|
Quaestiuncula 1
1. Ad secundum sic proceditur. Videtur quod humanitati Christi non
sit latria exhibenda. Dicitur enim in Glossa super illud Psalm.
98: adorate scabellum pedum ejus: caro Christi non est adoranda
illa adoratione latriae quae soli Deo debetur.
2. Praeterea, ea quae ad naturam pertinent in Christo distincta
sunt. Sed reverentia non solum debetur personae. Sed naturae. Cum
igitur natura humana sit alia a divina, alia sibi debetur reverentia:
ergo non debetur sibi latria, quae tantum Deo debetur.
3. Praeterea, sicut dictum est, latria exhibetur Deo, inquantum
est ipse dominus per creationem. Sed creare non convenit humanitati
Christi. Ergo non est ei exhibenda latria.
1. Sed contra, sicut anima rationalis et caro unus est homo, ita
Deus et homo unus est Christus. Sed eadem reverentia exhibetur
animae hominis et carni ejus. Ergo eadem reverentia exhibenda est
filio Dei et humanitati assumptae; et sic adoranda est latria.
2. Praeterea, hoc idem patet per auctoritates et exempla in littera
posita.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur, quod nec imaginibus Christi sit exhibendus
cultus latriae. Exod. 20, 4: non facies tibi sculptile neque
ullam similitudinem. Ergo multo minus licet adorare imaginem
Christi.
2. Praeterea, de nullo alio irridentur in Scripturis idolatrae,
nisi quia opera manuum suarum adoraverunt, quibus ipsi facientes
meliores erant. Sed similiter imagines quas Ecclesia adorat, sunt
opera manuum hominum. Ergo videtur in similem derisionem incidere.
3. Praeterea, in cultu divino non sunt exhibenda nisi ea quae per
legem Dei determinantur. Sed non invenitur in sacris Scripturis
institutum de imaginum adoratione. Ergo videtur nimis praesumptuosum
fuisse imaginum adorationem inducere.
1. Sed contra, imago, inquantum hujusmodi, ducit in imaginatum.
Sed imaginatum harum imaginum quas adoramus, est Christus, qui est
adorandus adoratione latriae. Ergo et imago ejus.
2. Praeterea, Basilius dicit, quod honor imaginis ad prototypum
refertur, idest ad principalem figuram, scilicet ad imaginatum. Ergo
idem honor utrique exhibendus est, et sic idem quod prius.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur, quod beatae virgini sit latria exhibenda.
Quia Damascenus dicit, quod honor matris refertur ad filium. Si
ergo filius latria est adorandus, similiter et mater.
2. Praeterea, de ipsa cantatur: secumque faciet matrem participem
patris imperii; et ab omnibus dicitur domina mundi, et regina
Angelorum. Sed Deo exhibetur latria, inquantum est dominus et rex.
Ergo et virgini matri oportet latriam exhiberi.
3. Praeterea, Augustinus probat quod corpus virginis non est
incineratum, quia est ejusdem naturae cum corpore filii, quod ex suo
sumptum est. Ergo si corpus filii est adorandum adoratione latriae,
videtur quod similiter mater.
1. Sed contra, beata virgo est pura creatura. Sed latria soli
creatori debetur. Ergo ei non debetur latria.
2. Praeterea, ipsa adorat Deum latria. Sed non est ejusdem
latriam exhibere et recipere; sicut nec creari et creare. Ergo latria
non est exhibenda beatae virgini.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur, quod non sit exhibenda cruci. Sicut enim
secundum humanitatem passus est in cruce, ita secundum divinitatem
caelum est sedes ejus. Sed caelum propter hoc non est adorandum
latria. Ergo multo minus crux, cum latria debeatur Christo ratione
divinitatis, non ratione humanitatis.
2. Praeterea, res inanimata indignior est homine. Sed honor
latriae non est exhibendus ab homine nisi ei qui est supra hominem.
Ergo crux non debet latria adorari.
3. Praeterea, majorem affinitatem habet ad Christum beata virgo
quam crux ejus. Sed virgo non adoratur latria. Ergo multo minus
crux.
1. Sed contra, reliquiae aliorum sanctorum honorantur eodem honore
quo ipsi sancti. Sed crux est de reliquiis Christi. Ergo est
adoranda latria sicut Christus.
2. Praeterea, crux est imago Christi crucifixi. Sed imago
crucifixi Christi est adoranda latria. Ergo et crux.
Quaestiuncula 5
1. Ulterius. Quaeritur, utrum viris sanctis sit exibendus honor
latriae, et videtur quod sic. Quia latria exhibetur Deo ratione
divinitatis. Sed sancti participatione dicuntur dii. Ergo eis debet
latria exhiberi.
2. Praeterea, imago impressa divinitus est nobilior quam quae facta
est humanitus. Sed imagines Dei quas homo fecit, adorantur latria.
Ergo multo fortius viri sancti, in quibus Deus suam imaginem
impressit, et reformavit.
3. Praeterea, Abraham, ut legitur Gen. 18, tres viros, qui
Angeli erant, ut dicit Augustinus, adoravit adoratione latriae.
Ergo videtur quod et aliis sanctis latria exhiberi possit.
1. Sed contra est quod legitur Act. 14 de Paulo et Barnaba:
qui prohibuerunt illos qui eis sacrificare volebant: et in Esther
13, legitur de Mardochaeo quod noluit adorare Aman, ne honorem
Dei videretur transferre ad homines.
Quaestiuncula 6
1. Ulterius. Videtur quod sine peccato alicui creaturae possit
latria exhiberi. Legitur enim Apoc. ult., quod Joannes voluit
Angelum adorare, et prohibitus est ab eo. Non autem prohibuisset,
si eum dulia adorare voluisset, quia haec Angelis sanctis debetur.
Ergo volebat eum adorare latria: et ita hoc potest fieri sine
peccato, ut videtur.
2. Praeterea, opus secundum intentionem judicatur. Sed aliquis
adorans Angelum, qui in forma Christi apparet, habet intentionem
bonam, credens ipsum esse Christum. Ergo adorando non peccat.
3. Praeterea, aliquis adorat hostiam non consecratam adoratione
latriae, credens ipsam esse consecratam; et non peccat, quia
ignorantia facti excusat eum; sed tamen idolatria est; quia decretalis
dicit, quod sacerdos qui non consecrat, et fingit se consecrare,
facit populum idolatrare. Ergo videtur quod homo possit creaturae
latriam exhibere sine peccato.
1. Sed contra, si aliquis hoc quod debet temporali domino in
recognitionem dominii, alteri exhiberet, reus esset infidelitatis apud
ipsum. Ergo multo amplius peccat, si cultum Deo debitum creaturae
impendat.
Quaestiuncula 7
1. Ulterius. Videtur quod si creaturae exhibeatur, univoce dicatur
cum ea quae exhibetur Deo. Materia enim non diversificat speciem.
Sed cultus exhibitus Deo et creaturae non differt, ut videtur, nisi
materialiter. Ergo non differt secundum speciem, et ita dicitur
univoce.
2. Praeterea, beatitudo univoce dicitur, quamvis a quibusdam
quaeratur ubi est, scilicet in Deo, a quibusdam ubi non est,
scilicet in divitiis. Igitur similiter latria dicetur univoce, sive
exhibeatur cui est exhibenda, sive cui non est exhibenda.
3. Praeterea, omnis cultus Deo debitus est latria. Sed idolatria
est cultus Deo debitus, idolo exhibitus. Ergo est latria; et sic
idem quod prius.
1. Sed contra, idem univoce sumptum non potest esse virtus et
vitium. Sed latria quae Deo exhibetur, est virtus; quae autem
creaturae, est vitium. Ergo non dicitur univoce.
2. Praeterea, Deus non univoce dicitur de Deo vero et idolo. Sed
uterque movetur ex divinitate ejus cui latriam exhibet. Ergo videtur
quod nec latria univoce dicatur.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum, ad primam quaestionem, quod duplex est modus quod
aliquid honoratur: aliquid enim honoratur ratione sui, et ratione
alterius. Secundum philosophum enim in 1 Ethic. laus et honor in
hoc differunt quod laus debetur alicui propter bonitatem quam habet ex
ordine ad alterum, ut quando facit actum congruentem fini; honor autem
debetur alicui propter bonitatem quam habet secundum se. Unde,
secundum ipsum, laus debetur homini propter actus virtutum, qui
ordinantur ad felicitatem; honor autem debetur Deo et divinis; unde
sicut laus non debetur nisi actui, vel agenti qui est dominus actus,
quasi per electionem agens; ita etiam nec honor; quamvis etiam honor
ita debeatur actui sicut laus, sed magis agenti. Ergo ratione sui
honoratur illud cujus est per electionem agere, sed ratione alterius
honoratur quod de ratione honorati est; unde parti hominis secundum se
consideratae non debetur honor nisi ratione alterius. Id autem cujus
est agere, persona est, vel suppositum: quia actus sunt
individuorum. Unde quantum ad primum modum honoris non debetur
humanitati Christi honor separatim a persona divina; sed in ipsa et
cum ipsa adoratur, sicut manus cum homine; et ideo secundum hoc
debetur sibi honor latriae. Quantum autem ad secundum modum honoris,
qui partibus et etiam rebus inanimatis exhibetur, debetur sibi per se
reverentia et honor; et ideo non debetur sibi latria, sed dulia
excellens, propter singularem modum dignitatis quem habet ex unione ad
verbum. Patet ergo quod honor quo honoratur aliquid ratione sui, ad
humanitatem Christi non pertinet ut per se consideratam, sed solum ut
honoratur uno honore cum supposito in quo est; et sic debetur ei
latria; sed honor qui debetur ei ratione alterius, pertinet ad eam
etiam in se consideratam; et sic debetur ei dulia. Et quia secundum
primum modum magis proprie dicitur aliquid honorari quam secundum
secundum modum; ideo magis proprie dicitur quod humanitas Christi
adoretur latria quam dulia, et hoc secundum secundam opinionem; sed
secundum primam opinionem magis proprie diceretur, quod sit adoranda
dulia; quia prima opinio ponit humanitati aliud suppositum agens
praeter suppositum aeternum, cui debetur latria.
Ad primum ergo dicendum, quod humanitas potest considerari
dupliciter. Vel prout intelligitur non conjuncta verbo; et sic non
debetur sibi latria, sed haec consideratio est in intellectu tantum.
Vel prout intelligitur unita verbo; et sic potest honorari honore uno
cum verbo, et sic debetur ei latria; vel alio, et sic debetur ei
dulia: et sic loquitur praedicta Glossa.
Ad secundum dicendum, quod honor non debetur alicui ratione sui, nisi
personae; unde ratio procedit ex falsis.
Ad tertium dicendum, quod quamvis creare non sit humanitatis
Christi, est tamen personae verbi, cum qua simul adoratur.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod imago potest dupliciter
considerari, vel secundum quod est res quaedam, et sic nullus honor ei
debetur (sicut nec alii lapidi vel ligno); vel secundum quod est
imago. Et quia idem motus est in imaginem inquantum est imago, et in
imaginatum; ideo unus honor debetur imagini et ei cujus est imago; et
ideo cum Christus adoretur latria, similiter et ejus imago.
Ad primum ergo dicendum, quod ante incarnationem Christi, cum Deus
incorporeus esset, non poterat ei imago poni, sicut dicitur Isai.
40; et ideo prohibitum est in veteri lege ne imagines fierent ad
adorandum; et praecipue quia proni erant ad idolatriam ex hoc quod
totus mundus idolatriae insistebat. Sed postquam Deus factus est
homo, potest habere imaginem, cum habeat ratione humanitatis
assumptae, quae simul cum eo adoratur, figuram corporalem; et ideo
permissum est in nova lege imagines fieri.
Ad secundum dicendum, quod idolatrae credebant in ipsis imaginibus
aliquod numen esse, quod ex vi syllabarum ipsis imaginibus
acquireretur, sub quibus fiebant imagines; sicut Hermes dixit, quod
datum hominibus erat facere deos, ut Augustinus narrat, de Civ.
Dei. Unde deserviebant imaginibus non solum ut imaginibus, sed ut
rebus, et praeterea non solum ut imaginibus Dei, sed ut imaginibus
creaturarum, solis aut lunae. Unde patet quod non est simile.
Ad tertium dicendum, quod apostoli multa tradiderunt quae scripta non
sunt in canone, inter quae unum est de usu imaginum; unde Damascenus
dicit, quod Lucas depinxit imaginem Christi et beatae virginis, et
Christus suam imaginem Abagaro regi direxit, ut dicitur in
ecclesiastica historia. Fuit autem triplex ratio institutionis
imaginum in Ecclesia. Primo ad instructionem rudium, qui eis quasi
quibusdam libris edocentur. Secundo ut incarnationis mysterium et
sanctorum exempla magis in memoria essent, dum quotidie oculis
repraesentantur. Tertio ad excitandum devotionis affectum qui ex visis
efficacius incitatur quam ex auditis.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod cum beata virgo sit per se
quaedam persona agens, ei debetur honor per se: unde alia adoratione
adoratur quam filius ejus; unde non potest adorari latria, sed dulia.
Quia tamen non solum honoratur ratione sui, sed etiam ratione filii,
ut mater Dei; ideo inquantum pertinet ad Christum, honoratur
hyperdulia.
Ad primum dicendum, quod honor matris refertur ad filium, non sicut
ad subjectum, scilicet ut sit unus motus in matrem et in filium, sicut
est in imaginibus, sed refertur in filium sicut in finem, quia propter
filium mater honoratur.
Ad secundum dicendum, quod Deus est dominus et rex quasi creator,
sed virgo non est creatrix, sed quasi creatoris mater; unde non
oportet quod latria adoretur.
Ad tertium dicendum, quod incorruptio quae opponitur incinerationi,
debetur Christo etiam ratione carnis quam assumpsit de virgine, non
autem latria; et ideo non est similis ratio.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod crux Christi, etiam ipsa in
qua Christus pependit, potest dupliciter considerari; vel inquantum
crucifixi imago, et sic adoratur eadem adoratione sicut crucifixus,
scilicet latria; unde eam alloquimur sicut crucifixum, dicentes: o
crux ave spes unica: vel inquantum est res quaedam, et sic cum non
pertineat ad personam verbi sicut pars ejus, non potest eadem
adoratione adorari cum verbo, sed adoratur inquantum est res quaedam
Christi ratione ipsius, hyperdulia; sed aliae cruces non adorantur
nisi ut imago; et ideo adorantur tantum latria.
Ad primum ergo dicendum, quod quamvis caelum sit sedes Dei, non
tamen unitum est Deo in persona, sicut caro Christi; unde caelum nec
latria nec hyperdulia honoratur, nec etiam dulia, cum non sit res
viva; sed humanitas Christi vel latria vel hyperdulia adoratur, et
similiter ea quae ad humanitatem Christi referuntur, ut crux, et
vestis et hujusmodi.
Ad secundum dicendum, quod crux, inquantum est res quaedam in se
considerata, est indignior homine, nec ratione sui adoratur; sed
ratione alterius qui in ea crucifixus est.
Ad tertium dicendum, quod si consideretur honor qui exhibetur cruci
inquantum est res quaedam, ratione Christi, non est tantus quantus
ille qui exhibetur virgini; sed cruci exhibetur quidam honor,
inquantum est imago, qui non exhibetur matri.
Quaestiuncula 5
Ad quintam quaestionem dicendum, quod Deus est principium et finis
omnium; et inquantum est principium, adoramus eum latria: inquantum
vero finis ultimus, fruimur eo. In redeundo autem ad ipsum juvamur
per alias creaturas rationales, scilicet Angelos et homines; et
ideo, quamvis solo Deo fruendum sit, tamen possumus frui homine in
Deo, sicut dicit apostolus, et Augustinus. Sed in exeundo ab ipso
sicut a principio creante, non juvamur per aliquam creaturam, quia
immediate creavit nos; et ideo honor latriae est sibi soli exhibendus,
non alicui in ipso, quantumcumque sit in participatione suae
bonitatis, nisi honoretur uno honore cum eo, sicut caro Christi, et
imagines.
Ad primum ergo dicendum, quod viri sancti per participationem illam
non efficiuntur primum principium nostri esse; et ideo non debetur eis
latria.
Ad secundum dicendum, quod homines sunt imagines Dei per
participationem suae bonitatis, facientem expressam similitudinem, et
hoc dat rei bonitatem in se; et ideo ratione hujus est res ipsa
secundum se honoranda. Sed imagines pictae non sunt imagines per
similitudinem in natura, sed per institutionem ad significandum; unde
et ex hoc non acquiritur eis nisi honor relatus ad alterum.
Ad tertium dicendum, quod Angeli illi non apparuerunt Abrahae in
propria natura, sed in quibusdam corporibus quasi imaginibus
assumptis; unde inquantum erant imagines repraesentantes Trinitatem,
poterant adorari latria; non autem inquantum repraesentabant Angelos
ipsos.
Quaestiuncula 6
Ad sextam quaestionem dicendum, quod cum creaturae non sit exhibenda
latria, si exhibetur ei, est exhiberi eam cui non est exhibenda: et
hoc facit vitium contrarium latriae sicut superfluum medio: unde sine
peccato fieri non potest.
Ad primum ergo dicendum, quod Joannes volebat adorare Angelum
dulia, sed prohibitus fuit propter tria. Primo ad ostendendum
dignitatem ipsius Joannis, qui multis Angelis dignior fuit; secundo
ad evitandum speciem idolatriae; tertio ad ostendendum exaltationem
humanae naturae super Angelos in homine assumpto.
Ad secundum dicendum, quod qui adorat hostiam non consecratam,
adorare eam oportet cum conditione, scilicet si est consecrata. Non
tamen oportet quod haec conditio semper sit actu explicita, sed
sufficit quod habitu teneat illam; unde non peccat adorans eam, quia
non adorat puram creaturam, sed Christum secundum intentionem suam.
Sacerdos autem, quantum in se est, facit populum idolatrare, quia
offert ei puram creaturam ad adorandum.
Ad tertium dicendum, quod non potest Diabolus in specie Christi
apparens sine peccato adorari, nisi sit conditio actu explicita: non
enim sufficit solo habitu: quia ipsa novitas rei insolitae,
considerationem et attentionem requirit; sicut dicitur de beata virgine
Luc. 1, quod cogitabat qualis esset illa salutatio.
Quaestiuncula 7
Ad septimam quaestionem dicendum, quod quandocumque aliquod nomen
imponitur alicui actui vel accidenti secundum quod determinatur ad
aliquod unum, non potest dici de alio nisi improprie vel metaphorice:
sicut simitas imponitur curvitati nasi; unde non potest dici, quod
crux sit simum, vel lignum quod est curvum, nisi metaphorice.
Similiter cum latria sit nomen impositum servituti divinae, non potest
quaecumque alia servitus alteri exhibita dici latria nisi improprie vel
metaphorice; unde latria non dicitur univoce de cultu Dei veri et de
idolatria.
Ad primum ergo dicendum, quod materia quae includitur in ratione
speciei, bene diversificat speciem, et impedit univocationem, sicut
patet in exemplo posito de curvitate nasi; et ita est in proposito.
Ad secundum dicendum, quod hoc nomen beatitudo significat aliquid
propter quod omnia alia sunt eligenda, et ipsum propter se tantum
eligatur omnis boni sufficientiam habens, sine hoc quod concernat
aliquam materiam; et ideo semper remanet beatitudo univoce dicta,
quamvis in diversis rebus quaeratur. Sed non est sic in proposito,
quia nomen latriae materiam concernit.
Ad tertium dicendum, quod cum dicitur, quod idolatria sit cultus Deo
debitus idolo exhibitus, hoc quod dicitur, idolo exhibitus, diminuit
de ratione praecedenti; unde non sequitur: ergo est latria: sicut
aratio dicitur scissio quae debetur terrae: si quis autem vomere
scindit aquam, illa scissio est terrae debita, non tamen dicitur
aratio nisi aequivoce.
|
|
