|
Quam nomine terrae, ut Augustinus ait contra Manichaeos, ideo
appellavit Moyses, quia terra inter omnia elementa mundi minus est
speciosa. Sciendum, quod secundum Augustinum, qui non ponit in
distinctione rerum ordinem temporis, oportet quod materia prima
intelligatur omnino informis, ut dictum est; et sic vocabitur nomine
aquae vel terrae propter similitudinem tantum, ut dicatur terra propter
carentiam formae (terra enim inter omnia elementa minus habet de
specie, cum sit magis elementum grossum); aqua vero propter
receptibilitatem formarum, quia humidum est bene receptibile et
terminabile; sed abyssus dicitur ex hoc quod est turpis per accidens,
ut in 1 Physic., dicitur: abyssus enim dicitur ab a, quod est
sine, et bysso, quod est genus lini candidissimi, idest sine
candore; et hoc accidit materiae ratione privationis. Vel dicitur
abyssus, quasi sine basi, de aliqua magna profunditate, et praecipuae
aquarum, secundum Augustinum: et similiter materia prima abyssus
dicitur, inquantum privatur forma, per quam esse substantificum
recipit. Sed secundum alios sanctos possumus dicere, quod ad litteram
erat sub forma substantiali terrae vel aquae. Terra autem erat inanis
et vacua. Si intelligitur per terram materia informis, sic oportet
exponi receptibilitas materiae quodammodo esse similis receptibilitati
loci, inquantum in una materia manente succedunt sibi diversae formae,
sicut in uno loco diversa corpora; propter quod Plato locum et
materiam idem esse dixit, ut in 4 Physic., dicitur: et ideo ea
quae sunt loci, similitudinarie de materia dicuntur; ut materia
dicatur inanis et vacua, secundum carentiam formae: sed vacua
inquantum forma implet capacitatem materiae; inanis, inquantum forma
est finis in quem tendit appetitus materiae. Si autem terra sumatur
pro elemento adhuc informi, sic ad litteram dicitur vacua et inanis
propter carentiam corporum mixtorum, quorum ipsa est locus, et ad quae
quasi ad finem ordinatur. Sive aeris obscura qualitate. Sciendum,
quod omnis privatio, quantum ad id quod significatur per nomen, est
non ens; sed tamen oportet quod aliquid praesupponatur: quia enim
privatio est negatio in subjecto apto nato, ut in 4 Metaph. dicitur
(unde praesupponitur subjectum, et habilitas ipsius ad receptionem
formae quae privatur), ideo cum tenebra opponatur luci per modum
privationis, potest tripliciter sumi. Aut pro ipso subjecto privato,
quod est aer obscurus; et sic constat tenebras aliquid esse, et
creaturas esse. Secundo modo potest sumi pro ipsa virtute aeris, per
quam est receptivus lucis, quae est diaphaneitas, secundum quod non
est perfecta per lucem; et sic tenebra potest dici obscura qualitas
aeris, quae aliquid creatum est. Tertio modo sumitur proprie pro eo
quod significatur per nomen; et sic privatio est non ens; et hoc
modo, per se loquendo, non potest dici creata a Deo; sed solum per
accidens, inquantum fecit naturam opacam, ex cujus oppositione ad
corpus luminosum tenebra relinquitur; sicut dicitur tenebras in domo
facere qui claudit fenestram. Primo in verbo, omnia disponendo.
Videtur hoc esse falsum: quia nihil quod fit in verbo, est factum;
et ita in verbo Deus nihil operatur. Ad quod dicendum, quod secundum
quosdam Alcuinus improprie locutus est, et est exponendum, operatur
in verbo; idest, genuit verbum, quod est ars omnium operandorum per
ipsum. Hoc autem ideo dicunt, quia non faciunt differentiam inter
operari et facere, cum multum differant. Quia facere proprie est
actus rei transiens in exteriorem materiam; unde philosophus dicit in
6 Ethic., artificialia esse factibilia; et sic Deus non fecit
aliquid ab aeterno. Sed operatio dicitur quilibet actus rei, etiamsi
exterius non transeat, sicut intelligere est operatio intellectus, et
potest esse sine motu; unde philosophus in 7 Ethic. dicit, quod
Deus una simplici operatione gaudet; et per hunc modum Deus ab
aeterno in verbo operatur, sicut artifex excogitando formas
artificialium.
|
|
