|
Quaestiuncula 1
1. Ad primum sic proceditur. Videtur quod latria non sit virtus.
Omnis enim virtus in libera voluntate consistit. Sed servitus
libertati opponitur. Cum ergo latria sit servitus, ut dicitur in
littera, videtur quod non sit virtus.
2. Praeterea, omnis virtus consistit principaliter in actu
voluntatis. Sed latria consistit in actu exteriori, scilicet in
exhibitione sacrificiorum. Ergo videtur quod non sit virtus.
3. Praeterea, ad latriam pertinet reverentiam Deo exhibere. Hoc
autem ad donum timoris pertinet. Ergo latria est donum, et non
virtus.
4. Praeterea, latria dicitur alio nomine pietas, ut habetur ex
littera. Sed pietas est donum. Ergo latria non est virtus, sed
donum.
1. Sed contra, laudabile, secundum philosophum, est proprium
virtutis. Sed actus latriae est maxime laudabilis. Ergo latria est
virtus.
2. Praeterea, omnis actus qui cadit in praecepto legis, est actus
virtutis: quia intentio legislatoris est inducere hominem ad virtutem,
ut dicitur 2 Ethic. Sed actus latriae praecipitur per primum
mandatum. Ergo latria est virtus.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod sit virtus generalis. Augustinus enim
dicit: verum sacrificium est omne opus quod geritur, ut sancta
societate Deo jungamur. Sed hujusmodi est omne opus virtutis. Ergo
omne opus virtutis est verum sacrificium. Sed sacrificium Deo offerre
proprie pertinet ad latriam. Ergo ad ipsam pertinent omnes actus
virtutum; et sic ipsa est virtus generalis.
2. Praeterea, per omne opus virtutis Deo servitur Luc. 17,
10: sic et vos, cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis,
dicite: servi inutiles sumus. Sed latria est servitus Deo debita.
Ergo omne opus virtutum pertinet ad latriam; et sic idem quod prius.
3. Praeterea, quicumque facit aliquid ad gloriam alicujus, exhibet
ei reverentiam. Sed apostolus, 1 Corinth. 10, docet omnia in
gloriam Dei facere. Ergo per omnia opera virtutis recte facta
exhibetur Deo reverentia. Sed reverentiam Deo exhibere pertinet ad
latriam. Ergo ipsa est virtus generalis.
1. Sed contra, virtus generalis non praecipitur speciali legis
praecepto, sed tota lege, sicut patet de justitia legali. Sed latria
praecipitur speciali praecepto, scilicet per primum primae tabulae.
Ergo est virtus specialis.
2. Praeterea, vitio speciali opponitur virtus specialis; unde
philosophus probat justitiam esse specialem virtutem propter hoc quod ei
opponitur avaritia, quae est speciale vitium. Sed latriae opponitur
speciale vitium, scilicet idolatria. Ergo est specialis virtus.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod sit virtus theologica. Augustinus enim
dicit in Enchir.: si quaeratur quomodo colitur Deus, respondetur,
fide spe, et caritate. Sed latria dicitur cultus Dei, ut ex littera
habetur. Ergo latria est fides, spes, et caritas; quae sunt
virtutes theologicae.
2. Praeterea, virtus theologica est quae habet Deum pro objecto,
sicut fides qua creditur Deus; et sic de aliis. Sed latria habet
Deum pro objecto, quia ea colitur. Ergo latria est virtus
theologica.
3. Praeterea, omnis virtus cardinalis tenet medium inter superfluum
et diminutum. Sed latria non est hujusmodi; quia Deus non potest
nimis coli. Ergo latria non est virtus cardinalis, sed theologica.
1. Sed contra, nulla virtus theologica habet actum exteriorem. Sed
latriae actus est sacrificium offerre, qui est actus exterior. Ergo
non est virtus theologica.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Quaeritur, ad quam virtutem cardinalium reducatur;
et videtur quod non ad justitiam, de qua magis videtur. Justitia enim
secundum quod est specialis virtus una de quatuor cardinalibus,
consistit, secundum philosophum, in communicatione activae vitae.
Sed in praesenti vita non est nobis communicatio cum Deo: unde
dicitur Danielis cap. 10: exceptis diis, quorum non est cum
hominibus conversatio. Ergo non potest esse species justitiae.
2. Praeterea, secundum philosophum, 5 Ethic., non est justitia
proprie dicta inter dominum et servum: sicut nec alicujus ad se: quia
servus quod est et quod habet, domini est: similiter nec patris ad
filium, qui est quasi pars ejus. Sed nos habemus nos ad eum sicut
servi ad dominum, et filii ad patrem. Ergo non est justitia nostri ad
Deum; et ita latria non est pars justitiae.
3. Praeterea, justitia proprie in aequalitate consistit, sicut
dicit philosophus 5 Ethic. Sed non est possibile nos aequari Deo
secundum opus nostrum. Ergo non potest esse justitia nostri ad Deum;
et sic idem quod prius.
1. Sed contra, Tullius in rhetorica, ponit religionem speciem
justitiae. Sed religio, secundum quod ipse accipit, est idem quod
latria: quia religio, secundum eum, est quae superiori cuidam naturae
(quam divinam vocant) cultum caeremoniamque affert. Ergo latria est
species justitiae.
2. Praeterea, reddere debitum, actus est justitiae. Sed latria
est cultus Deo debitus; unde exhibet Deo quod ei debetur. Ergo
latria est pars justitiae.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum, ad primam quaestionem, quod quando aliquid
commune in multis invenitur, si in aliquo eorum secundum specialem
modum inveniatur, habet etiam nomen speciale, sicut nasus curvus
dicitur simus. Similiter cum obsequium diversis possit exhiberi,
speciali quodam et supremo modo Deo debetur, quia in eo est suprema
ratio majestatis et dominii; et ideo servitium vel obsequium quod ei
debetur, speciali nomine nominatur et dicitur latria. Hoc autem nomen
tripliciter sumitur: quandoque enim pro eo quod Deo in obsequium
exhibetur, sicut sacrificium, genuflexiones, et hujusmodi; quandoque
autem pro ipsa exhibitione; quandoque vero pro habitu quo exhibetur
obsequium; et primo modo latria non est virtus, sed materia virtutis;
secundo modo est actus virtutis; tertio modo est virtus; et nominatur
haec virtus quatuor nominibus: dicitur enim pietas quantum ad effectum
devotionis, quod primum occurrit. Dicitur etiam theosebia, idest
divinus cultus vel eusebia, idest bonus cultus, quantum ad intentionem
attentam; illud enim coli dicitur cui studiose intenditur, sicut ager
vel animus, vel quidquid aliud. Dicitur etiam latria, idest
servitus, quantum ad opera quae exhibentur in recognitionem dominii
quod Deo competit ex jure creationis. Dicitur etiam religio quantum
ad determinationem operum ad quae homo se obligando in cultum Dei
determinat. Quibus tamen nominibus una et eadem virtus nominatur
secundum diversa quae ad ipsa concurrunt.
Ad primum ergo dicendum, quod secundum philosophum in principio
Metaph., liber est qui sui causa est; unde servus dicitur qui causa
alterius est, et servitium quod causa alterius agitur. Sed alterius
causa agi est dupliciter: vel sicut finis, sicut servus non lucratur
sibi sed domino: vel sicut moventis, sicut servus non proprio motu,
sed motus sicut instrumentum domini, operatur. Servitium ergo quantum
ad hoc secundum tollit libertatem voluntatis, et per consequens
virtutem; sed quantum ad primum non, quia homo potest propter alterum
operari quod ei debet, etiam propria voluntate; et secundum hoc latria
dicitur servitus.
Ad secundum dicendum, quod quamvis virtus habeat quod sit virtus ex
actu interiori, scilicet ex electione; tamen quod sit determinata
virtus, habet ex actu exteriori: quia nostra electio determinatur per
actum exteriorem qui elicitur, secundum quem attingit virtus proprium
objectum, vel materiam, ex quo specificatur actus vel habitus; ideo
virtutes quaedam habent actus exteriores, non solum interiores, sicut
patet de fortitudine et justitia.
Ad tertium dicendum, quod revereri, inquantum hujusmodi, est actus
timoris; sed exhibere reverentiam, inquantum est Deo debitum, est
proprie latriae; unde non sequitur idem esse latriam et timoris donum;
sicut etiam pugnare viriliter est actus fortitudinis, inquantum
hujusmodi; sed pugnare in acie regis inquantum miles, hoc debet ei
propter feudum quod tenet ab eo; et est actus justitiae.
Ad quartum dicendum, quod pietas, inquantum est donum, consistit in
quadam benevolentia supra modum humanum ad omnes: sed pietas secundum
quod hic accipitur, consistit in quadam devotione ad Deum, cui latria
exhibetur; et hoc infra in tractatu de donis melius patebit.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod aliqua virtus dicitur generalis
quatuor modis. Uno modo quia praedicatur de qualibet virtute, sicut
justitia legalis, quae convertitur cum virtute, et est idem subjecto,
ratione differens, ut dicit philosophus: et sic dicitur generalis
quantum ad suam essentiam. Secundo modo dicitur generalis, inquantum
ab ea dependent aliae virtutes participantes ejus actum; et hoc modo
prudentia generalis dicitur, quia ex ea omnes aliae virtutes morales
rectitudinem electionis participant, et sic actus ejus immiscetur
actibus omnium aliarum virtutum: nihilominus ipsa in se est specialis
secundum quod habet specialem rationem objecti, scilicet eligibile ad
opus. Tertio modo dicitur generalis, inquantum operatur circa actus
omnium virtutum, ita quod omnes cedunt ei pro materia; sicut
magnanimitas, quae operatur magna in omnibus virtutibus, ut dicitur 4
Eth.; et tamen in se specialis virtus est, quia rationem specialem
objecti in omnibus attendit, scilicet dignum magno honore. Quarto
dicitur aliqua virtus generalis, inquantum ad eam concurrunt diversae
virtutes, quia scilicet actus ejus praeexigit actus multarum virtutum;
sicut etiam ad magnanimitatem praeexiguntur aliae virtutes, quia nullus
potest dignificari magnis nisi virtuosus sit. Prima ergo generalitas,
est quasi universalis; secunda quasi causae dantis esse; tertia quasi
moventis per imperium; quarta quasi totius integralis comprehendentis
multa. Sic ergo dicendum est, quod latria in se considerata est
specialis virtus, quia habet specialem rationem objecti et actus,
scilicet ut exhibeatur aliquid Deo in recognitionem servitutis, sicut
feudatarius aliquid reddit domino suo in recognitionem dominii: unde
actum et objectum habet formaliter unum et specialem quantum ad
praedictam rationem; quamvis materialiter sint multi actus et multa
objecta. Potest autem dici generalis quantum ad duos ultimos modos.
Potest enim uti actibus aliarum virtutum materialiter sub praedicta
ratione proprii objecti; et iterum ad actum ejus praeexiguntur multae
virtutes aliae, sicut fides quae ostendit cui exhibenda sit latria, et
caritas, quae afficit ad eum cui exhibenda est; et sic possunt multae
aliae concurrere. Quamvis autem utatur materialiter actibus aliarum
virtutum sub ratione proprii actus, tamen utitur quibusdam actibus qui
non sunt proprii alicujus alterius virtutis elicitive, sicut offerre
sacrificia, facere protestationes, et hujusmodi: nisi forte sicut
imperantur a caritate et ostenduntur a fide, non autem eliciuntur; et
isti videntur proprie actus esse latriae.
Ad primum ergo dicendum, quod offerre sacrificia est tantum de illis
quae pertinent ad latriam elicitive; unde hoc quod dicitur, omne opus
quo Deo jungimur, esse sacrificium, est metaphorice dictum;
inquantum Deum placabilem reddit, ad quod sacrificium offertur.
Ad secundum dicendum, quod aliud est Deo servire, et aliud exhibere
aliquid in recognitionem servitutis: primum enim omnis virtutis commune
est; secundum autem proprium est latriae; unde latria includit
servitium in ratione sui objecti; et propter hoc per se inest ei, et a
serviendo nominatur: aliis autem virtutibus accidit, et non pertinet
ad proprias rationes ipsarum.
Ad tertium dicendum, quod secundum quod actus aliarum virtutum in
gloriam Dei fiunt, sic materialiter assumuntur a latria, ut dictum
est.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod virtutes theologicae dicuntur
proprie illae quae habent Deum pro objecto et fine; unde nulla virtus
theologica habet actum circa rem creatam proprie loquendo: caritas enim
nihil in homine diligit nisi Deum. Objectum autem circa quod agit
latria est id quod reddit Deo in recognitionem servitutis, quod non
est Deus; unde non est virtus theologica, sed ad cardinales
reducitur.
Ad primum ergo dicendum, quod Deus dicitur coli fide, spe, et
caritate, non quasi cultus eliciatur his virtutibus, sed quia dictae
virtutes ordinant ad cultum, vel etiam quia actus dictarum virtutum
materialiter cedunt in cultum modo praedicto.
Ad secundum dicendum, quod cum dicitur, colo vel adoro Deum,
quamvis actus videatur transire in Deum sicut in objectum, transit
tamen in rem aliam sicut in objectum, et in Deum sicut in finem: quia
colere Deum est aliquid exhibere Deo in protestationem servitutis.
Ad tertium dicendum, quod superfluum et diminutum, inter quae media
virtus moralis, non attenditur secundum quantitatem absolutam, sed in
comparatione ad rationem rectam; ut scilicet fiat aliquid, secundum
quod debet quantum ad omnes circumstantias. Unde contingit quod
quantum ad aliquam circumstantiam virtus aliqua ponit in maximo, sicut
magnanimitas, quae est circa maximos honores, et magnificentia, quae
est circa maximos sumptus. Unde et in latria superfluum est non quod
Deus colatur nimis, sed quantum ad has circumstantias; exhibere
cultum latriae cui non debet cultus exhiberi, et sic est idolatria;
vel quando non debet, et sic est superstitio, quae est religio supra
modum observata.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod secundum philosophum,
justitia, secundum quod est specialis virtus, consistit in bonis
quibus homines sibi invicem communicant in vita ista, sicut sunt
pecunia, honores, et hujusmodi, secundum quod unus alteri hujusmodi
communicare potest: in quibus judex secundum legem aequalitatem
constituit, ut unusquisque habeat quod sibi debetur, non plus nec
minus: et in hac aequalitate consistit justitia; unde justitia sic
accepta, ut ipse dicit, non est nisi in illis qui nati sunt regulari
eadem lege, et sub eodem principe esse, et aequaliter principari.
Unde secundum ipsum, talis justitia non est domini ad servum, nec
patris ad filium: quia servus et filius res eorum sunt; unde non est
ad eos justitia, sicut nec ad seipsum: tamen est ibi quidam modus
justitiae, secundum quod dominus reddit servo quod sibi debetur, vel e
converso; quod appellatur justum dominatum: et hoc modo se habet ad
justitiam latria, quia consistit in hoc quod reddit Deo quod sibi
debetur; unde reducitur ad justitiam non quasi species ad genus, sed
sicut virtus annexa ad principalem, quae participat modum principalis.
Et per hoc patet responsio ad duo prima, quae secundum istam viam
procedunt.
Ad tertium autem dicendum, quod praedictus modus justitiae, qui est
filii ad patrem, et hominis ad Deum, non requirit aequalitatem ut
exhibeatur secundum dignitatem ejus cui exhibetur, sed secundum
possibilitatem reddentis; unde dicit philosophus, quod non in omnibus
reddendum est quod est secundum dignitatem, quemadmodum in his qui ad
deos et parentes honoribus: nullus enim secundum dignitatem alteri
retribuit. Secundum potentiam autem famulans justus esse videtur.
|
|
