|
Quaestiuncula 1
1. Ad secundum sic proceditur. Videtur quod anima Christi verbum
videndo comprehenderit. Sicut enim dicit Isidorus, Trinitas sibi
soli nota est, et homini assumpto. Sed visio qua Deus videtur, soli
Deo est conveniens, et nulli alii purae creaturae, quia est visio
comprehensionis. Ergo homo assumptus comprehendit Trinitatem.
2. Praeterea, majus est uniri Deo quantum ad esse personae quam
quantum ad visionem. Sed, sicut dicit Damascenus, tota divina
natura unita est carni in persona filii. Ergo multo fortius tota
divina natura unita est animae per modum visibilis; et ita anima
Christi comprehendit deitatem verbi.
3. Praeterea, verbum est simplex, non divisibile. Sed simplex non
potest ab aliquo capi quin comprehendatur: quia non potest esse partim
intra capientem et partim extra. Cum igitur anima Christi verbum
videndo capiat, videtur quod ipsum comprehendat.
1. Sed contra, secundum Augustinum, illud proprie comprehenditur
cujus fines conspiciuntur. Sed verbi, cum sit infinitum, fines
conspici non possunt. Ergo non potest comprehendi ab anima Christi.
2. Praeterea, nulla potentia substantiae finitae est infinita. Sed
anima Christi, cum sit creata, est substantia finita. Ergo omnis
virtus ejus est finita; ergo et capacitas ejus. Sed capacitas finita
non comprehendit infinitum. Cum igitur verbum sit infinitum, non
potest comprehendi ab anima Christi.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod in verbo non cognoscat omnia quae
cognoscit verbum. Marci 13, 32: de die illa nemo scit, neque
filius, sed solus pater. Sed non loquitur de filio secundum divinam
naturam, secundum quam habet eamdem scientiam cum patre. Ergo
loquitur de filio secundum humanam naturam; ergo Christus secundum
animam non scit omnia quae scit Deus.
2. Praeterea, Deus scit infinita. Sed anima Christi, cum sit
finita, non potest comprehendere infinita. Ergo non omnia scit quae
Deus scit.
3. Praeterea, ex infinitate divinae potentiae est quod potest
infinita facere. Sed anima Christi non comprehendit infinitatem
divinae potentiae. Ergo non comprehendit omnia quae Deus potest
facere. Sed Deus scit omnia quae potest facere. Ergo anima Christi
non habet scientiam omnium quae scit Deus.
4. Praeterea, quanto aliquis intellectus est altior, tanto potest
ex uno plura cognoscere: et propter hoc dicitur scientia superiorum
esse universalior quam inferiorum in Lib. de causis et a Dionysio.
Sed intellectus divinus est altior in infinitum quam anima Christi.
Ergo in infinitum plura potest ex seipso cognoscere quam anima Christi
ex visione unius divinae essentiae.
1. Sed contra, Apoc. 5, 12: dignus est agnus qui occisus est
accipere divinitatem et sapientiam; Glossa: idest omnem cognitionem.
Ergo cum agnus sit occisus secundum humanam naturam, videtur quod
Christus secundum humanam naturam omnem cognitionem habeat.
2. Praeterea, nullum bonum est quod anima Christi non amet, quia
habet perfectam caritatem. Sed non amatur nisi cognitum. Ergo nullum
bonum est quod non cognoscat. Sed omne quod est, inquantum est,
bonum est. Ergo cognoscit omnia.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod cognoscat omnia ita limpide ut Deus.
Limpiditas enim visionis impeditur per obscuritatem potentiae
videntis, aut ipsius medii. Sed in potentia intellectiva Christi non
est aliqua obscuritas, cum ejus anima sit speculum clarissimum et
mundissimum; medium autem est idem in quo videt Deus et ipsa anima
Christi, scilicet ipsa essentia divina. Ergo anima Christi non
minus limpide videt quam Deus.
2. Praeterea, si Deus magis limpide videt quam anima Christi,
limpiditas in infinitum limpiditatem excedit. Sed inter infinite
distantia possunt esse infinita media. Ergo possunt esse infinitae
creaturae magis limpide cognoscentes quam anima Christi.
3. Praeterea, limpiditatis defectus in intelligendo contingit ex hoc
quod virtus intellectiva non potest sufficienter supra rem
intelligendam, sive contingat ex excellentia rei intelligendae, ad
quam non pertingit intellectus; sive ex defectu ejus, quia intellectus
agens non potest perfecte ei dare rationem intelligibilis; sicut sunt
ea quae non habent esse perfectum, sicut tempus et motus. Sed anima
Christi sufficienter potest super omnem naturam creatam. Ergo omnia
quae in verbo videt, videt in termino limpiditatis; ergo Deus non
magis limpide videt quam anima Christi.
1. Sed contra, quanto visus est acutior, tanto visio limpidior.
Sed visus divinus est in infinitum acutior et potentior in intelligendo
quam visus animae Christi. Ergo in infinitum limpidius videt.
2. Praeterea, major lux majorem visionis claritatem causat. Sed
lux increata, qua videt Deus, in infinitum est major quam lux creata
intellectus Christi. Ergo Deus in infinitum limpidius videt.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur quod anima Christi non uno intuitu omnia
videat quae in verbo cognoscit. Quia, sicut dicit philosophus,
scimus plura, intelligimus vero unum. Sed non videt anima Christi
aliqua in verbo nisi intelligendo. Ergo non potest uno intuitu omnia
videre.
2. Praeterea, anima Christi in verbo videt omnia quae videt
verbum. Sed verbum videt infinita. Ergo et anima Christi videt
infinita. Si igitur simul actu omnia videret quae ibi videt, esset
pertransire actu infinita; quod non contingit.
3. Praeterea, quantitas virtutis commensuratur operationi. Sed
anima Christi est finita. Ergo non potest in operationem infinitam,
nec in infinitas operationes simul. Sed si omnia infinita videt simul
anima Christi diversis operationibus secundum diversa objecta, habet
infinitas operationes simul. Si autem una operatione, habet infinitam
operationem, quod est impossibile. Ergo non videt actu omnia simul
quae videt in verbo.
4. Praeterea, Angeli beati non vident simul actu quidquid vident in
verbo: unde et unus alium illuminat. Sed visio qua anima Christi
videt in verbo, est similis illi visioni. Ergo non omnia simul videt
in verbo.
1. Sed contra, philosophus dicit, quod felicitas non consistit in
habitu, sed in operatione. Sed Christus est perfecte felix et
beatus. Ergo est in actu omnium eorum quae cognoscit.
2. Praeterea, quaecumque cognoscuntur, cognoscuntur vel habitu vel
actu. Sed Christus non videt per aliquem habitum specierum ea quae
videt in verbo. Si ergo non videt actu, nullo modo cognoscit nisi in
potentia.
3. Praeterea, quaecumque videntur in una specie simul videntur,
sicut homo simul videt quantitatem et colorem. Sed omnia quae videt
anima Christi in verbo, videt in una essentia verbi quasi in una
specie. Ergo anima Christi omnia simul videt.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod illud proprie
comprehenditur quod attingitur ab intellectu secundum totam rationem
suae cognoscibilitatis, et hoc est fines ejus conspici: non quidem
rei, quia sic Deus seipsum non comprehenderet, quia fines non habet;
sed quia secundum omnem rationem qua cognoscibilis est seipsum
cognoscit, ideo comprehendere seipsum dicitur. Et quia unumquodque
est cognoscibile secundum quod est ens, ideo dicta comprehensio
contingit quando adaequatur ad essentiam rei efficacia intellectus in
intelligendo. Cum autem intellectus duo habeat in intelligendo,
scilicet lumen intellectuale, quo intelligere potest, et similitudinem
rei intellectae, qua sua intellectualis operatio determinatur ad hanc
rem cognitam; quodcumque horum excedatur a re secundum quod est in suo
esse, intellectus illam rem non comprehendet. Sed in hoc differt.
Quia si excedat res similitudinem intellectus, qua rem ipsam
intelligit; tunc intellectus non attingit ad videndum essentiam illius
rei: quia ut dictum est, per similitudinem illam intellectus
determinatur ad rem cognitam; sicut si species intelligibilis
repraesentet hominem inquantum est sensibilis, et non inquantum est
rationalis: tunc enim non videtur essentia hominis: quocumque enim
subtracto de essentialibus rei, manet essentia alterius speciei. Si
autem res excedat lumen intellectus, et non speciem; tunc videbitur
quidem essentia rei, sed non modo perfecto ut cognoscibilis est; eo
quod, ut dictum est, ex lumine intellectuali est efficacia
intelligendi. Sed quia esse quod recipitur in creatura, deficit ab
eminentia esse creatoris; ideo omnis intellectus creatus cognoscens
Deum per similitudinem aliquam sive impressam, sive a rebus acceptam,
non videt essentiam Dei; sed ad hoc quod videat Deum oportet quod
ipsa Dei essentia conjungatur intellectui ut forma qua cognoscit
determinate: quod est in omnibus beatis. Sed quia lumen intellectuale
facit intelligentem simpliciter, ideo oportet quod omnis intellectus
intelligat per lumen quod sit in ipso. Unde per lumen intellectuale
quod est in intellectu creato receptum, quo Deum videt, deficit ab
esse divino; et ideo quamvis essentiam Dei videat, non tamen perfecto
modo videt; et propter hoc intellectui creato communicari non potest
quod Deum comprehendat.
Ad primum ergo dicendum, quod Isidorus loquitur de perfecta
cognitione Trinitatis; quae Trinitas de seipsa perfectam cognitionem
habet simpliciter; sed anima Christi habet de ea cognitionem perfectam
in genere creaturae. Vel dicendum, quod non loquitur de
comprehensione ipsius Trinitatis secundum se, sed quantum ad omnia
quae in seipsa Trinitas cognoscit: quia omnia illa cognoscit in ea
anima Christi, non autem aliqua alia creatura. Vel si intelligatur
de comprehensione Trinitatis in se; tunc homini assumpto convenit,
non ratione naturae humanae, sed ratione divinae.
Ad secundum dicendum, quod sicut nihil est de divina natura quod non
sit humanae naturae unitum in persona verbi, non tamen humana natura
adaequatur divinae naturae, propter quod divina natura tota dicitur
unita humanae naturae, non conclusa in humana natura; similiter quia
nihil est de natura verbi quod anima Christi non videat, nec tamen ei
adaequatur, potest dici quod anima Christi totam naturam verbi videt,
non tamen eam comprehendit, quia eam non totaliter videt. Illud enim
totaliter videtur cujus visibilitas non excedit modum videntis, ut
scilicet videns ita perfecte videat sicut res perfecte visibilis est.
Unde qui habet opinionem tantum de quo scientia haberi potest, non
totaliter cognoscit illud. Et ideo nullus intellectus creatus potest
essentiam Dei totaliter videre: quia ejus efficacia non est tanta in
intelligendo, quanta est veritas sive claritas divinae essentiae,
secundum quam visibilis est; quod solius divini est intellectus; et
ideo ipse solus seipsum totaliter cognoscit.
Ad tertium dicendum, quod non negatur verbum ab anima Christi
comprehendi quia partem ejus videat et partem ejus non videat; sed quia
non ita perfecte videt sicut visibile est; sicut etiam duorum qui unam
conclusionem sciunt, unus perfecte scit, non quia alter conclusionis
partem sciat et partem ignoret; sed quia unus scit per medium
efficacius quam alter.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod quidam dixerunt, omnem
intellectum videntem Deum videre omnia quae videt Deus. Sed hoc non
est necessarium: quia cum res videntur in Deo, Deus est quasi medium
cognoscendi illas res. Non est autem necessarium quod qui cognoscit
aliquod medium, cognoscat omnia illa quae per medium illud cognosci
possunt, nisi plenarie medium illud, secundum totam virtutem suam,
cognoscat: et ideo ipse Deus, qui seipsum comprehendit, omnia quae
in eo sunt qualitercumque, cognoscit, sed diversimode. Quia ea quae
sunt, erunt, vel fuerunt secundum quodcumque tempus, scit scientia
visionis: quia illud proprie videtur quod habet esse extra videntem.
Et quamvis essentia, per quam videt, sit una; tamen quia per
distinctas rationes ideales ea videt, ideo distinctam cognitionem de
eis habet, dum unumquodque cognoscit secundum propriam ideam, sicut
bonum; vel per oppositi ideam, sicut malum. Distinctio autem harum
rationum est ex diverso respectu exemplaris, scilicet divinae
essentiae, ad res visas. Sed ea quae nec sunt nec fuerunt nec erunt,
et tamen potuissent esse vel fuisse vel futura esse, cum in seipsis non
sint, nullam in seipsis distinctionem habent, nec sunt nisi in
potentia ipsius Dei, in qua unum sunt: unde non possunt esse
respectus diversi secundum quos distinguantur rationes horum
possibilium; et ideo haec Deus non cognoscit per ideas distinctas,
sed per cognitionem suae potentiae, in qua sunt: et ideo dicitur haec
cognoscere simplici intelligentia, quia intelligentiae est concipere
etiam ea quae non sunt extra concipientem. Sed quia omne quod agit
aliquid vel potest agere, agit illud secundum quod est ens actu; ideo
impossibile est quod aliquis sciat omnia quae ex aliqua causa possunt
produci, nisi comprehendat ejus entitatem. Et quia nullus intellectus
creatus comprehendit essentiam divinam, ideo nullus creatus intellectus
potest scire omnia quae Deus potest facere: et haec sunt illa quae
Deus scit simplici intelligentia. Sed ea quae sunt, fuerunt, vel
erunt, deficiunt ab infinitate divinae potentiae, quia plura facere
posset; unde non prohibetur aliquis creatus intellectus cognoscere ea
omnia; sed unusquisque tanto plura eorum in verbo cognoscit, quanto
perfectius verbum intuetur. Et quia anima Christi perfectissime inter
creaturas verbum intuetur, ad terminum hujus cognitionis pervenit,
scilicet quod scit omnia quae fuerunt vel erunt, non solum facta, sed
cogitata vel dicta. Et quia comprehendit quamlibet essentiam creatam,
ideo scit omnia quae sunt in potentia seminali creaturae cujuscumque,
eo modo quo Deus scit quae sunt in potentia sua. Sic ergo dicendum
est, quod videt in verbo omnia quae videt verbum scientia visionis.
Ad primum ergo dicendum, quod dicitur filius nescire, quia non facit
nos scire, ex eo quod ad nos mittitur. Similiter nec spiritus
sanctus, sed solus pater scire dicitur, quia ipse non mittitur. Unde
scientia patris intelligitur quantum ad hoc quod in se scit, a qua
scientia non excluditur filius et spiritus sanctus; ut sic intelligatur
de filio non solum inquantum homo, sed etiam inquantum Deus. Vel
potest intelligi de filio secundum humanam naturam secundum eumdem modum
loquendi.
Ad secundum dicendum, quod Deus infinita non scit per visionis
scientiam; sciret tamen si generatio in futurum nunquam cessaret, quod
Deo est possibile: et hac positione facta, anima Christi sciret
infinita scientia visionis, ut quidam dicunt; nunc autem scit infinita
simplici intelligentia, inquantum scit omnia quae fieri possunt per
potentiam creaturae, quae infinita sunt, ad minus secundum numerum.
Nec hoc impeditur per hoc quod est ejus substantia finita, propter
duo. Primo, quia ista infinita quae sciret, si generatio semper
duratura esset, non cognosceret per infinita, sed per unum, scilicet
verbum. Nec tamen comprehenderet illud verbum: quia ex illo uno
possent adhuc multo plura educi; posset enim aliquas alias species
facere. Ea autem infinita quae sunt in potentia creaturarum, iterum
cognoscit comprehendendo ipsas creaturas, quae infinitae non sunt.
Virtus autem cognoscentis proportionatur medio cognoscendi magis quam
ipsis cognitis. Secundo, quia contingit aliquam virtutem limitatam
esse quantum ad esse, sed non quantum ad rationem illius virtutis;
sicut supra, dist. 13, quaest. 1, art. 2, quaestiunc. 2,
de gratia dictum est. Et quia ratio virtutis determinatur ad
objectum, ideo contingit aliquam virtutem finitam quantum ad
essentiam, posse in infinita objecta; sed non operari modo infinito:
quia efficacia infinita in agendo non potest esse nisi ab essentia
infinita; cum unumquodque agat secundum quod est ens actu: sicut
virtus solis est ad producendum infinitas herbas, quia quantumcumque
producat, nunquam virtus sua exhauritur; non tamen agit efficacia
infinita. Ita etiam anima Christi, quamvis finita sit in essentia,
non tamen prohibetur quin infinita cognoscere possit; sed quod non
possit cognoscere ea limpiditate infinita.
Ad tertium dicendum, quod Deus potest facere multa quae nunquam
faciet: et illa scit Deus scientia simplicis notitiae, non autem
scientia visionis. Scientia autem animae Christi non parificatur
etiam in numero scitorum, scientiae divinae quae est simplicis
notitiae, sed solum scientiae visionis, ut dictum est.
Ad quartum dicendum, quod Deus scit ex ipsa sua essentia quae potest
Deus facere, quae tamen anima Christi non scit: et ideo quantum ad
hoc Deus plura scit. Praeterea hoc habet locum in illis quae minor
intellectus non comprehendit. Si enim omnia comprehendit, tunc omnia
scit inferior intellectus in illis quae superior, non tamen ita bene:
et ideo cum anima Christi comprehendit creaturas, scit omnia quae sunt
in creatura vel actu vel potentia ipsius, non tamen ita limpide sicut
Deus.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod claritas vel limpiditas visionis
contingit ex tribus. Primo ex efficacia virtutis visivae: quia qui
sunt fortioris visus, magis limpide vident. Secundo ex claritate
lucis sub qua claritate visibile videtur; sicut clarius videtur aliquid
in lumine solis quam in lumine lunae. Tertio ex comparatione
visibilis, vel ejus in quo aliquid videtur, ad videntem: quia quod a
remotiori videtur, minus clare videtur. Et propter haec tria non
potest anima Christi ita limpide videre ea quae videt in verbo, sicut
ipsum verbum. Primo, quia non habet tantum virtutem in intelligendo;
secundo, quia lumen sub quo videt, deficit a lumine increato; tertio
quia essentia divina, quae est exemplar rerum, in quo res videntur,
est magis conjuncta Deo quam alicui creaturae, quia est idem secundum
rem.
Ad primum ergo dicendum, quod anima Christi est speculum clarissimum
respectu creaturarum; non tamen pertingit ad claritatem divinam. Nec
ex hoc sequitur quod sit in eo aliqua obscuritas, sicut nec in minus
albo est aliqua nigredo, sed albedo minus intensa.
Ad secundum dicendum, quod quamvis limpiditas cognitionis divinae in
infinitum excedat limpiditatem cognitionis animae Christi; non tamen
sequitur quod possit esse alia creatura limpidius cognoscens quam anima
Christi: quia pervenit ad ultimum gradum creaturae possibilem, sicut
supra dictum est de gratia ejus.
Ad tertium dicendum, quod limpiditas intelligendi non est tantum ex
parte intelligibilis; sed etiam ex parte intelligentis. Unde quamvis
aliqua res ab anima Christi sciatur secundum omnem suam
cognoscibilitatem, tamen melius cognoscitur ab ipso Deo quantum ad
modum intelligentis; eo quod minimum intelligibile intelligit claritate
infinita, sicut etiam rem parvam creat potentia infinita.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod ratio quam assignant
philosophi, quare intellectus noster non potest simul plura
intelligere, est haec, quia oportet quod intellectus figuretur specie
rei intelligibilis. Impossibile est autem quod simul figuretur
pluribus speciebus, sicut impossibile est quod corpus simul figuretur
pluribus figuris. Et ideo si aliqua cognoscuntur per unam speciem,
illa nihil prohibet simul cognosci; sicut homo intelligens quidditatem
hominis, simul intelligit animal et rationale: et propter hoc etiam
intelligens propositionem, simul intelligit praedicatum et subjectum,
quia intelligit ea ut unum. Et ideo, cum anima Christi intelligit
omnia quae sunt in uno, scilicet verbo, etiam simul et uno intuitu
omnia cognoscit actu. Et similiter est de aliis beatis quantum ad
omnia quae in verbo vident; secus autem est de illis quae vident per
species diversas, quae simul videre non possunt.
Ad primum ergo dicendum, quod quando plura intelliguntur in uno,
omnia illa sunt ut unum intelligibile: et per hoc servatur verbum
philosophi.
Ad secundum dicendum, quod verbum non videt infinita per scientiam
visionis, ut dictum est et de hac verum est quod anima Christi videt
quaecumque videt verbum. Si tamen infinita videret, praedicta
positione facta quod generatio semper duraret, non sequeretur quod
transiret in infinita: quia non videret ea pertranseundo de uno in
alius; sed in uno simplici tam Deus quam anima Christi.
Ad tertium dicendum, quod omnia quae anima Christi videt in verbo,
videt una operatione; non tamen illa operatio est infinita in se, sed
materialiter, quia transit super infinita, praedicta positione stante
de duratione mundi, sicut etiam dictum est de virtute intelligendi.
Ad quartum dicendum, quod unus Angelus non illuminatur ab alio de his
quae illuminatus videt in verbo, sed de his quae non videt, quae
superior videt vel in verbo, vel in lumine alterius Angeli magis sibi
proportionato, in quo sunt formae magis particulares; sicut inferiores
Angeli illuminantur a mediis de his quae ipsi in verbo non vident;
medii autem vident vel in verbo, vel per illuminationem superiorum
Angelorum.
|
|
