|
Quaestiuncula 1
1. Ad primum sic proceditur. Videtur quod animabus post mortem
receptacula non assignentur. Sicut enim dicit Boetius in libro de
Hebdom., communis animi conceptio est apud sapientes, incorporalia
in loco non esse; cui concordat quod Augustinus dicit in 12 super
Genes. ad litteram: cito quidem responderim, ad corporalia loca
animam non ferri, nisi cum aliquo corpore. Sed anima separata a
corpore non habet aliquod corpus, sicut ibidem Augustinus dicit.
Ergo ridiculum est animabus separatis aliqua receptacula assignare.
2. Praeterea, omne quod habet locum determinatum, magis convenit
cum illo loco quam cum alio. Sed animae separatae, sicut et quaelibet
spirituales substantiae, indifferenter se habent ad omnia loca: non
enim potest dici quod cum aliquibus corporibus conveniant, et cum aliis
differant; cum ab omnibus conditionibus corporalibus sint penitus
remotae. Ergo eis determinata receptacula non sunt assignanda.
3. Praeterea, animabus separatis non assignatur aliquid post mortem
nisi quod cedat in poenam vel praemium. Sed corporalis locus non
potest eis esse in poenam vel in praemium, cum a corporibus nihil
recipiant. Ergo non sunt eis assignanda certa receptacula.
1. Sed contra, caelum Empyreum locus corporalis est; et tamen
ipsum factum mox sanctis Angelis est repletum, ut Strabus dicit.
Cum ergo Angeli sint incorporei, sicut et animae separatae; videtur
etiam quod separatis animabus sint certa receptacula assignanda. Ergo
et cetera.
2. Praeterea, hoc patet per hoc quod Gregorius in 4 Dialog.
narrat, animas post mortem ad diversa loca corporalia esse deductas;
ut patet de Paschasio, quem germanus Capuanus episcopus in balneis
invenit, et de anima Theodorici regis, quam dicit ad Gehennam fuisse
perductam. Ergo animae post mortem habent certa receptacula.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod statim post mortem nullae animae
deducantur ad caelos, vel ad Infernum. Quia super illud Psalm.
36, 10, adhuc pusillum, et non erit peccator, dicit Glossa,
quod sancti liberantur in fine vitae: post hanc tamen vitam non ibi
erunt ubi erunt sancti, quibus dicetur: venite benedicti patris mei.
Sed illi sancti erunt in caelo. Ergo sancti post hanc vitam non
statim ascendunt ad caelum.
2. Praeterea, Augustinus dicit in Enchir., quod tempus quod
inter hominis mortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas
abditis receptaculis continet, sicut unaquaeque digna est requie vel
aerumna. Sed haec abdita receptacula non possunt intelligi caelum et
Infernus; quia in illis etiam post resurrectionem ultimam animae cum
corporibus erunt; unde pro nihilo distingueret tempus ante
resurrectionem et post resurrectionem. Ergo non erunt nec in Inferno
nec in Paradiso usque ad diem judicii.
3. Praeterea, major est gloria animae quam gloria corporum. Sed
simul omnibus redditur gloria corporum, ut sit major laetitia
singulorum ex communi gaudio, ut patet Hebr. 11, super illud:
Deo pro nobis aliquid melius providente etc.; ubi dicit Glossa: ut
in communi gaudio omnium majus fieret gaudium singulorum. Ergo multo
fortius et gloria animarum debet differri usque ad finem, ut simul
omnibus reddatur.
4. Praeterea, poena et praemium quae per sententiam judicii
redduntur, judicium praecedere non debent. Sed ignis Inferni et
gaudia Paradisi dabuntur hominibus per sententiam Christi judicantis
in ultimo judicio, ut patet Matth. 25. Ergo ante diem judicii
nullus ascendit ad caelum, vel descendit ad Inferos.
1. Sed contra est quod dicitur 2 Corinth. 5, 1: si terrena
nostra habitatio dissolvatur, domum habemus non manufactam conservatam
in caelis. Ergo dissoluta carne homo habet mansionem quae in caelis
fuerit ei conservata.
2. Praeterea, Philip. 1, 23, dicit apostolus: cupio
dissolvi, et esse cum Christo: ex quo sic arguit Gregorius in 4
Dialog.: qui ergo Christum in caelo esse non dubitat, nec Pauli
animam esse in caelo negat. Sed non est negandum Christum esse in
caelo, cum sit articulus fidei. Ergo nec dubitandum est animas
sanctorum ad caelos ferri. Quod etiam aliquae ad Infernum descendant
post mortem statim, patet Luc. 16: mortuus est dives, et sepultus
est in Inferno.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod animae in Paradiso vel in Inferno
existentes egredi non valeant. Augustinus enim dicit in Lib. de cura
pro mortuis gerenda: si rebus viventium interessent animae mortuorum,
ut de aliis taceam, meipsum pia mater nulla nocte desereret, quae
terra marique secuta est ut mecum viveret; et ex hoc concludit quod
animae defunctorum rebus viventium non intersint. Sed interesse
possent, si de suis receptaculis exirent. Ergo de suis receptaculis
non exeunt.
2. Praeterea, in Psalm. 26, 4, dicitur: ut habitem in domo
domini omnibus diebus vitae meae; et Job 7, 9: qui descendit ad
Inferos, non ascendet. Ergo tam boni quam mali a suis receptaculis
non exeunt.
3. Praeterea, receptacula, ut est dictum, animabus post mortem
dantur in praemium vel in poenam. Sed post mortem neque praemia
sanctorum minuuntur, neque poenae damnatorum. Ergo non exeunt de suis
receptaculis.
1. Sed contra est quod dicit Hieronymus contra Vigilantium sic eum
alloquens: ais enim vel in sinu Abrahae, vel in loco refrigerii, vel
subter aram Dei animas apostolorum et martyrum consedisse, nec posse
suis tumulis, cum voluerint, adesse praesentes; et ita tu Deo leges
ponis, tu apostolis vincula injicies, ut usque ad diem judicii
teneantur custodia, nec sint cum domino suo, de quibus scriptum est
Apoc. cap. 14, 4: sequuntur agnum quocumque ierit. Sed agnus
ubique est. Ergo et hi qui cum agno sunt, ubique esse credendi sunt.
Ridiculum ergo est dicere, quod animae mortuorum a suis receptaculis
non recedant.
2. Praeterea, Hieronymus ibidem arguit sic: cum Diabolus et
Daemones toto vagentur orbe, et celeritate nimia ubique praesentes
sint; martyres post effusionem sanguinis ara operientur inclusi, et
inde exire non poterunt? Ex quo potest concludi non solum de bonis,
sed etiam de malis, quod sua receptacula interdum exeant, cum non
habeant majorem damnationem quam Daemones, qui ubique discurrunt.
3. Praeterea, idem probari potest per Gregorium in 4 Dialog.,
ubi narrat de multis mortuis quod viventibus apparuerunt.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod quamvis substantiae
spirituales secundum esse suum a corpore non dependeant, corporalia
tamen a Deo mediantibus spiritualibus gubernantur, ut dicit
Augustinus in 3 de Trinit., et Gregorius in 4 Dialog.; et ideo
est quaedam convenientia substantiarum spiritualium ad corporales
substantias per congruentiam quamdam, ut scilicet dignioribus
substantiis digniora corpora adaptentur; unde etiam philosophi secundum
ordinem mobilium posuerunt ordinem substantiarum separatarum. Quamvis
autem animabus post mortem non assignentur aliqua corpora, quorum sint
formae vel determinati motores; determinantur tamen eis quaedam
corporalia loca per congruentiam quamdam secundum gradus dignitatis
eorum, in quibus sunt quasi in loco, eo modo quo incorporalia in loco
esse possunt, secundum quod magis accedent ad primam substantiam (cui
locus superior per congruentiam deputatur) scilicet Deum, cujus sedem
caelum Scriptura esse denuntiat; et ideo animas quae sunt in
participatione perfecta divinitatis, in caelo esse ponimus; animas
vero quae a participatione hujusmodi impediuntur, loco contrario
dicimus deputari.
Ad primum ergo dicendum, quod incorporalia non sunt in loco modo
aliquo noto nobis et consueto, secundum quod dicimus corpora proprie in
loco esse; sunt tamen in loco modo substantiis spiritualibus
convenienti, qui nobis plene manifestus esse non potest.
Ad secundum dicendum, quod duplex est convenientia vel similitudo.
Una quae est per participationem ejusdem qualitatis, sicut calida ad
invicem conveniunt; et talis convenientia incorporalium ad loca
corporalia esse non potest. Alia per quamdam proportionalitatem,
secundum quam in Scripturis metaphorae corporalium ad spiritualia
transferuntur; ut quod dicitur Deus esse sol, quia est principium
vitae spiritualis, sicut sol vitae corporalis; et secundum hanc
convenientiam quaedam animae quibusdam locis magis conveniunt, sicut
animae spiritualiter illuminatae cum corporibus luminosis; animae vero
obtenebratae per culpam cum locis tenebrosis.
Ad tertium dicendum, quod anima separata directe nihil recipit a locis
corporalibus per modum quo corpora recipiunt, quae conservantur a suis
locis; sed ipsae animae ex hoc quod cognoscunt se talibus locis
deputari, sibi gaudium ingerunt vel moerorem; et sic locus cedit eis
in poenam vel in praemium.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod sicut in corporibus est
gravitas vel levitas, qua feruntur in locum suum, qui est finis motus
ipsorum; ita etiam est in animabus meritum vel demeritum, quibus
perveniunt animae ad praemium vel poenam, quae sunt fines actionum
ipsarum; unde sicut corpus per gravitatem vel levitatem statim fertur
in locum suum, nisi prohibeatur; ita statim animae, soluto vinculo
carnis, per quod in statu viae detinebantur, praemium consequuntur vel
poenam, nisi aliquid impediat; sicut interdum impedit consecutionem
praemii veniale peccatum, quod prius purgari oportet, ex quo sequitur
quod praemium differatur. Et quia locus deputatur animabus secundum
congruentiam praemii vel poenae; statim ut anima a corpore absolvitur,
vel in Infernum demergitur, vel ad caelum evolat, nisi impediatur
aliquo reatu quo oportuit evolationem differri, ut prius anima
purgetur. Et huic veritati auctoritates Scripturae canonicae
manifeste attestantur, et documenta sanctorum patrum; unde contrarium
pro haeresi est habendum, ut patet 4 Dial., et in Lib. de Eccl.
dogmatibus.
Ad primum ergo dicendum, quod Glossa seipsam exponit; quod enim
dicit: nondum erunt ubi erunt sancti etc. statim exponit subdens;
idest, non habebunt geminam stolam quam habebunt sancti in
resurrectione.
Ad secundum dicendum, quod inter illa abdita receptacula, de quibus
Augustinus loquitur, etiam sunt computandi Infernus et Paradisus,
in quibus animae aliquae ante resurrectionem continentur. Sed ideo
distinguitur tempus ante resurrectionem et post, quia ante
resurrectionem sunt ibi sine corpore, post autem erunt cum corpore; et
quia in aliquibus receptaculis nunc sunt animae in quibus post
resurrectionem non erunt.
Ad tertium dicendum, quod homines secundum corpora habent quamdam
continuitatem ad invicem, quia secundum ea est verum quod dicitur
Act. 17, quod Deus ex uno fecit omne hominum genus. Sed animas
singillatim finxit; unde non est tanta congruentia ut omnes homines
simul glorificentur in anima, sicut quod simul glorificentur in
corpore. Et praeterea gloria corporis non est ita essentialis sicut
gloria animae; unde majus detrimentum esset sanctis si gloria animae
differretur, quam de hoc quod gloria corporis differtur; nec posset
hoc detrimentum gloriae recompensari per ampliationem gaudii singulorum
de gaudio communi.
Ad quartum dicendum, quod eamdem objectionem Gregorius 4 Dial.
proponit, et solvit. Si, inquit, nunc in caelo sunt animae
sanctorum, quid est quod in die judicii pro justitiae suae retributione
recipiunt? Et respondet: hoc eis nimirum crescit in judicio, quod
nunc animae sola sui gloria retributione laetantur; postmodum vero
etiam corporum beatitudine perfruentur, ut in ipsa quoque gaudeant, in
qua dolores pro domino cruciatusque pertulerunt. Et eodem modo
dicendum est de damnatis.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod aliquem exire de Inferno vel
Paradiso potest intelligi dupliciter. Uno modo ut simpliciter inde
exeat, ut jam ejus locus non sit Paradisus vel Infernus; et sic
nullus Inferno vel Paradiso finaliter deputatus inde exire potest, ut
in sequenti dist., qu. 2, art. 3, dicetur. Alio modo potest
intelligi, ut exeat inde ad tempus; et in hoc distinguendum est quid
eis conveniat secundum legem naturae, et quid eis conveniat secundum
ordinem divinae justitiae; quia, ut Augustinus dicit in Lib. de
cura pro mortuis agenda, alii sunt humanarum limites rerum, alia sunt
divinarum signa virtutum; alia sunt quae naturaliter, alia quae
mirabiliter fiunt. Secundum ergo naturalem cursum, animae separatae,
receptaculis propriis deputatae, a conversatione viventium penitus
segregantur. Non enim secundum cursum naturae homines in mortali carne
viventes substantiis separatis immediate conjunguntur, cum omnis eorum
cognitio a sensu oriatur; nec propter aliud a suis receptaculis eas
exire conveniret, nisi ut rebus viventium interessent. Sed secundum
dispositionem divinae providentiae aliquando animae separatae a suis
receptaculis egressae conspectibus hominum praesentantur, sicut
Augustinus in praedicto libro narrat de Felice martyre, qui civibus
Nolanis visibiliter apparuit, cum a barbaris oppugnarentur. Et hoc
etiam credi potest quod aliquando de damnatis contingat, quod ad
eruditionem hominum et terrorem permittuntur viventibus apparere, aut
etiam ad suffragia expetenda quantum ad illos qui in Purgatorio
detinentur, ut per multa quae in 4 Dialog. narrantur, patet. Sed
hoc interest inter sanctos et damnatos, quod sancti, cum voluerint,
apparere possunt viventibus, non autem damnati. Sicut enim viventes
sancti in carne per donum gratiae gratis datae accipiunt ut sanitates et
signa perficiant, quae non nisi divina virtute mirabiliter fiunt (quae
quidam signa ab aliis hoc dono carentibus perfici non possunt); ita
etiam non est inconveniens ut ex virtute gloriae aliqua potestas
animabus sanctorum detur, per quam possint mirabiliter apparere
viventibus, cum volunt; quod alii non possunt, nisi interdum
permissi.
Ad primum ergo dicendum, quod Augustinus, ut per sequentia patet,
loquitur secundum communem cursum naturae; nec tamen sequitur quod
etiam si mortui possunt aut volunt viventibus apparere, toties
appareant quoties apparent in carne viventes; quia separati a carne vel
omnino conformantur divinae voluntati, ita quod non liceat eis nisi
quod secundum divinam dispositionem congruere intuentur; vel ita sunt
poenis oppressi, ut de sua miseria magis doleant, quam curent aliis
apparere.
Ad secundum dicendum, quod auctoritates illae loquuntur quantum ad hoc
quod nullus de Paradiso vel Inferno egreditur simpliciter, et non
quod non egrediatur ad tempus.
Ad tertium dicendum, quod, sicut ex dictis patet, dist. praec.,
art. ult., qu. 3, in corp., secundum hoc locus animae cedit in
poenam vel praemium, quod anima afficiatur ex hoc quod tali loco
deputatur vel gaudendo vel dolendo. Hoc autem gaudium sive hic dolor
de hoc quod talibus locis deputatur, manet in anima etiam quando extra
loca praedicta fuerit; sicut pontifici cum datur pro honore ut in
cathedra sedeat in Ecclesia, non minuitur gloria quando a cathedra
recedit; quia etiam si actu ibi non sedeat, locus tamen ille sibi
deputatus est.
Ad ea etiam quae contra objiciuntur responderi oportet; ad quorum
primum dicitur, quod Hieronymus loquitur de apostolis et martyribus
secundum hoc quod eis accrescit ex potestate gloriae, et non secundum
quod eis congruit ex debito naturae. Quod autem dicit eos ubique
esse, non est intelligendum quod simul sint in pluribus locis aut
ubique, sed quia esse possunt ubi volunt.
Ad secundum dicendum, quod non est simile de Daemonibus et Angelis
et animabus sanctorum et damnatorum. Angeli enim boni et mali hoc
officium sortiuntur ut hominibus praesint vel ad custodiam vel ad
exercitium; quod de animabus hominum dici non potest. Sed tamen
secundum potestatem gloriae animabus sanctorum hoc congruit quod possunt
esse ubi voluerint; et hoc est quod Hieronymus intendit.
Ad tertium dicendum, quod quamvis aliquando animae sanctorum vel
damnatorum praesentialiter adsint ubi apparent; non tamen credendum est
hoc semper accidere. Aliquando enim hujusmodi apparitiones fiunt vel
in dormiendo vel in vigilando operatione bonorum vel malorum spirituum
ad instructionem vel destructionem viventium; sicut etiam vivi homines
quandoque aliis apparent, et eis multa dicunt in somniis, cum tamen
constet eos non esse praesentes, sicut Augustinus per multa exempla
probat in libro de cura pro mortuis agenda.
|
|
