 super Genes. ad litteram, duas rationes
tangere videtur, quare congruum sit quod Infernus sit sub terra. Una
est, ut quoniam defunctorum animae amore carnis peccaverunt, hoc eis
exhibeatur quod ipsi carni mortuae solet exhiberi, ut scilicet sub
terra recondantur. Alia est quod sicut est gravitas in corporibus,
ita tristitia in spiritibus; et laetitia sicut levitas: unde sicut
secundum corpus, si ponderis sui ordinem teneant, inferiora sunt omnia
graviora; ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora: et sic
sicut conveniens locus gaudio electorum est caelum Empyreum; ita
conveniens locus tristitiae damnatorum est infimum terrae. Nec debet
movere quod Augustinus ibidem dicit, quod Inferi sub terris esse
dicuntur vel creduntur: quia in Lib. Retractationum, hoc retractans
dicit: mihi videor dicere debuisse magis quod sub terris sunt Inferi,
quam rationem reddere cur sub terris esse dicantur sive credantur.
Quidam tamen philosophi posuerunt quod locus Inferni erit sub orbe
terrestri, tamen supra terrae superficiem, ex parte opposita nobis;
et hoc videtur Isidorus sensisse, cum dixit, quod sol et luna in
ordine quo creati sunt, stabunt, ne impii in tormentis positi fruantur
luce eorum: quae ratio nulla esset, si Infernus infra terram esse
dicatur. Qualiter tamen haec verba possint exponi, patebit infra,
dist. 48. Pythagoras vero posuit locum poenarum in sphaera ignis,
quam in medio totius orbis esse dicit, ut patet per philosophum in 2
Cael. et Mund. Sed tamen convenientius his quae in Scriptura
dicuntur, est ut sub terra esse dicatur.
Ad primum ergo dicendum, quod verbum illud Job, de orbe transferet
eum Deus, intelligendum est de orbe terrarum, idest de hoc mundo; et
hoc modo exponit Gregorius dicens: de orbe quippe transfertur, cum
superno apparente judice de hoc mundo tollitur, in quo perverse
gloriatur. Nec est intelligendum quod orbis hic accipiatur pro
universo, quasi extra totum universum sit locus poenarum.
Ad secundum dicendum, quod in loco illo conservatur ignis in aeternum
ex ordine divinae justitiae, quamvis secundum naturam suam non possit
extra locum suum aliquod elementum durare in aeternum, praecipue statu
generationis et corruptionis manente in rebus. Ignis autem ibi erit
fortissimae caliditatis: quia calor ejus erit undique congregatus
propter frigus terrae undique ipsum circumstans.
Ad tertium dicendum, quod Infernus nunquam deficiet in amplitudine,
quin sufficiat ad damnatorum corpora capienda: Infernus enim Prov.
30, inter tria insatiabilia ponitur. Nec est inconveniens quod
intra viscera terrae tanta concavitas conservetur divina virtute, quae
damnatorum omnium corpora possit capere.
Ad quartum dicendum, quod hoc quod dicitur: per quae peccat quis,
per haec et torquetur, non est necessarium nisi in principalibus
instrumentis peccandi. Quia enim homo in anima peccat et corpore, in
utroque punitur; non autem oportet quod in quo loco quis peccat, in
eodem puniatur, cum alius sit locus qui viatoribus et damnatis
debetur. Vel dicendum, quod hoc intelligitur de poenis quibus homo
punitur in via, secundum quod quaelibet culpa suam poenam habet
annexam, prout quisque inordinatus animus sibi ipsi est poena, ut
dicit Augustinus.
|
|
