|
Quaestiuncula 1
1. Ad secundum sic proceditur. Videtur quod nulli homines
judicabunt cum Christo. Quia Joan. 5, 22: pater omne judicium
dedit filio, ut omnes honorificent filium, sicut honorificant patrem.
Sed honorificentia talis non debetur alicui quam Christo. Ergo et
cetera.
2. Praeterea, quicumque judicat, habet potestatem super illud quod
judicat. Sed ea de quibus debet esse futurum judicium, sicut merita
et praemia humana, soli divinae auctoritati subsunt. Ergo nulli
competit de his judicare.
3. Praeterea, judicium illud non exercebitur vocaliter, sed
mentaliter, ut probabilius aestimatur. Sed hoc quod cordibus hominum
notificentur merita et demerita, quod est quasi accusatio vel
commendatio; vel retributio poenae et praemii, quod est quasi
sententiae prolatio, sola divina virtute fiet. Ergo nulli alii
judicabunt nisi Christus, qui est Deus.
1. Sed contra est quod dicitur Matth. 19, 28: sedebitis super
sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel.
2. Praeterea, Isai. 3, 14: dominus ad judicium veniet cum
senioribus populi sui. Ergo videtur quod etiam alii judicabunt cum
Christo.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod judiciaria potestas non respondeat
voluntariae paupertati. Hoc enim solum duodecim apostolis promissum
est Matth. 19, 28: sedebitis super sedes duodecim, judicantes
duodecim tribus Israel. Ergo cum non omnes voluntarie pauperes sint
apostoli, videtur quod non omnibus judiciaria potestas respondeat.
2. Praeterea, majus est offerre sacrificium Deo de proprio corpore
quam de exterioribus rebus. Sed martyres, et etiam virgines,
offerunt de proprio corpore sacrificium Deo, voluntarie autem pauperes
de exterioribus rebus. Ergo sublimitas judiciariae potestatis magis
respondet martyribus et virginibus quam voluntarie pauperibus.
3. Praeterea, Joan. 5, 45: est qui accusat vos Moyses, in
quo vos speratis; Glossa: quia voci ejus non creditis; et Joan.
12, 48: sermo quem locutus sum, ille judicabit eum in novissimo
die. Ergo ex hoc quod aliquis proponit legem vel verbum exhortationis
ad instructionem morum, habet quod judicet contemnentes. Sed hoc est
doctorum. Ergo doctoribus magis competit quam pauperibus.
4. Praeterea, Christus ex hoc quod injuste judicatus est inquantum
homo, meruit ut sit judex omnium in natura humana; unde Joan. 5,
27: potestatem dedit ei judicium facere, quia filius hominis est.
Sed qui persecutionem patiuntur propter justitiam, injuste
judicantur. Ergo judiciaria potestas magis eis quam pauperibus
competit.
5. Praeterea, superior non judicatur ab inferiore. Sed multi
licite divitiis utentes, majoris meriti erunt multis voluntarie
pauperibus. Ergo voluntarii pauperes non judicabunt, sed ab aliis
judicabuntur.
1. Sed contra, Job 36, 6: non salvat impios, et judicium
pauperibus tribuit. Ergo pauperum est judicare.
2. Praeterea, Matth. 19, super illud: vos qui reliquistis
omnia etc.; dicit Glossa: qui reliquerunt omnia, et secuti sunt
dominum, hi judices erunt: qui licita habentes, recte usi sunt,
judicabuntur; et sic idem quod prius.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod Angeli debeant judicare. Matth.
25, 31: cum venerit filius in majestate sua; et omnes Angeli cum
eo. Sed loquitur de adventu ad judicium. Ergo videtur quod etiam
Angeli judicabunt.
2. Praeterea, Angelorum ordines nomina sortiuntur ex officio quod
exercent. Sed quidam Angelorum ordo est ordo thronorum, quod videtur
pertinere ad judiciariam potestatem: thronum enim est sedes judicis,
solium regis, cathedra doctoris. Ergo aliqui Angeli judicabunt.
3. Praeterea, sanctis post hanc vitam promittitur Angelorum
aequalitas Matth. 22. Si ergo homines hanc habebunt potestatem,
ut judicent, multo fortius et Angeli.
1. Sed contra, Joan. 5, 27: potestatem dedit ei judicium
facere, quia filius hominis est. Sed Angeli non communicant in
humana natura. Ergo nec in judiciaria potestate.
2. Praeterea, non est ejusdem judicare et esse judicis ministrum.
Sed Angeli erunt in judicio illo ut ministri judicis. Matth. 13,
41: mittet filius hominis Angelos suos, et colligent de regno ejus
omnia scandala. Ergo Angeli non judicabunt.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur quod post diem judicii Daemones non
exequantur sententiam judicis in damnatis. Quia Daemones magis
peccaverunt quam homines. Ergo non est justum quod homines per
Daemones torqueantur.
2. Praeterea, sicut Daemones suggerunt hominibus mala, ita Angeli
suggerunt bona. Sed praemiare bonos non erit officium Angelorum; sed
hoc erit ab ipso Deo immediate. Ergo nec punire malos erit officium
Daemonum.
1. Sed contra est quod homines peccatores se Diabolo subjecerunt
peccando. Ergo justum est ut ei subjiciantur in poenis, quasi ab eo
puniendi.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod judicare multipliciter
dicitur. Uno modo causaliter, ut dicatur illud judicare unde apparet
aliquis judicandus; et secundum hoc aliqui dicuntur judicare
comparatione, inquantum ex comparatione aliorum aliqui judicandi
ostenduntur, sicut patet Matth. 12, 41: viri Ninivitae surgent
in judicio cum generatione ista, et condemnabunt eam. Sed sic
judicare in judicio, communiter bonorum et malorum est. Alio modo
dicitur judicare, quasi interpretative: interpretamur enim aliquem
facere qui facienti consentit; unde illi qui consentient Christo
judici, ejus sententiam approbando, judicare dicuntur; et sic
judicare est omnium electorum; unde dicitur Sap. 3, 8: judicabunt
sancti nationes. Tertio modo dicitur judicare quasi per
similitudinem, quia scilicet similitudinem judicis habet, inquantum
sedet in loco eminenti sicut judex; sicut assessores judicare
dicuntur; et secundum hunc modum dicunt quidam, quod perfecti viri,
quibus judiciaria potestas promittitur Matth. 19, judicabunt,
scilicet per honorabilem confessionem, quia superiores ceteris in
judicio apparebunt, occurrentes Christo obviam in aera. Sed istud
non videtur sufficere ad promissionem domini complendam, qua dicitur,
sedebitis judicantes; videtur enim judicium confessioni superaddere.
Et ideo est quartus modus judicandi, qui perfectis viris conveniet,
inquantum continentur in eis decreta divinae justitiae, ex quibus
homines judicabuntur; sicut si liber in quo continetur lex, judicare
dicatur; unde Apoc. 20, judicium sedit, et libri aperti sunt.
Et per hunc modum hanc judicationem Richardus de sancto Victore
exponit; unde dicit, quod qui divinae contemplationi assistunt, qui
in libro sapientiae quotidie legunt, velut in cordium voluminibus
transcribunt quidquid jam perspicua veritatis intelligentia
comprehendunt; et infra: quid vero sunt judicantium corda divinitus in
omnem veritatem edocta, nisi quaedam canonum decreta? Sed quia
judicare importat actionem in alium procedentem, ideo proprie loquendo
judicare dicitur qui sententiam loquendo in alterum fert. Sed hoc
dupliciter contingit. Uno modo ex propria auctoritate; et hoc est
illius proprie qui habet in alios dominium et potestatem, cujus
regimini subduntur qui judicantur, unde ejus est in eos jus ferre; et
sic judicare solius Dei est. Alio modo judicare est, sententiam
alterius auctoritate latam in aliorum notitiam ducere, quod est
sententiam latam pronuntiare; et hoc modo perfecti viri judicabunt:
quia alios ducent in cognitionem divinae justitiae, ut sciant quid eis
juste pro meritis debeatur, ut ipsa revelatio justitiae judicium
dicatur. Unde dicit Richardus de sancto Victore: judices coram
judicandis decretorum suorum libros aperire, est ad cordium suorum
inspectionem inferiorum quorumlibet visum admittere, sensumque suum in
his quae ad judicium pertinent, revelare.
Ad primum ergo dicendum, quod objectio illa procedit de judicio
auctoritatis, quod soli Christo conveniet.
Et similiter dicendum ad secundum.
Ad tertium dicendum, quod non est inconveniens aliquos sanctorum aliis
quaedam revelare, vel per modum illuminationis, sicut superiores
Angeli inferiores illuminant; vel per modum locutionis, sicut quando
inferiores superioribus loquuntur.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod paupertati debetur judiciaria
potestas specialiter propter tria. Primo ratione congruitatis: quia
voluntaria paupertas est eorum qui omnibus quae mundi sunt contemptis,
soli Christo inhaerent; et ideo non est eis aliquid quod eorum
judicium a justitia deflectat; unde idonei ad judicandum redduntur,
quasi veritatem justitiae prae omnibus diligentes. Secundo per modum
meriti; quia humilitati respondet exaltatio pro merito. Inter omnia
autem quae hominem in hoc mundo despectum faciunt, praecipuum est
paupertas; unde et pauperibus excellentia judiciariae potestatis
promittitur, ut sic qui se propter Christum humiliat, exaltetur.
Tertio, quia paupertas disponit ad praedictum modum judicandi. Ex
hoc enim aliquis sanctorum judicare dicetur, ut ex praedictis patet,
quod cor habebit edoctum omni divina veritate, quam aliis potens erit
manifestare. In progressu autem ad perfectionem, primum quod
relinquendum occurrit, sunt exteriores divitiae, quia haec sunt ultimo
acquisita; quod autem est ultimum in generatione, est primum in
destructione; unde et inter beatitudines, quibus est progressus ad
perfectionem, prima ponitur paupertas. Et sic paupertati respondet
judiciaria potestas, inquantum est prima dispositio ad potestatem
praedictam. Et hinc est quod non quibuscumque pauperibus, etiam
voluntarie, repromittitur potestas praedicta, sed illis qui
relinquentes omnia sequuntur Christum secundum perfectionem vitae.
Ad primum ergo dicendum, quod, sicut dicit Augustinus, 21 de
Civ. Dei, nec quoniam super duodecim sedes sessuros esse ait,
duodecim solos homines cum illo judicaturos putare debemus; alioquin
quoniam in locum Judae traditoris apostolum Mathiam legimus
ordinatum, Paulus, qui plus aliis laboravit, ubi ad judicandum
sedeat, non habebit. Unde duodenario numero significata est universa
judicantium multitudo propter duas partes septenarii, scilicet tria et
quatuor, quae in se ductae duodenarium faciunt. Septenarius autem est
numerus perfectionis, vel propter hoc quod constat ex duplici senario
qui est numerus perfectus, vel quia ad litteram duodecim apostolis
loquebatur, in quorum persona hoc omnibus eorum sectatoribus
promittebat.
Ad secundum dicendum, quod virginitas et martyrium non ita disponunt
ad retinendum in corde decreta divinae justitiae sicut paupertas; sicut
e contrario exteriores divitiae ex sua solicitudine suffocant verbum
Dei, ut dicitur Luc. 8. Vel dicendum, quod paupertas non solum
sufficit ad meritum judiciariae potestatis; sed quia est prima pars
perfectionis, cui respondet judiciaria potestas; unde inter ea quae
sequuntur ad paupertatem, ad perfectionem spectantia, possunt
computari et virginitas et martyrium, et omnia perfectionis opera: non
tamen sunt ita principalia sicut paupertas; quia principium est maxima
pars rei.
Ad tertium dicendum, quod ille qui legem proposuit, aut exhortatus
est ad bonum; judicabit causaliter loquendo: quia per comparationem ad
verba ab ipso proposita aliqui judicabuntur; et ideo non respondet
proprie potestas judiciaria praedicationi vel doctrinae. Vel
dicendum, secundum quosdam, quod tria requiruntur ad judiciariam
potestatem. Primo abdicatio temporalium curarum, ne impediatur animus
a sapientiae perceptione. Secundo requiritur habitus continens divinam
justitiam scitam et observatam. Tertio, quod illam justitiam alios
docuerit; et sic doctrina erit complens meritum judiciariae
potestatis.
Ad quartum dicendum, quod Christus in hoc quod est injuste
judicatus, seipsum humiliavit: oblatus est enim quia voluit; et
meritum humilitatis est judiciaria exaltatio, qua ei omnia subduntur,
ut dicitur Philip. 2. Et ideo magis debetur judiciaria potestas
illis qui voluntarie se humiliant bona temporalia abjiciendo, propter
quae homines a mundanis honorantur, quam his qui ab aliis humiliantur.
Ad quintum dicendum, quod inferior non potest judicare superiorem
auctoritate propria; sed tamen auctoritate superioris potest; sicut
patet in judicibus delegatis; et ideo non est inconveniens, si hoc
quasi accidentale praemium pauperibus detur, ut judicent alios, etiam
qui sunt excellentioris meriti respectu praemii essentialis.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod assessores judicis debent esse
judici proportionales vel conformes. Judicium autem filio
attribuitur, quia secundum humanam naturam omnibus apparebit, tam
bonis quam malis, quamvis tota Trinitas judicet per auctoritatem; et
ideo etiam oportet ut assessores judicis humanam naturam habeant, in
qua possint ab omnibus bonis et malis videri; et sic Angelis non
competit judicare; quamvis etiam Angeli aliquo modo possint dici
judicare, scilicet per sententiae approbationem.
Ad primum ergo dicendum, quod sicut ex Glossa ibidem patet, Angeli
cum Christo venient, non ut judices, sed ut sint testes humanorum
actuum, sub quorum custodia homines bene vel male egerunt.
Ad secundum dicendum, quod nomen throni attribuitur Angelis ratione
illius judicii quod Deus semper exercet, omnia justissime gubernando;
cujus judicii Angeli sunt quodammodo executores et promulgatores. Sed
judicium quod de omnibus per hominem Christum fiet, etiam requirit
homines assessores.
Ad tertium dicendum, quod hominibus promittitur Angelorum aequalitas
quantum ad praemium essentiale. Nihil tamen prohibet aliquod
accidentale praemium hominibus exhiberi quod Angelis non dabitur, ut
patet de aureola virginum aut martyrum; et similiter potest dici de
judiciaria potestate.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod circa hoc tangitur a Magistro
in littera duplex opinio; et utraque Dei justitiae videtur competere.
Ex hoc enim quod homo peccat, juste Daemoni subjicitur, sed Daemon
injuste ei praeest. Opinio ergo illa quae ponit Daemones in futurum
post diem judicii hominibus non praeesse in poenis, respicit ordinem
divinae justitiae ex parte Daemonum punientium; contraria vero opinio
respicit ordinem divinae justitiae ex parte hominum punitorum. Quae
autem harum verior sit, certum nobis esse non potest. Verius autem
aestimo, quod sicut servabitur ordo in salvatis, quod quidam a
quibusdam illuminabuntur et perficientur; eo quod caelestis hierarchiae
ordines perpetui erunt; ita salvabitur ordo in poenis, ut homines per
Daemones puniantur, ne totaliter ordo divinus quo Angelos medios
inter naturam divinam et humanam constituit, annulletur. Et ideo
sicut hominibus per Angelos divinae illuminationis deferuntur, ita
etiam Daemones sunt executores divinae justitiae in malos. Nec in hoc
aliquid minuetur de Daemonum poena; quia in hoc quod etiam alios
torquent, ipsi torquebuntur. Ibi enim miserorum societas miseriam non
minuet, sed augebit.
Ad primum ergo dicendum, quod praelatio illa quae dicitur evacuanda
per Christum in futuro, est accipienda secundum modum praelationis
quae est secundum statum hujus mundi, in quo et homines hominibus
principantur, et Angeli hominibus, et Angeli Angelis, et Daemones
Daemonibus, et Daemones hominibus; et hoc totum ad perducendum ad
finem, vel abducendum a fine. Tunc autem cum omnia ad finem suum
pervenerint, non erit praelatio adducens ad finem, sed conservans in
fine boni vel mali.
Ad secundum dicendum, quod quamvis meritum Daemonum non requirat ut
hominibus praeferantur, quia injuste sibi homines subjecerunt; tamen
hoc requirit ordo naturae ipsorum ad naturam humanam; bona enim
naturalia in eis integra manent, ut Dionysius dicit, 4 cap. de
Div. Nomin.
Ad tertium dicendum, quod Angeli boni non sunt causa principalis
praemii electis; quia hoc omnes immediate a Deo percipient; sed tamen
quorumdam accidentalium praemiorum Angeli hominibus sunt causa;
inquantum per superiores Angelos, inferiores et Angeli et homines
illuminantur de aliquibus secretis divinorum quae ad substantiam
beatitudinis non pertinent. Et similiter etiam principalem poenam
damnati percipient immediate a Deo, scilicet exclusionem perpetuam a
visione divina; alias autem poenas sensibiles non est inconveniens
hominibus per Daemones infligi. In hoc tamen est differentia, quia
meritum exaltat, sed peccatum deprimit; unde cum natura angelica sit
altior quam humana, quidam propter excellentiam meriti intantum
exaltabuntur, quod talis exaltatio excedet altitudinem naturae et
praemii in quibusdam Angelis; unde etiam quidam Angeli per quosdam
homines illuminabuntur; sed nulli homines peccatores propter aliquem
gradum malitiae venient ad illam eminentiam quae debetur naturae
Daemonum.
|
|
