|
Quaestiuncula 1
1. Ad primum sic proceditur. Videtur quod in Deo non sit
misericordia. Sicut enim dicit Damascenus, misericordia est
compassio de alienis malis. Sed compassio non cadit in Deo. Ergo
nec misericordia.
2. Praeterea, misericordia miseriam respicit. Sed quanto aliquis
est magis peccator, tanto magis est miser; quia Proverb. 14,
34: miseros facit populos peccatum. Ergo si Deus est misericors,
quanto aliquis est magis peccator, tanto magis ei providebit; quod
videtur absurdum.
3. Praeterea, misericordia inclinat misericordem ad alienam miseriam
repellendam. Ergo misericors nec alii miseriam infert, nec inferri
permittit, si fieri potest. Sed Deus aliquos inducit in miseriam
poenae, et permittit eos incidere in miseriam culpae. Ergo cum ipse
sit omnipotens, non erit misericors.
1. Sed contra est quod in Psal. 144, 8, dicitur: miserator
et misericors dominus.
2. Praeterea, sicut Deus aliquos punit, ita et aliquibus parcit;
est enim praestabilis super malitia; Joel. 2. Sed ex hoc quod
punit, ponimus in Deo iram, quamvis ira sit passio. Ergo ex eo quod
parcit, debet dici misericors, quamvis misericordia in nobis sit
passio.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod in Deo secundum eamdem rationem dicatur
bonitas et misericordia. Constat enim quod Deus gentiles ex sola
misericordia liberavit; Roman. 15, 9: gentes autem super
misericordia honorare Deum. Sed conversionem gentium apostolus
attribuit divinae bonitati; Rom. 11, 22: vide bonitatem et
severitatem Dei; in eos qui ceciderunt severitatem, in te autem
bonitatem. Ergo bonitas et misericordia ejusdem sunt rationis in
Deo.
2. Praeterea, principia per effectus cognoscuntur. Sed idem est
effectus misericordiae et bonitatis; scilicet providere minus
habentibus. Ergo eadem est ratio utriusque.
3. Praeterea, misericordia est quaedam virtus. Sed virtus est
bonitas virtuosi. Ergo misericordia, inquantum hujusmodi, bonitas
quaedam est; et ita videtur eadem ratio utriusque.
1. Sed contra, quaecumque sunt unius rationis, sunt etiam unius
ambitus. Sed bonitas et misericordia non sunt unius ambitus; quia
bonitas divina communicatur omnibus creaturis, inquantum a primo bono
sunt omnia bona; misericordia autem non invenitur in omnibus
creaturis, ut omnes misericordes dicantur. Ergo bonitas et
misericordia non sunt ejusdem rationis.
2. Praeterea, misericordia non esset, nisi esset miseria. Sed
bonitas esse potest etiam nulla miseria existente; quia bonum non
dependet a malo, sicut nec habitus a privatione. Ergo misericordia et
bonitas in Deo non sunt unius rationis.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod opus divinae misericordiae ad attributum
potentiae reducatur. Quia opus Dei ad illud attributum reducitur quod
maxime per ipsum manifestatur. Sed opus misericordiae maxime
manifestat Dei potentiam; unde in collecta dicitur: Deus qui
omnipotentiam tuam parcendo maxime et miserando manifestas. Ergo
misericordiae opus ad omnipotentiam reducitur.
2. Praeterea, divina misericordia maxime manifestatur in
justificatione impii. Sed majus est justificare impium quam creare
caelum et terram, ut dicit Augustinus. Ergo cum creatio ad potentiam
reducatur, videtur quod et misericordiae opus ad potentiam Dei reduci
debeat.
3. Sed contra, videtur quod reducatur ad attributum sapientiae.
Quia ipse non miseretur passione, sed judicio. Judicium autem ad
sapientiam pertinet. Ergo et misericordiae opus sapientiae est
attribuendum.
4. Praeterea, misericordia facit miseriam alicujus quodammodo esse
in eo qui miseratur. Sed miseriae nostrae non possunt esse in Deo
nisi per cognitionem. Ergo misericordia ad cognitionem seu sapientiam
Dei pertinet.
1. Sed contra, videtur quod ad bonitatem. Quia Sap. 11,
27, ponitur pro ratione misericordiae amor divinus; dicitur enim:
parcis omnibus, quoniam tua sunt, qui amas animas. Sed amor ad
bonitatem pertinet. Ergo misericordia bonitati est attribuenda.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod ex hoc homo dicitur
misericors, quia miseriam alterius suam facit; quod quidem contingit
quantum ad duo. Primo quantum ad hoc quod ipse quodammodo ex aliena
miseria afficitur, inquantum compatitur patienti. Secundo secundum
quamdam reputationem, quia miseriam proximi reputat quasi suam, et
exinde movetur ad repellendum ejus miseriam per beneficium, sicut
repelleret suam. Deus autem nullo modo miseriae particeps esse
potest; unde secundum primum modum misericordia in eum non cadit; sed
ipse hoc modo se habet in repellendo miserias aliorum, sicut se habet
homo in repellendo miseriam eorum. Sicut homo enim in repellendo
miseriam alicujus considerat hominis utilitatem cujus repellit
miseriam; ita et Deus per sua beneficia repellens nostram miseriam,
non ordinat hoc ad suam utilitatem, sed ad nostram; unde inquantum
nostra miseria est quasi sua secundum reputationem quamdam ipsius qui
eam repellit, sic dicitur misericors, et misereri; et propter hoc
communiter dicitur, quod non est in eo misericordia secundum
passionem, sed secundum effectum; qui tamen effectus ex affectu
voluntatis procedit; qui non est passio, sed simplex voluntatis
actus.
Ad primum ergo dicendum, quod Damascenus definit misericordiam prout
est passio in nobis inventa; et per hunc modum Deo non competit.
Ad secundum dicendum, quod misericordia in nobis passio quaedam est;
nulla autem passio est laudabilis, nisi secundum quod ratione
regulatur; unde in nobis misericordia non est laudabilis, nisi
secundum quod sequitur ordinem rationis. Nihil enim quod in nobis
sit, transfertur in Deum, nisi eo modo quo in nobis est laudabile;
et ideo misericordia in Deo est secundum rationem sapientiae ipsius;
unde non oportet quod ex hoc ipso quod aliquis est magis peccator,
majorem effectum misericordiae consequatur, nisi secundum quod est in
divina sapientia ordinatum.
Et per hoc patet solutio ad tertium. Quia homo misericors non
repellit alienam miseriam quantumcumque potest, sed quantum recta ratio
permittit. Similiter et Deus repellit nostram miseriam secundum
ordinem sapientiae suae; et ideo inducit miseriam poenae quibusdam, et
permittit quosdam incidere in miseriam culpae.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod ratio misericordiae et
bonitatis differunt in tribus. Primo in hoc quod misericordia respicit
terminum a quo, sed bonitas magis terminum ad quem. Ille enim cui
Deus beneficia largitur, fit de deficiente perfectus. Bonitas ergo
respicit communicationem perfectionis, quia bonum est diffusivum sui
esse; sed misericordia respicit remotionem defectus. Secundo in hoc
quod misericordia, proprie loquendo, pertinet ad providentiam
divinam, qua bona sua communicat creaturis rationalibus tantum;
respicit enim miseriam, quae cum sit contraria felicitati, non potest
esse nisi rationalium creaturarum, quarum est felices esse. Sed
bonitas respicit providentiam divinam respectu quarumlibet rerum.
Tertio in hoc quod misericordia importat quamdam assimilationem
providentis ad eum cui providetur, inquantum providens alterius
miseriam quasi suam reputat; et ideo misericordia esse non potest nisi
in natura intellectuali quae habet aestimationem miseriae alienae. Sed
bonitas habet ordinem ad communicationem simpliciter; unde cuilibet
creaturae quae habet perfectionem communicabilem, bonitas convenire
potest. Potest et quarta differentia assignari; quia misericordia
removet debitum ab eo cui providetur; non enim dicitur misericorditer
dari alicui quod ei debetur; sed bonitas non removet debiti rationem ab
eo cui aliquid datur; unde bonitas se habet communiter ad largitionem
justitiae et misericordiae.
Ad primum ergo dicendum, quod non est inconveniens conversionem
gentium et bonitati divinae et misericordiae etiam attribuere, quamvis
ratione diversa, ut ex dictis patet.
Ad secundum dicendum, quod misericordia se habet ex additione ad
bonitatem quodammodo, ut patet per praedicta; et ideo omne opus quod
est misericordiae, est etiam bonitatis, sed non e converso.
Ad tertium dicendum, quod misericordia quamvis sit bonitas quaedam,
tamen quaedam super rationem bonitatis addit; et secundum hoc non est
omnino eadem ratio bonitatis et misericordiae, sicut non est omnino
eadem ratio hominis et animalis.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod omne opus divinum ex potentia,
sapientia et bonitate procedit; sed tamen opus aliquod appropriatur
potentiae, sapientiae vel bonitati, secundum quod in eo mirabilius
apparet id quod pertinet ad aliquod praedictorum attributorum.
Potentia autem importat absolutam rationem principii aliquid
producentis; sed sapientiae est ordinare; unde ad sapientiam pertinet
modus producendi rem, quo aliquid ordinare in esse producitur; sed
bonitas, quae habet rationem finis, respicit motivum ad producendum:
et ideo in opere creationis, in quo admirabile redditur hoc praecipue
quod res in esse productae sunt, manifestatur maxime divina potentia;
sed in opere gubernationis, quo res ordinatae disponuntur, redditur
ipse ordo rerum admirabilis, et ideo sapientiae attribuitur; sed opus
recreationis admirabile redditur ex ipso motivo, quia non ex operibus
justitiae quae fecimus, sed propter suam bonitatem salvos nos fecit;
unde attribuitur praecipue bonitati. Et quia ex hoc aliquid dicitur
misericorditer esse factum quod non ex debito datur, sed ex bonitate
largientis; ideo opus misericordiae, inquantum hujusmodi, bonitati
appropriatur.
Ad primum ergo dicendum, quod Deus dicitur parcendo et miserendo suam
omnipotentiam maxime manifestare, non tam quoad substantiam facti,
quam quoad licentiam faciendi; ille enim qui est alicui superiori
potestati subjectus, non potest licite dimittere poenas a superiori
potestate constitutas. Ex hoc ergo quod Deus poenas dimittit, et
supra debitum largitur; ostenditur quod ipse ex propria potestate et
auctoritate omnia operatur; et quod ipse non est superiori potestati
subjectus. Sed quantum ad substantiam facti praecipue manifestatur
bonitas in parcendo; et ideo opus misericordiae bonitati est
attribuendum.
Ad secundum dicendum, quod justificare impium dicitur majus quam
creare caelum et terram, inquantum ad nobilius esse perducitur quis per
justificationem quam per creationem; vel inquantum in creatione non est
aliquid quod repugnet creanti, cum sit ex nihilo, sicut in
justificatione repugnat justificanti inordinata voluntas. Unde quamvis
opus justificationis potentiam manifestet, specialiter tamen commendat
bonitatem, inquantum ipsa est sola quae ad justificandum movet, cum ex
parte justificandi magis inveniatur quod justificationi repugnet.
Ad tertium dicendum, quod licet misericordia judicio dirigatur, non
tamen esse misericordiae consistit in judicio, sed magis in voluntate;
et ideo magis appropriatur bonitati quam sapientiae.
Et similiter dicendum ad quartum de cognitione; quia illa praeexigitur
ad voluntatem repellendi miseriam, in qua ratio misericordiae
completur.
|
|
