|
Quaestiuncula 1
1. Ad secundum sic proceditur. Videtur, quod Christus non habuit
gratiae plenitudinem. Christus enim non habuit fidem nec spem, sicut
infra, dist. 26, qu. 2, art. 3, determinabitur: nec iterum
poenitentiam, quia nunquam peccavit. Sed haec omnia ad gratiam
pertinent. Ergo ipse non habuit gratiae plenitudinem.
2. Praeterea, philosophus dicit, quod virtutes morales non sunt in
diis. Sed Christus fuit verus Deus. Ergo non habuit virtutes
morales, scilicet temperantiam et cetera.
3. Praeterea, virtutes ordinantur ad actum. Sed actus quarumdam
virtutum Christo non conveniunt, sicut magnificentia, quae consistit
in magnis sumptibus, quia pauper pro nobis factus est. Ergo non
habuit omnes virtutes; et ita nec gratiae plenitudinem.
1. Sed contra, Joan. 1, 14: vidimus eum plenum gratiae et
veritatis.
2. Praeterea, major gratia fuit in Christo quam in aliquo alio
homine. Sed de quibusdam aliis legitur, quod fuerunt gratia pleni,
sicut de matre ejus Luc. 1, et de Stephano Act. 6. Ergo multo
magis Christus habuit gratiae plenitudinem.
3. Praeterea, spiritus sanctus in homine per gratiam inhabitare
dicitur. Sed Luc. 3 dicitur quod Christus plenus spiritu sancto
regressus est a Jordane. Ergo ipse habuit gratiae plenitudinem.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod gratia ejus fuerit infinita. Joan.
3, dicitur quod non ad mensuram dat ei Deus spiritum sanctum. Sed
omne finitum mensuram habet. Ergo cum spiritus sanctus dicatur dari
hominibus secundum quod gratiam accipiunt, videtur quod gratia ejus
fuerit infinita.
2. Praeterea, omni finito potest aliquid majus intelligi, et Deus
aliquid majus facere. Sed in littera dicitur, quod Deus illi majorem
gratiam conferre non potuit, nec potest plenior intelligi. Ergo est
infinita.
3. Praeterea, omne finitum multoties sumptum, aequatur alteri
finito, vel excedit ipsum. Si ergo gratia Christi fuit finita, tunc
gratia alterius hominis posset tantum augeri quod aequaretur gratiae
Christi, vel excederet ipsam; quod est inconveniens. Ergo gratia
Christi est infinita.
4. Praeterea, a causa finita non est effectus infinitus. Sed
meritum Christi fuit infinitum, quia sufficiens ad redemptionem totius
humani generis, quod est infinitum potentia. Ergo et gratia, quae
est causa meriti, fuit infinita.
1. Sed contra, nullum creatum est infinitum. Sed gratia Christi
fuit creata. Ergo non fuit infinita.
2. Praeterea, nullo infinito est aliquid majus. Si igitur
Christus, secundum quod homo, habuisset gratiam infinitam; secundum
quod homo, non fuisset minor patre, quod est contra fidem.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod gratia illa potuerit augmentari. Omni
enim finito possibilis est additio. Si ergo gratia Christi finita
fuit, quia creata est, potuit ei fieri additio; et ita potuit
augeri.
2. Praeterea, quantumcumque additur intellectuali naturae de
perfectione, tanto magis augetur ejus capacitas; unde secundum
philosophum in 3 de anima, quanto intellectus magis intelligit
difficilia, plus etiam potest intelligere. Sed capacitas amplioris
gratiae facit possibilitatem ad augmentum. Ergo quantumcumque homo
habeat perfectam gratiam, remanet possibilitas ad augmentum; et ita
videtur quod Christus potuit proficere in gratia.
3. Praeterea, missio visibilis est signum missionis invisibilis.
Sed ad Christum facta est visibilis missio spiritus sancti in
trigesimo anno, ut supra, Luc. 3. Ergo tunc fuit ei facta
invisibilis missio spiritus sancti. Sed spiritus sanctus non mittitur
visibiliter ad aliquem nisi ratione novae gratiae datae, vel ratione
augmenti gratiae. Ergo Christus crevit in gratia, cum primum gratiam
habuerit.
4. Praeterea, sicut requirebatur in ipso perfectio animae, ita et
perfectio corporis. Sed ipse crevit in perfectione corporis. Ergo et
crevit quantum ad gratiam, quae est perfectio animae.
1. Sed contra est quod dicit Hieremias 31, 22: mulier
circumdabit virum: ubi dicunt sancti, quod Christus ab initio
conceptionis fuit plenus omni gratia. Ergo gratia non crevit in ipso.
2. Praeterea, Christus fuit ab instanti conceptionis suae perfectus
comprehensor. Sed comprehensores sunt in statu, non in augmento
gratiae. Ergo gratia in ipso non crevit.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod illud plene haberi
dicitur quod secundum omnes differentias et modos et effectus suos
habetur; et secundum hoc Christus plenitudinem gratiae habuit. Haec
autem plenitudo potest attendi secundum rationem causae finalis,
efficientis et formalis. Finis autem gratiae est ut conjungat nos
Deo. Quia igitur Christus, secundum quod homo, conjunctus fuit
divinitati non solum per cognitionem, amorem et fruitionem, sed etiam
per unionem in persona; ideo gratia ipsius plenissime consecuta est
finem suum. Et haec est plenitudo causae finalis. Item videmus quod
aliquid habet lucem corporalem tantum ut luceat, sicut quidam vermes,
et putredines quercus, vel carbunculus; aliquid autem ut alia
illuminet, sicut lumen candelae; aliquid autem ut omnis illuminatio ab
eo sit, sicut est de sole. Ita etiam est et de gratia Christi: quia
ipse habet gratiam per quam in se perfectus est, et ex ipso in alios
redundat: et eorum in quos redundat, quosdam facit cooperatores Dei,
ut et ipsi alios per ministerium ad gratiam inducant, ut dicitur 1
Cor. 3: et iterum ex ipso in omnes redundat, quia de plenitudine
ejus omnes accepimus; Joan. 1, 16. Et haec est plenitudo causae
efficientis. Similiter etiam aliqui formaliter gratia perfecti sunt
quantum ad omnes virtutes, et quantum ad expulsionem omnium peccatorum
mortalium. Et haec est plenitudo sufficientiae, quae fuit in
Stephano et aliis sanctis, secundum quod aliquis impletur Deo, ita
ut nihil in eo a Deo aversum maneat. In tota autem Ecclesia est
plenitudo copiae: quia nulla gratiarum ei deest, quin sit in aliquo
membrorum suorum: de qua plenitudine dicitur Ephes. 4, 16: ut
impleret omnia. Alicui etiam data est gratia quae non solum omnia
mortalia, sed etiam venialia repelleret. Et haec est plenitudo
specialis praerogativae, quae fuit in beata virgine, secundum quam
plena Deo fuit, ut nihil in ea esset quod ad Deum non ordinaretur.
Sed Christo ulterius data est gratia perficiens ipsum, non solum
quantum ad omnes virtutes, sed etiam quantum ad omnes usus virtutum,
et quantum ad omnes effectus gratiae gratis datae, et iterum ad omnis
peccati remotionem, non solum actualis, sed etiam originalis, et
potentiae peccandi. Et haec est plenitudo Christi singularis secundum
rationem causae formalis. Prima igitur plenitudo respicit gratiam
unionis; secunda gratiam capitis; tertia gratiam singularem ipsius.
Ad primum ergo dicendum, quod illae virtutes habent aliquid
perfectionis, et hoc in Christo praecipue est; et aliquid
imperfectionis, et secundum hoc Christo non conveniunt. Sed hoc
infra melius patebit.
Ad secundum dicendum, quod virtutes morales Christo non conveniunt
quantum ad usus quosdam qui in nobis sunt, sicut quod per eas domantur
passiones quibus caro contra spiritum concupiscit, quod in Christo non
fuit; sed quantum ad alios usus, secundum quos erunt in patria,
plenissime fuerunt in Christo; et etiam quantum ad quosdam usus viae,
qui ejus perfectioni non derogabant, inquantum erat viator et
comprehensor.
Ad tertium dicendum, quod non est de necessitate magnificentiae,
secundum quod a philosopho accipitur, quod homo habeat multas
divitias; sed ut sit sic dispositus, quod quando oportet et decet,
optime eas dispensare velit: et hoc in Christo perfecte fuit.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod gratia dicitur donum gratis
homini collatum. Donum autem hujusmodi Christo sine meritis
praecedentibus collatum fuit, et creatum, et increatum. Increatum
fuit ipse spiritus sanctus, quia in ejus anima requievit, ut dicitur
Isaiae 2: et ipsa persona verbi, quia datum est naturae humanae ut
persona verbi esset ejus; et secundum hoc est datum ei nomen quod est
super omne nomen, Philip. 2, et sic simpliciter gratia Christi est
infinita. Creatum autem donum ejus est ipsa gratia, qua formaliter
anima ejus perficiebatur: et haec quodam modo fuit finita, et quodam
modo infinita: quia secundum essentiam finita fuit; sed tribus modis
infinita dici potest. Uno modo ex conjunctione ad divinitatem
inquantum concurrit ad eumdem actum cum ipsa, ut actus gratia illa
informatus non tantum sit actus hominis, sed etiam Dei. Secundo
quantum ad rationem gratiae. In his enim quae mole magna non sunt,
non est accipere finitum et infinitum secundum numeralem vel dimensivam
quantitatem, sed secundum aliquid quod est limitatum et non limitatum.
Limitatur autem aliquid ex capacitate recipientis; unde illud quod non
habet esse receptum in aliquo, sed subsistens, non habet esse
limitatum, sed infinitum, sicut Deus. Si autem esset aliqua forma
simplex subsistens quae non esset suum esse, haberet quidem finitatem
quantum ad esse, quod esset particulatum ad formam illam; sed illa
forma non esset limitata, quia non esset in aliquo recepta; sicut si
intelligatur calor per se existens. Sed secundum hoc etiam formae
universales intellectae habent infinitatem. Sed si forma talis sit
recepta in aliquo, de necessitate limitata est quantum ad esse debitum
illi formae, non solum quantum ad esse simpliciter: quia non solum non
habet plenitudinem essendi simpliciter, sed totum esse, quod naturae
illius est possibile fore. Sed possibile est ut non sit limitata
quantum ad rationem illius formae, ut scilicet habeat illam formam
secundum omnem modum completionis ipsius, ut nihil sibi desit de
pertinentibus ad perfectionem illius formae; et hoc erit, si ex parte
recipientis non sit defectus, vel ex parte agentis. Et hoc modo
dicitur gratia Christi infinita: quia quidquid ad gratiae perfectionem
pertinere potest, totum in Christo fuit. Tertio quantum ad
effectus: quia non limitatur ad aliquos determinatos effectus, sed
potest per gratiam infinitis operari redemptionem; sicut dicitur in
Lib. de causis, quod virtus intelligentiae est infinita inferius.
Et hic modus respicit gratiam capitis; secundus autem gratiam
singularis hominis; sed primus gratiam unionis.
Ad primum ergo dicendum, quod videtur intelligi illa auctoritas
quantum ad secundum modum dictum. Hoc enim intendit dicere, quod in
Christo non est gratia limitata quantum ad aliquem modum perfectionis
ejus; sed habet ipsam quantum ad omnes. Vel intelligitur de gratia
unionis, per quam elevatur ad infinitum bonum, scilicet ut sit verus
Deus.
Ad secundum dicendum, quod verba illa intelligenda sunt quantum ad
rationem gratiae: quia omne quod pertinet ad perfectionem gratiae,
collatum ei fuit. Unde multa alia posset Deus facere, sed non
pertinerent ad rationem gratiae; sicut posset homini multas alias
perfectiones naturales et essentiales addere, sed haec non essent de
ratione hominis, et esset tunc alia species et non homo. Vel
dicendum, quod licet, quantum est in se, posset facere majorem
gratiam, quantum ad essentiam, quam sit Christi; tamen nulla major
posset esse, cujus capacitas creata sit capax; nec posset facere
aliquam capacitatem quae non esset creata.
Ad tertium dicendum, quod diversis speciebus aptantur diversae
quantitates: et hoc patet de quantitatibus dimensivis: quia est aliqua
quantitas determinata homini, ultra quam non invenitur aliqua quantitas
hominis major; sed invenitur quantitas arboris major illa, quae
quamvis finita sit, nullo modo ad eam pertingere potest homo,
quantumcumque crescat. Similiter est in quantitatibus virtualibus:
quamvis enim caliditas ignis non excedat in infinitum caliditatem
aeris, tamen est aliquis terminus caliditatis aeris, quem non
transgreditur manens aer; unde nullo modo potest tantum intendi quod
aequetur caliditati ignis, nisi aer fiat ignis: et similiter est in
omnibus qualitatibus quae consequuntur alias perfectiones, vel
disponunt ad eas: quia diversis perfectionibus secundum speciem
respondent diversi gradus perfectionum, vel dispositionum. Perfectio
autem ad quam disponit gratia, est conjunctio ad Deum; et haec est
multiplex: scilicet in aenigmate, et per speciem. Unde quantumcumque
crescat gratia viatoris, non potest esse similis gratiae comprehensoris
secundum actum, quamvis virtute possit esse major; et eadem ratione,
quantumcumque crescat gratia purae creaturae, non potest pervenire in
gratiam creaturae assumptae in unitatem personae, quae ad unionem
disponit quodammodo, nisi et ipsa assumeretur. Et quia non est altior
modus possibilis creaturae, quo conjungatur Deo, quam per unitatem
personae; ideo dictum est supra, quod capacitas creata non potest
ampliorem gratiam recipere.
Ad quartum dicendum, quod infinitas efficaciae quae est in merito,
contingit ex hoc quod ad actionem illam concurrit divina persona, quia
non est tantum hominis actio, sed Dei et hominis; secundum quod
Dionysius actionem Christi nominat deivirilem.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod augmentum non competit rei
secundum quod est in termino, sed secundum quod est in via ad
terminum: quia secundum quod res est in termino, tota potentialitas
capacitatis ejus est impleta ex fine implente; et ideo non habet
ulterius quo crescat. Et quia anima Christi fuit ab initio
conceptionis fini ultimo unita, non solum per fruitionem perfectam,
sed etiam communicando in persona verbi; ideo gratia ejus crescere non
potuit.
Ad primum ergo dicendum, quod cuilibet finito potest fieri additio,
mathematice loquendo: quia ratio quantitatis, quam solam mathematicus
considerat, non prohibet quin possit infinito aliquid addi. Prohibet
autem additionem talem forma quam considerat naturalis; et ideo
secundum naturalem non est verum, sed secundum imaginationem tantum;
et similiter est in proposito, ut ex dictis patet, quia nec gratia
potest esse major quam comprehensoris, nec gloria major quam creaturae
unitae Deo in persona.
Ad secundum dicendum, quod hoc intelligendum est de capacitate
intellectualis naturae circa finem, ultra quam nulla capacitas alicujus
rei extenditur; sicut intellectus in statu viae, quantumcumque
proficiat, nunquam pervenit ad modum intelligendi qui erit in patria.
Ad tertium dicendum, quod missio visibilis signum fuit invisibilis
missionis, non tunc factae, sed ab initio conceptionis.
Ad quartum dicendum, quod Christus non assumpsit corpus gloriosum,
ita quod esset in ultima sui perfectione: accepit autem animam
gloriosam; et ideo secundum corpus proficere potuit, non autem
secundum animam.
|
|
