|
Quaestiuncula 1
1. Ad secundum sic proceditur. Videtur quod credere non sit cum
assensione cogitare, ut dicit Augustinus. Assentire enim voluntatis
esse videtur, sicut consentire. Sed credere ad cognitionem pertinet.
Ergo credere non est assentire.
2. Praeterea, cogitare inquisitionem importat; quia cogitare est
simul coagitare. Sed fides, ut dicit Damascenus, est non
inquisitivus consensus. Ergo credere, quod est actus fidei, magis
est assentire sine cogitatione, quam cum cogitatione.
3. Praeterea, cogitare est actus cogitativae potentiae, quae
ponitur a philosophis in parte sensitiva, cum habeat organum
determinatum. Sed ea quae sunt fidei, solus intellectus percipit.
Ergo credere non habet cogitationem adjunctam.
4. Praeterea, si credere est cum assensione cogitare, est scire,
et hujusmodi. Ergo scire est idem quod credere; quod falsum est.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod inconvenienter multiplicetur credere,
secundum quod est actus fidei. Unius enim habitus unus est actus, ex
quo habitus per actus discernuntur. Sed fides est unus habitus. Ergo
tantum unus actus debet assignari.
2. Praeterea, de eo quod demonstratur, non est fides, sed
scientia: quia quod demonstratur, non est non apparens. Sed Deum
esse, demonstrative probatur etiam a philosophis. Ergo actus fidei
non est credere Deum esse.
3. Praeterea, in actu fidei discernitur fidelis ab infideli. Sed
nullus est ita infidelis quin credat quod Deus non loquitur nisi
verum. Ergo credere vera esse quae Deus loquitur, non est actus
fidei; sed magis credere vera esse quae nuntius Dei loquitur: et sic
credere homini magis est actus fidei quam credere Deo.
4. Praeterea, fides et caritas sunt virtutes distinctae. Sed amare
Deum est actus caritatis. Ergo credendo amare non est actus fidei.
5. Praeterea, per hoc quod homo Deum amat, in eum tendit et
adhaeret ei, et membris ejus incorporatur. Ergo videtur quod
superflue ponatur ista verborum inculcatio.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod actus fidei habeat minorem certitudinem
quam actus scientiae. Quia, ut dicit Hugo de sancto Victore, fides
est certitudo de absentibus, infra scientiam, et supra opinionem.
Ergo sicut fides est certior quam opinio, ita est minus certa quam
scientia.
2. Praeterea, certius est quod est dubitationi impermixtius, sicut
albius est quod est nigro impermixtius. Sed ea quae sunt scita, nullo
modo possunt habere dubitationem; ea autem quae sunt credita, possunt
habere aliquem motum dubitationis salva fide. Ergo fides non habet
tantam certitudinem sicut scientia.
3. Praeterea, omnis certitudo nostrae cognitionis procedit ex
visione sensus, vel ex visione intellectus. Sed fides est de his quae
non videntur a sensu neque intellectu. Ergo fides non habet aliquam
certitudinem, ut videtur.
1. Sed contra, Augustinus dicit, quod nihil est certius homini sua
fide.
2. Praeterea, quanto ratio quae facit fidem, firmior est, tanto
fides est certior. Sed scientiam facit ratio humana, quae in
infinitum deficit a ratione divina, quae fidem facit. Ergo fides est
multo certior quam scientia.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod, sicut dicit
philosophus in 3 de anima, duplex est operatio intellectus. Una quae
comprehendit quidditates simplices rerum; et haec operatio vocatur a
philosophis formatio vel simplex intelligentia; et huic intellectui
respondet vox incomplexa significans hunc intellectum: unde sicut in
voce incomplexa non invenitur veritas et falsitas, ita nec in hac
operatione intellectus: et ideo sicut vox incomplexa propter hoc quod
non est in ea veritas et falsitas, non conceditur nec negatur; ita
secundum hanc operationem intellectus non assentit vel dissentit: et
propter hoc in hac operatione non potest inveniri fides, cujus est
assentire; sed in alia operatione, qua intellectus componit et
dividit, in qua jam invenitur verum et falsum, sicut in enuntiatione:
et propter hoc intellectus in hac sua operatione assentit vel
dissentit, sicut et enuntiatio conceditur aut negatur: et ideo in hac
operatione invenitur fides, quae habet assensum. Cum autem ab
assentiendo sententia dicatur, quae, ut dicit Isaac, est determinata
acceptio alterius partis contradictionis; oportet quod qui assentit,
intellectum ad alteram partem contradictionis determinet. Quod quidem
contingit tripliciter, secundum triplicem nostri intellectus
considerationem. Potest enim intellectus noster considerari uno modo
secundum se; et sic determinatur ex praesentia intelligibilis, sicut
materia determinatur ex praesentia formae: et hoc quidem contingit in
his quae statim lumine intellectus agentis intelligibilia fiunt, sicut
sunt prima principia, quorum est intellectus: et similiter
determinatur judicium sensitivae partis ex hoc quod sensibile subjacet
sensibus, quorum principalior et certior est visus; et ideo praedicta
cognitio intellectus vocatur visio. Alio modo potest considerari
intellectus noster secundum ordinem ad rationem, quae ad intellectum
terminatur, dum resolvendo conclusiones in principia per se nota,
earum certitudinem efficit: et hoc est assensus scientiae. Tertio
modo consideratur intellectus in ordine ad voluntatem; quae quidem
omnes vires animae ad actus suos movet: et haec quidem voluntas
determinat intellectum ad aliquid quod neque per seipsum videtur, neque
ad ea quae per se videntur, resolvi posse determinat, ex hoc quod
dignum reputat illi esse adhaerendum propter aliquam rationem, qua
bonum videtur ei illi rei adhaerere; quamvis illa ratio ad intellectum
terminandum non sufficiat propter imbecillitatem intellectus, qui non
videt per se hoc cui assentiendum ratio judicat; neque ipsum ad
principia per se nota resolvere valet: et hoc assentire proprie vocatur
credere. Unde et fides captivare dicitur intellectum, inquantum non
secundum proprium motum ad aliquid determinatur, sed secundum imperium
voluntatis: et sic in credente ratio per se intellectum non terminat,
sed mediante voluntate. Quando vero ratio quae movet ad alteram
partem, neque sufficit ad intellectum terminandum, quia non resolvit
conclusiones in principia per se nota; neque sufficit ad voluntatem
terminandum, ut bonum videatur illi parti adhaerere: tunc homo
opinatur illud cui adhaeret, et non terminatur intellectus ad unum,
quia semper remanet motus ad contrarium: accipit enim unam partem cum
formidine alterius; et ideo opinans non assentit. Quando vero homo
non habet rationem ad alteram partem magis quam ad alteram; vel quia ad
neutram habet, quod nescientis est; vel quia ad utramque habet, sed
aequalem, quod dubitantis est: tunc nullo modo assentit, cum nullo
modo determinetur ejus judicium, sed aequaliter se habeat ad diversas.
Patet ergo ex praedictis, quod cum assensione cogitare separat
credentem ab omnibus aliis. Cum enim cogitatio discursum rationis
importet, intelligens assensum sine cogitatione habet: quia
intellectus principiorum est, quae quisque statim probat audita,
secundum Boetium in Lib. de hebdomadibus. Sciens autem et assensum
et cogitationem habet; sed non cogitationem cum assensu, sed
cogitationem ante assensum: quia ratio ad intellectum resolvendo
perducit, ut dictum est; credens autem habet assensum simul et
cogitationem; quia intellectus ad principia per se nota non
perducitur: unde, quantum est in se, adhuc habet motum ad diversa,
sed ab extrinseco determinatur ad unum, scilicet ex voluntate.
Opinans autem habet cogitationem sine assensu perfecto; sed habet
aliquid assensus, inquantum adhaeret uni magis quam alii. Dubitans
autem nihil habet de assensu, sed habet cogitationem. Nesciens autem
neque assensum neque cogitationem habet.
Ad primum ergo dicendum, quod quia sensus non habet se ad multa, sed
determinate unum accipit, quia non confert; ideo determinatio
potentiae, etiam superioris, a sensu denominatur, sed differenter:
quia determinatio cogitationis ad aliquid, dicitur assensus, quia
aliquid non praecedit; determinatio autem voluntatis ad unum, dicitur
consensus, quia cogitationem praesupponit, cum qua simul sentit, dum
in illud tendit quod ratio bonum esse judicat. Et ideo consentire
dicitur voluntatis, sed assentire intellectus.
Ad secundum dicendum, quod per hoc quod dicit Damascenus, quod fides
est non inquisitivus assensus, excluditur inquisitio rationis
intellectum terminantis, non inquisitio voluntatem inclinans: et ex
hoc ipso quod intellectus terminatus non est, remanet motus
intellectui, inquantum naturaliter tendit in sui determinationem.
Unde fides consistit media inter duas cogitationes: quarum una
voluntatem inclinat ad credendum, et haec praecedit fidem; illa vero
tendit ad intellectum eorum quae jam credit: et haec est simul cum
assensu fidei; unde dicitur Isaiae 7, 9: si non credideritis, non
intelligetis.
Ad tertium dicendum, quod illa potentia quae a philosophis dicitur
cogitativa, est in confinio sensitivae et intellectivae partis, ubi
pars sensitiva intellectivam attingit. Habet enim aliquid a parte
sensitiva, scilicet quod consideret formas particulares; et habet
aliquid ab intellectiva, scilicet quod conferat; unde et in solis
hominibus est. Et quia pars sensitiva notior est quam intellectiva,
ideo sicut determinatio intellectivae partis a sensu denominatur, ut
dictum est, ita collatio omnis intellectus a cogitatione nominatur.
Ad quartum dicendum, quod jam patet ex dictis quod illa assignatio
soli credenti convenit.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod sicut ex praedictis patet,
actus credentis ex tribus dependet, scilicet ex intellectu, qui
terminatur ad unum; ex voluntate, quae determinat intellectum per suum
imperium; et ex ratione, quae inclinat voluntatem: et secundum hoc
tres actus assignantur fidei. Ex hoc enim quod intellectus terminatur
ad unum, actus fidei est credere Deum, quia objectum fidei est Deus
secundum quod in se consideratur, vel aliquid circa ipsum, vel ab
ipso. Ex hoc vero quod intellectus determinatur a voluntate, secundum
hoc actus fidei est credere in Deum, idest amando in eum tendere: est
enim voluntatis amare. Secundum autem quod ratio voluntatem inclinat
ad actus fidei, est credere Deo: ratio enim qua voluntas inclinatur
ad assentiendum his quae non videt, est quia Deus ea dicit: sicut
homo in his quae non videt, credit testimonio alicujus boni viri qui
videt ea quae ipse non videt.
Ad primum ergo dicendum, quod per omnia praedicta non nominatur nisi
unus completus actus fidei; sed ex diversis quae in fide inveniuntur
diversimode nominatur: illo enim actu quo credit in Deum, credit
Deo, et credit Deum.
Ad secundum dicendum, quod quamvis Deum esse, simpliciter possit
demonstrari; tamen Deum esse trinum et unum, et alia hujusmodi, quae
fides in Deo credit, non possunt demonstrari; secundum quae est actus
fidei credere Deum.
Ad tertium dicendum, quod fidelis credit homini non inquantum homo,
sed inquantum Deus in eo loquitur, quod ex certis experimentis
colligere potest: infidelis autem non credit Deo in homine loquenti.
Ad quartum dicendum, quod amare simpliciter est actus caritatis: sed
amando credere est actus fidei per caritatem motae ad actum suum.
Ad quintum dicendum, quod illa quatuor pertinent ad fidem secundum
ordinem ad voluntatem, ut dictum est; voluntas autem est finis; et
ideo ista quatuor distinguuntur secundum ea quae exiguntur ad
consecutionem finis. Praeexigitur enim primo affectio ad finem; et ad
hoc pertinet credendo amare. Ex amore autem et desiderio finis aliquis
in finem incipit moveri; et ad hoc pertinet credendo in eum ire.
Motus autem ad finem perducit ad hoc quod aliquis fini conjungatur; et
ad hoc pertinet credendo ei adhaerere. Ex conjunctione autem ad finem
aliquis in participationem perfectionum finis perducitur; et ad hoc
pertinet credendo membris ejus incorporari.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod certitudo nihil aliud est quam
determinatio intellectus ad unum. Tanto autem major est certitudo,
quanto est fortius quod determinationem causat. Determinatur autem
intellectus ad unum tripliciter, ut dictum est. In intellectu enim
principiorum causatur determinatio ex hoc quod aliquid per lumen
intellectus sufficienter inspici per ipsum potest. In scientia vero
conclusionum causatur determinatio ex hoc quod conclusio secundum actum
rationis in principia per se visa resolvitur: in fide vero ex hoc quod
voluntas intellectui imperat. Sed quia voluntas hoc modo non
determinat intellectum ut faciat inspici quae creduntur, sicut
inspiciuntur principia per se nota, vel quae in ipsa resolvuntur; sed
hoc modo ut intellectus firmiter adhaereat; ideo certitudo quae est in
scientia et intellectu, est ex ipsa evidentia eorum quae certa esse
dicuntur; certitudo autem fidei est ex firma adhaesione ad id quod
creditur. In his ergo quae per fidem credimus, ratio voluntatem
inclinans, ut dictum est, est ipsa veritas prima, sive Deus, cui
creditur, quae habet majorem firmitatem quam lumen intellectus humani,
in quo conspiciuntur principia, vel ratio humana, secundum quam
conclusiones in principia resolvuntur; et ideo fides habet majorem
certitudinem quantum ad firmitatem adhaesionis, quam sit certitudo
scientiae vel intellectus: quamvis in scientia et intellectu sit major
evidentia eorum quibus assentitur.
Ad primum ergo dicendum, quod certitudo fidei dicitur media inter
certitudinem scientiae et opinionis non intensive per modum quantitatis
continuae, sed extensive per modum numeri. Certitudo enim scientiae
consistit in duobus, scilicet in evidentia, et firmitate adhaesionis.
Certitudo autem fidei consistit in uno tantum, scilicet in firmitate
adhaesionis. Certitudo vero opinionis in neutro. Quamvis certitudo
fidei, de qua loquimur, quantum ad illud unum sit vehementior quam
certitudo scientiae quantum ad illa duo. Vel dicendum, quod loquitur
de fide quae est opinio firmata rationibus, non autem de fide infusa.
Ad secundum dicendum, quod credenti accidit aliquis motus dubitationis
ex hoc quod intellectus ejus non est secundum se terminatus in sui
intelligibilis visione, sicut est in scientia et intellectu, sed solum
ex imperio voluntatis; et ideo sciens quantum ad id non recedit a
dubietate magis quam credens; sed credens secundum firmitatem
adhaesionis magis recedit quam sciens secundum illa duo.
Ad tertium dicendum, quod ratio illa ex insufficienti procedit, ut
dictum est.
|
|
