|
Quaestiuncula 1
1. Ad tertium sic proceditur. Videtur quod secundum illam scientiam
qua anima Christi scit res in propria natura, sciat omnia. Omnis
enim potentia quae non est reducta ad actum, est imperfecta. Sed
intellectus possibilis animae Christi est in potentia ad omnia
intelligibilia: quia est quodammodo omnia fieri, ut dicit in 3 de
anima. Ergo si non omnia sciret per proprias similitudines, remaneret
imperfectus.
2. Praeterea, haec est natura intellectus, per quam differt a
sensu, quod quanto intellectus plura et difficiliora intelligit, tanto
magis potest alia leviora intelligere. Sed quod est hujusmodi, nihil
prohibet quin omnia capere posset. Ergo anima Christi etiam in
propria natura omnia cognoscit.
3. Praeterea, magis impediunt se opposita, ut non possint esse
simul, quam quaelibet alia. Sed species oppositorum non impediunt se
quin sint simul in anima: quia simul homo habet scientiam albi et
nigri. Ergo multo minus aliquae aliae species impediunt se invicem ut
non possint esse simul; et sic idem quod prius.
1. Sed contra, non possunt omnia cognosci in quo non sunt omnia.
Sed omnia non possunt esse in uno habitu creato. Ergo cum scientia
quam habet Christus de rebus in propria natura, sit per aliquem
habitum creatum, non potest per illam scientiam omnia cognoscere.
2. Praeterea, per illam scientiam Christus conformatur nobis. Sed
nos non possumus scire omnia. Ergo nec Christus secundum hanc
scientiam scivit omnia.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod hanc scientiam Christus habuit minorem
Angelis. Quia quanto intellectus est simplicior, tanto ejus
naturalis scientia est major. Sed intellectus angelicus est simplicior
quam anima Christi: quia intellectus Christi non excedit terminos
humanae naturae, ultra quos est simplicitas intellectus angelici.
Ergo intellectus angelicus habet majorem scientiam quam est scientia
naturalis animae Christi.
2. Praeterea, quanto intellectus est magis propinquus materiae,
tanto est debilior in cognoscendo. Sed intellectus Christi, cum sit
forma materialis corporis Christi, est magis propinquus materiae quam
angelicus. Ergo debilius cognoscit; et sic idem quod prius.
3. Praeterea, sicut dicit Isaac, ratio oritur in umbra
intelligentiae. Intelligentiam autem vocat Angelum. Cum ergo
Christus habeat intellectum rationalem, videtur quod ejus scientia sit
minor quam Angelorum.
1. Sed contra, Hebr. 2 dicitur, quod Christus minoratus est ab
Angelis solum propter passionem. Ergo scientiam habet eis potiorem.
2. Praeterea, sicut dicit Dionysius, ipse Christus secundum quod
homo, docet Angelos. Ergo majorem scientiam habet quam illi.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod Christus non habuit scientiam per modum
collationis. Quia, sicut dicit Damascenus, in Christo non
inquirimus consilium neque electionem. Sed haec pertinent ad
collationem practicam. Ergo eadem ratione non fuit in eo collatio
quantum ad speculativam.
2. Praeterea, discursus rationis opponitur deiformitati. Sed anima
Christi tota fuit deiformis. Ergo non habet scientiam collativam.
3. Praeterea, discursus rationis, ut dicit Isaac, contingit ex
hoc quod habet lumen obumbratum. Sed in anima Christi nulla fuit
obumbratio nec obscuritas. Ergo nec habuit scientiam per modum
collationis.
1. Sed contra, Christus assumpsit omnia naturalis quae consequuntur
naturam humanam. Ergo assumpsit rationem. Sed rationis actus est
inquirere et conferre. Ergo ipse habuit scientiam collativam.
2. Praeterea, opponere et respondere pertinent ad scientiam
collativam. Sed Christus exercuit officium opponentis et
respondentis, ut dicitur Luc. 2. Ergo ipse habuit scientiam
collativam.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur quod per plures habitus haec scientia divisa
fuerit. Quia scientia sua fuit univoca scientiae nostrae. Sed nostra
scientia est de omnibus quae Christus scivit, per plures habitus.
Ergo et scientia Christi.
2. Praeterea, sicut dicit philosophus, scientiae secantur sicut et
res. Sed Christus habuit scientiam de diversis rebus. Ergo habuit
diversos habitus scientiarum.
3. Praeterea, scientiae dividuntur secundum diversas rationes
cognoscendi. Sed quantum ad hanc scientiam pertinet, ipse non eadem
specie sive ratione omnia cognovit, sed pluribus. Ergo non habuit
unum tantum habitum scientiae, sed plures.
1. Sed contra, scientia Christi fuit perfectissima, sed scientia
quanto magis est una, tanto magis est perfecta, ut patet per
Dionysium, et per librum de causis. Ergo magis scivit omnia per unum
habitum.
2. Praeterea, scientia regitiva plurium artium non diversificatur
per illas artes, sed est unus habitus; sicut patet de militari
respectu omnium scientiarum quae sub ea sunt. Sed scientia Christi
fuit regitiva, et quasi architectonica, respectu omnium humanarum
scientiarum. Ergo ipse per unum habitum omnia scivit quae ad hanc
scientiam pertinent.
Quaestiuncula 5
1. Ulterius. Videtur quod in ista scientia profecerit. Hebr.
5, 8: didicit ex iis quae passus est, obedientiam. Sed discere
est in scientia proficere. Ergo in scientia profecit.
2. Praeterea, non proficere in his quae quis proficere potest, est
magnus defectus. Sed in omni scientia qua quis non omnia scit, potest
proficere. Ergo cum Christus secundum hanc scientiam non omnia
sciverit, videtur quod potuerit proficere, et ita profecerit in ea.
3. Praeterea, intellectus agens in ipso abstrahebat species a
phantasmatibus; et hic est actus ejus, alias frustra assumpsisset
eum. Sed species abstracta a phantasmatibus recipitur in intellectu
possibili. Ergo semper in Christo plures species recipiebantur in
intellectu possibili ejus. Ergo proficiebat in scientia.
4. Praeterea, hoc patet per auctoritatem Ambrosii superius
inductam.
1. Sed contra, Damascenus dicit: qui dicunt Christum proficere
sapientia et gratia, ut additamentum suscipientem, non eam quae
secundum hypostasim est, unionem venerantur. Sed illa unio omnino
veneranda est. Ergo non debemus dicere, quod in scientia profecerit.
Quaestiuncula 6
1. Ulterius. Videtur quod ab Angelis quantum ad hanc scientiam
accepit. Dionysius enim dicit: per Angelos videmus eum sub paternis
legibus ordinatum. Sed quod ordinatur, aliquid ab ordinante accipit.
Ergo Christus aliquid ab Angelis accepit.
2. Praeterea, Luc. 22, 43, dicitur, quod apparuit Angelus
domini confortans eum. Sed confortatus accipit aliquid a confortante.
Ergo et Christus ab Angelo.
3. Praeterea, Christus, dum fuit in terra, voluit subdi legalibus
ordinationibus, factus sub lege, Galat. 4. Sed legalis
observantia est minoris dignitatis quam caelestis hierarchia. Ergo et
ordini caelestis hierarchiae subdi debuit. Haec autem est lex
caelestis hierarchiae ut homines ab Angelis suscipiant, ut dicit
Dionysius. Ergo ipse ab Angelis suscepit.
4. Praeterea, corpus ejus impressionem suscepit a corporibus
caelestibus. Ergo pari ratione anima a spiritibus caelestibus.
1. Sed contra, superioris non est ab inferiori recipere. Sed
Christus etiam secundum humanam naturam Angelis superior fuit, et
caput, ut supra dictum est, dist. 13, quaest. 2, art. 2,
quaestiunc. 2. Ergo ab eis non recepit.
2. Praeterea, quod immediate accipit a verbo non habet necesse ab
Angelis accipere. Sed anima Christi immediate accipit a verbo sibi
unito. Ergo non recipit ab Angelis.
Quaestiuncula 1
Respondeo ad primam quaestionem dicendo, quod cognitio rerum in
proprio genere et cognitio rerum in verbo differunt, non quantum ad res
cognitas, sed quantum ad medium cognoscendi, quod est id in quo res
cognoscitur: quia cognitio quae est rerum in verbo, habet medium
cognoscendi ipsum verbum; cognitio autem rerum in proprio genere,
habet medium cognoscendi rerum similitudines, quae sunt in intellectu.
Medium autem cognoscendi, quod est lumen sub quo res videtur,
utrobique creatum est: hoc enim vel est lumen naturale, sicut in his
quae cognoscuntur per rationem naturalem: vel lumen gratiae, sicut in
his quae cognoscuntur per fidem et revelationem. Christus autem
perfectus fuit secundum animam, et secundum naturam, et secundum
gratiam. Non autem perfectio animae quantum ad naturam esset in ipso,
nisi omnia cognosceret hoc genere cognitionis quae per rationem
naturalem cognosci possunt; nec etiam esset perfectus in gratia, nisi
omnia quae ad revelationem gratiae pertinent in hominibus, sive in
Angelis, cognovisset; et ideo anima ejus hoc genere cognitionis omnia
cognovit. Sed quia similitudo creata deficit a repraesentatione
substantiae increatae, ideo hoc genere cognitionis non cognovit ipsam
essentiam increatam; nec alia omnia quae ad perfectionem intellectivae
partis non pertinent, neque secundum naturam neque secundum gratiam,
sicut sunt gesta particularium hominum, et hujusmodi; quae tamen omnia
cognovit in verbo. Et ideo dicendum, quod hoc genere cognitionis non
cognovit omnia simpliciter.
Ad primum ergo dicendum, quod ex hac ratione non concluditur nisi quod
cognoverit omnia quae per rationem naturalem cognosci possunt: quia
sicut materia prima est in naturali potentia tantum ad illas formas quae
per agens naturale produci possunt, quamvis Deus alia ex materia illa
facere possit; ita etiam intellectus possibilis est in potentia
naturali eorum tantum quae per lumen intellectus agentis cognosci
possunt: et si haec tantum cognosceret, imperfectus non esset; sed
Deus ex liberalitate sua infundit amplius lumen gratiae, per quod
etiam plura intellectus possibilis cognoscit.
Ad secundum dicendum, quod per ea quae intellectus intelligit, non
ampliatur capacitas, nisi respectu eorum intelligibilium quae sunt
ejusdem generis; sicut quantumcumque homo sit instructus in scientiis
physicis, nunquam pervenit ad cognitionem eorum quae sunt fidei, vel
prophetiae, nisi lumen amplius addatur; et ita quantumcumque amplietur
capacitas ejus ad intelligendum res in proprio genere, nunquam
perveniet ad videndum divinam essentiam, vel res aliquas in ea.
Ad tertium dicendum, quod non negatur omnia cognoscere hujusmodi
cognitionis genere anima Christi, quia species se invicem in
intellectu impediant; sed quia quaedam cognoscibilia excedunt omnem
speciem creatam, sicut essentia divina; quorumdam vero similitudines
et cognitiones non sunt de perfectione intellectus humani.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod ad cognitionem intellectivam
tria requiruntur; scilicet potentia intellectus, lumen quo
intelligit, et similitudo rei per quam cognitio rei determinatur; et
secundum haec tria potest aliqua cognitio esse altera potior
tripliciter. Primo quantum ad efficaciam cognoscendi, sive
certitudinem cognitionis, sive limpiditatem, quod idem est, quae ex
ipso lumine consequitur; et sic cum Christus abundanter lumen gratiae
habuerit magis quam Angeli, habuit limpidiorem cognitionem quam
Angeli. Secundo potest esse aliqua cognitio potior alia quantum ad
similitudinem cognitorum, quae attenditur secundum species; et
secundum hoc etiam Christus perfectiorem cognitionem habuit quam
Angeli: quia plurium species sibi infusae fuerunt quam Angelis
concreatae et infusae; unde etiam de his quae ad illuminationes
hierarchicas pertinent, Christus Angelos illuminavit, ut dicit
Dionysius. Tertio potest esse aliqua cognitio altera nobilior quantum
ad genus cognitionis, quod consequitur naturam potentiae
intellectivae; et quia Christus cognovit intellectu possibili, cujus
est objectum phantasma, ideo cognovit ea cum continuo et tempore,
utens phantasmatibus quasi objectis intellectus, non quidem sicut ab
eis speciem accipiens, sed sicut species circa ea ponens, sicut
contingit in eo qui habet habitum, et actu aliqua considerat. Hoc
autem genere cognitionis Angeli non cognoscunt; sed aliquo altiori
secundum ordinem naturae, scilicet sine continuo et tempore.
Ad primum ergo dicendum, quod ista cognitio non fuit solum in Christo
secundum proportionem virtutis quae debetur humanae naturae; sed
secundum quod humana natura perfecta est per gratiam, quae fuit potior
in Christo quam in Angelis; unde et perfectiorem scientiam habuit
simpliciter.
Ad secundum dicendum, quod ex hoc quod intellectus possibilis est
propinquius materiae, non habet defectum in cognoscendo, nisi quantum
ad genus cognitionis; quia enim talis est natura ejus ut corpori
uniatur ut forma, ideo tali genere cognitionis cognoscit, utendo
scilicet corporis instrumentis. Sed multitudo cognitorum non est ex
natura intellectus possibilis, sed ex speciebus intelligibilibus;
limpiditas vero ex lumine intellectus agentis, vel ex aliquo superiori
lumine.
Ad tertium dicendum, quod obumbratio illa intelligitur quantum ad hoc
quod intelligit cum continuo et tempore.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod ex hoc ipso quod intellectus
noster accipit a phantasmatibus, sequitur in ipso quod scientiam habeat
collativam, inquantum ex multis sensibus fit una memoria, et ex multis
memoriis unum experimentum, et ex multis experimentis unum universale
principium, ex quo alia concludit; et sic acquirit scientiam, ut
dicitur in 1 Metaph., et in fine posteriorum, Lib. 2, text.
37; unde secundum quod se habet intellectus ad phantasmata, secundum
hoc se habet ad collationem. Habet autem se ad phantasmata
dupliciter. Uno modo sicut accipiens a phantasmatibus scientiam, quod
est in illis qui nondum scientiam habent, secundum motum qui est a
rebus ad animam. Alio modo secundum motum qui est ab anima ad res,
inquantum phantasmatibus utitur quasi exemplis, in quibus inspicit quod
considerat, cujus tamen scientiam prius habebat in habitu. Similiter
etiam est duplex collatio: una qua homo procedit ex notis ad
inquisitionem ignoti; et talis collatio non fuit in Christo; alia
secundum quam homo ea quae habitu tenet, in actum ducens, ex
principiis considerat conclusiones sicut ex causis effectus; et talis
collativa scientia fuit in Christo.
Ad primum ergo dicendum, quod Damascenus loquitur quantum ad primum
modum collationis; unde subdit: non enim habuit ignorantiam.
Ad secundum dicendum, quod discursus rationis non opponitur
deiformitati quae est per gratiam, sed quae est per ordinem naturae.
Deus enim non accipit cognitionem a phantasmatibus; unde anima recedit
a Dei similitudine quantum ad hoc magis quam Angeli, inquantum est
forma corporis.
Ad tertium dicendum, quod umbra illa, ut dictum est, refertur ad
genus cognitionis, non ad limpiditatem in cognoscendo.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem dicendum, quod ex limpiditate cognitionis
contingit quod scientia est magis unita et simplex: quia quanto
limpidius videt intellectus, tanto ex paucioribus potest cognoscere
plura. Unde cum anima Christi habuerit limpidissimam cognitionem
inter omnes creaturas, scientia ejus fuit magis unita, et per formas
magis universales quam aliqua scientia creaturae. Divisio autem
habituum in diversis rebus cognoscendis contingit in nobis ex hoc quod
formae intelligibiles in nobis sunt minime universales; unde oportet
quod diversas res per diversas species cognoscamus; et diversae species
secundum genus faciunt diversos habitus scientiarum; et propter hoc
Angeli qui habent scientiam magis universalem, utpote non acceptam a
rebus, non habent cognitionem de rebus per diversos habitus. Quia
ergo anima Christi habuit scientiam magis universalem quam aliquis
Angelus, ideo non habuit diversos habitus quibus cognosceret, sed uno
habitu omnia cognovit quae ad hanc scientiam pertinent, quamvis
diversis speciebus.
Ad primum ergo dicendum, quod scientia Christi, etiam rerum in
proprio genere, fuit multo altior quam scientia nostra.
Ad secundum dicendum, quod non omnis diversitas rerum facit diversas
scientias, sed diversitas quae requirit diversam rationem cognoscendi,
sicut naturalia distinguuntur a mathematicis. Sed ratio cognoscendi in
Christo fuit magis unibilis quam in nobis; et ideo per unam rationem
potuit plura cognoscere.
Ad tertium dicendum, quod non quaelibet specierum diversitas facit
habitum diversum (alias oporteret quod quot sunt res, tot essent
scientiae); sed diversitates specierum quae non reducuntur ad eumdem
modum cognitionis secundum genus; quae quidem diversitas contingit ex
hoc quod lumen intellectus nostri est particulatum et debile; et ideo
in Christo non fuit talis divisio habituum, propter luminis
claritatem.
Quaestiuncula 5
Ad quintam quaestionem dicendum, quod cum eminentia scientiae, ut
dictum est, consistat in tribus, scientia Christi nunquam crevit
quantum ad genus cognitionis; quia illud genus cognitionis sequitur
naturam humanam, quae in ipso semper permansit; nec iterum quantum ad
numerum scitorum, quia omnia scivit a primo instanti suae conceptionis
quae ad hanc scientiam pertinent: crevit autem quantum ad aliquem modum
certitudinis. Cum enim anima nostra secundum naturam sit media inter
intellectum purum, qualis est in Angelis, et sensus; dupliciter
certificatur de aliquibus. Uno modo ex lumine intellectus, qualis est
certitudo in demonstrationibus illorum quae nunquam visa sunt: alio
modo ex sensu, sicut cum aliquis est certus de his quae videt
sensibiliter; et talis certitudo acquiritur alicui, etiam
quantumcumque per certissimam demonstrationem aliquid sciat, quando
videt sensibiliter quod prius non viderat; unde anima delectatur in
visis etiam quae scivit; et haec vocatur certitudo experimentalis: et
quantum ad hanc crevit scientia Christi, inquantum quotidie aliqua
videbat sensibiliter quae prius non viderat; non autem crevit quantum
ad essentiam.
Ad primum ergo dicendum, quod illud discere est referendum ad
experientiam.
Ad secundum dicendum, quod anima Christi quamvis hoc genere
cognitionis non omnia scivisset, tamen non poterat quantum ad ea
proficere: tum quia quaedam sunt quae hoc genere cognitionis cognosci
non possunt, sicut essentia Dei: tum quia quaedam contingentia
singularia non sunt de perfectione scientiae, ut dictum est.
Ad tertium dicendum, quod per lumen intellectus agentis in Christo,
non fuit aliqua species de novo recepta in intellectu possibili ejus;
sed fuit facta conversio nova ad species quae erant in phantasia; sicut
est in eo qui habet habitum sciendi eorum quae imaginatur vel videt.
Ad quartum dicendum, quod Ambrosius intelligit profectum scientiae
Christi quantum ad experientiam secundum novam conversionem ad
sensibile praesens, vel sicut supra Magister determinavit.
Quaestiuncula 6
Ad sextam quaestionem dicendum, quod secundum doctrinam Dionysii, in
Cael. Hier., Angeli a quibus alii cognitionem accipiunt,
abundantiori lumine pleni sunt, quasi propinquius divinam claritatem
contemplantes. Oportet enim recipiens esse in potentia respectu ejus a
quo recipit, et ita minus in actu ejus quod recipere debet. Unde cum
anima Christi abundantius intellectuale lumen habuerit quam Angeli,
ut patet ex praedictis, constat etiam quod Christus mortale corpus
gerens, nihil cognitionis accepit ab Angelis; sed ipse non solum
secundum deitatem, sed etiam secundum animam omnes Angelos illuminavit
sicut etiam nunc illuminat. Non enim minoris gloriae erat illa anima
aut minoris cognitionis in statu illo quam modo sit, cum a principio
suae conceptionis perfectus comprehensor fuerit.
Ad primum ergo dicendum, quod, sicut ipsemet Dionysius se ibidem
exponit, dicitur Christus per Angelos ordinatus, non quia ipse ab
eis illuminationem accipit, sed quia de his quae ad ipsum pertinebant
circa ipsum gerenda, per Angelos alii instruebantur, sicut Joseph de
fuga in Aegyptum, et de reditu de Aegypto, ut dicitur Matth. 2:
ipse enim per se in his eos instruere non volebat; ut ab aliis pueris
non differret, et ulterius ut veritas assumptae naturae probaretur.
Ad secundum dicendum, quod quamvis Angeli Christum non
illuminarent, tamen ei ministraverunt, ut patet Matth. 4, et ad
hoc ministerium illa confortatio pertinebat; non enim confortabatur
instruendo, sed eo modo quo ex colloquio et praesentia amicorum et
familiarium homo naturaliter confortatur in tristitiis, ut in hoc
quoque veritas assumptae naturae appareret.
Ad tertium dicendum, quod Deus venerat nos liberare, sicut a morte,
ita et a legis onere; et ideo sicut mortem pro nobis subiit, ut nos a
morte liberaret, ita et legalia in seipso recepit ut eos qui sub lege
erant, redimeret; ad Gal. 4, 5. Non autem venit ut nos ab
ordine caelestis hierarchiae educeret; et ideo non est similis ratio.
Et praeterea Christus a legalibus nihil accepit secundum animam; sed
tantum in corpore ejus gerebantur exterius, sicut circumcisio, et
hujusmodi; sed leges caelestis hierarchiae ad animam pertinent:
Christi autem anima non subjacebat alicui imperfectioni, sicut corpus
subjacebat passibilitati.
Et per hoc patet solutio ad quartum: quia enim corpus ejus nondum erat
glorificatum, poterat aliquam impressionem a corporibus caelestibus
accipere; anima autem quae glorificata erat et super Angelos
exaltata, nihil poterat ab eis accipere.
|
|
