|
Quaestiuncula 1
1. Ad primum sic proceditur. Videtur quod veritas increata non sit
objectum fidei. Fides enim est de his quae sub symbolo continentur,
quod est collectio credendorum. Sed in symbolo continentur quaedam
quae ad creaturam pertinent, sicut passio, et hujusmodi. Ergo
objectum fidei non est veritas increata.
2. Praeterea, fides, ut Augustinus dicit, per sanctam Scripturam
instruitur. Sed in ea multa de creaturis continentur. Ergo fidei
objectum non est tantum veritas increata.
3. Praeterea, fides a prophetica revelatione initium sumpsit. Sed
prophetia est de rebus creatis, cum contineat differentias temporis,
quibus creatura subjacet. Ergo et fides.
4. Praeterea, forma universalis non est principium operandi, quia
est a motu remota; unde ratio universalis, quae est formarum
universalium, non movet, sicut patet per philosophum in 3 de anima.
Sed veritas prima est magis a materia et motu remota quam aliqua forma
universalis. Cum ergo fides sit operativus habitus quodammodo, quia
per dilectionem operatur, ut dicitur Galat. 4, videtur quod
objectum fidei non possit esse veritas prima.
5. Praeterea, virtutes theologicae, ut supra dictum est, ordinant
nos in finem. Sed finis noster non tantum est Deus, sed etiam gloria
creata. Ergo et fides etiam circa veritatem creatam est.
1. Sed contra est quod dicit Dionysius, quod divina fides est circa
simplicem et semper existentem veritatem. Hoc autem est veritas
increata. Ergo objectum fidei est verum increatum.
2. Praeterea, ab eodem res denominatur a quo recipit speciem. Sed
habitus speciem recipiunt ab objecto. Cum ergo fides dicatur a Deo
virtus theologica, videtur quod objectum proprium ejus est veritas
increata.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod fides non sit circa verum complexum.
Quia, ut dictum est, objectum fidei est simplex veritas. Sed in
simplici non cadit aliqua complexio. Ergo non est circa verum
complexum.
2. Praeterea, fidei succedit visio. Sed visio patriae erit de
incomplexo. Ergo et fides.
3. Praeterea, fides formatur caritate. Sed caritas habet pro
objecto bonum incomplexum. Ergo et fides verum incomplexum.
4. Praeterea, sicut dicit philosophus in 3 de anima, in
compositione intellectuum cadit tempus. Sed de substantia fidei non
videtur esse tempus; alioquin nullus fuisset tempore nativitatis
Christi fidelis, nisi qui credidisset eum tunc nasci. Ergo fides non
est circa verum complexum.
5. Praeterea, fides eadem est semper. Sed enuntiabilia non manent
eadem: quia nos credimus Christum natum, quem patres crediderunt
nasciturum. Ergo fides non est enuntiabilium.
1. Sed contra, fides est media inter opinionem et scientiam. Sed
tam scientia quam opinio est enuntiabilium. Ergo et fides.
2. Praeterea, per fidem differt fidelis ab infideli. Non autem
differt per incomplexum: quia Judaeus credit adventum Christi sicut
et nos; sed in hoc distinguimur, quia nos credimus eum venisse, quem
ipsi expectant venturum. Ergo fides est de complexis.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod fidei possit subesse falsum. Omne enim
verum contingens potest esse falsum. Sed fidei subest aliquod verum
contingens, scilicet passio Christi, quia fuit voluntaria, et ex
libero arbitrio tam Christi quam Judaeorum dependens. Ergo fidei
potest subesse falsum.
2. Praeterea, in tempore ante passionem Christi postquam credidit
Abraham Christi passionem futuram, constat quod possibile fuit tunc
Deo alio modo humanum genus liberare: quod si fuisset, fides Abrahae
falsificata fuisset. Ergo fidei potest subesse falsum.
3. Praeterea, spei potest subesse falsum: quia aliquis sperat se
habiturum vitam aeternam qui nunquam habebit: et similiter caritati:
quia aliquis promittit aliquid ex caritate quod non faciet, sicut de
apostolo patet 1 Cor. 1. Ergo et fidei.
4. Praeterea, latria per fidem dirigitur. Sed in actu latriae
aliquis potest errare, sicut qui credit esse hostiam consecratam quae
non est consecrata, et eam adorat. Ergo et fidei potest subesse
falsum.
1. Sed contra, fides est certior quam scientia, ut supra dictum
est. Sed scientiae non subest falsum. Ergo multo minus fidei.
2. Praeterea, per nullam virtutem producitur actus malus: quia
bonus usus potentiae est actus virtutis, ut dicit Augustinus. Sed
opinari falsum est malus usus intellectus. Cum ergo fides sit virtus,
non contingit fidei subesse falsum.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum, ad primam quaestionem, quod in objecto alicujus
potentiae contingit tria considerare: scilicet id quod est formale in
objecto, et id quod est materiale, et id quod est accidentale; sicut
patet in objecto visus: quia formale in ipso est lumen, quod facit
colorem visibilem actu; materiale vero ipse color, qui est potentia
visibilis; accidentale vero, sicut quantitas et alia hujusmodi, quae
colorem comitantur. Et quia unumquodque agit secundum quod est in actu
et per suam formam, objectum autem est activum in virtutibus passivis;
ideo ratio objecti, ad quam proportionatur potentia passiva, est id
quod est formale in objecto; et secundum hoc diversificantur potentiae
et habitus, qui ex ratione objecti speciem recipiunt: et haec tria est
invenire in objecto fidei. Cum enim fides non assentiat alicui, nisi
propter veritatem primam credibilem, non habet quod sit actu credibile
nisi ex veritate prima, sicut color est visibilis ex luce; et ideo
veritas prima est formale in objecto fidei, et a qua est tota ratio
objecti. Quidquid autem est illud quod de Deo creditur, sicut est
passum esse, vel aliquid hujusmodi, hoc est materiale in objecto
fidei; ea autem quae ex istis credibilibus consequuntur, sunt quasi
accidentaliter. Et ideo concedendum est, quod objectum fidei,
proprie loquendo, est veritas prima.
Ad primum ergo dicendum, quod passio, et alia hujusmodi quae
continentur in symbolo, se habent materialiter ad objectum fidei.
Ad secundum dicendum, quod in sacra Scriptura instruitur fides
quantum ad essentialia fidei, sicut sunt quae de Deo in ipsa
dicuntur, et quantum ad accidentalia, sicut sunt gesta patrum, et
alia hujusmodi, quae ad fidem pertinent, inquantum sunt divinitus
inspirata et dicta.
Ad tertium dicendum, quod quamvis prophetia et fides sunt de eodem,
sicut de passione Christi, non tamen secundum idem: quia fides
formaliter respicit passionem ex parte illa qua subest aliquid
aeternum, scilicet inquantum Deus est passus; hoc autem quod
temporale est, respicit materialiter: sed prophetia e contrario.
Ad quartum dicendum, quod formae universales non movent secundum quod
in sua universalitate considerantur, sed secundum quod applicantur ad
aliquid particulare: et similiter prima veritas movet ad operandum,
inquantum applicatur ad hunc vel ad illum, sicut dum consideratur quod
est finis ad quem iste vel ille pervenire potest. Vel dicendum, quod
formae universales non sunt subsistentes in rerum natura; et ideo ad
operationem vel ad actionem se habere non possunt neque sicut principium
neque sicut terminus; et ideo non est similis ratio de Deo, qui in
seipso subsistit.
Ad quintum dicendum, quod beatitudo creata consistit in operatione
nostra ad Deum; operatio autem ex objecto cognoscitur; unde
principaliter est fides de ipso Deo, et secundario de beatitudine
creata.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod, sicut dicit Augustinus,
credere est cum assensione cogitare; assentire autem non potest aliquis
nisi ei quod verum est; veritas autem non consistit nisi in complexione
vel intellectuum vel vocum; ideo objectum fidei oportet quod sit verum
complexum. Et hoc patet per hoc quod quidam philosophi illam
operationem intellectus qua componit et dividit, appellaverunt fidem.
Unde illi qui dixerunt, quod fidei objectum est incomplexum, propriam
vocem ignoraverunt. Quod enim dicitur, credo incarnationem, non
potest intelligi in formando conceptionem incarnationis: quia sic
quilibet qui intelligit quid significatur per nomen, crederet
incarnationem. Unde sensus est: credo incarnationem esse, vel
fuisse. Patet ergo quod fidei inquantum est fides, convenit circa
verum complexum esse: convenit etiam sibi ex ipsa ratione objecti
proprii, quod est veritas prima, de qua non potest sciri quod est, ut
intellectus in ejus cognitione utatur formatione; sed cognoscitur quia
est, quod fit per intellectum componentem et dividentem.
Ad primum ergo dicendum, quod quamvis veritas prima sit simplex
secundum rem, tamen in ea inveniuntur multa secundum rationem, prout
intellectus diversas conceptiones de ipsa format: et secundum hoc etiam
illas diversas conceptiones potest componere et dividere, et
enuntiationem de Deo formare.
Ad secundum dicendum, quod operatio intellectus componentis et
dividentis resolvitur ad operationem ejus qua respicit aliquod
incomplexum: quia quod quid est, est principium demonstrandi an est
simpliciter, et quia est: et ideo etiam illud quod fidei succedit, in
quo fides consummabitur, erit visio incomplexi.
Ad tertium dicendum, quod objectum caritatis est bonum, quod,
secundum philosophum in 6 Metaph., est in rebus: objectum autem
fidei est verum, quod completur per operationem animae. Et quia
compositio et divisio, quae est in enuntiabilibus, non est nisi per
animam; ideo complexum est objectum fidei, quamvis incomplexum sit
objectum caritatis.
Ad quartum dicendum, quod tempus determinatum, est de his quae
accidentaliter se habent ad fidem, sicut etiam se habet accidentaliter
ad praedicatum et ad subjectum, quae intellectus componit et dividit.
Ea autem quae se habent accidentaliter ad fidem, non sunt de
necessitate salutis, nisi postquam determinata sunt per praedicationem
et doctrinam.
Ad quintum dicendum, quod sustinentium fidem esse circa verum
complexum, quidam dixerunt, quod est idem enuntiabile, quod secundum
tria tempora variatur: quod in 1 libro improbatum est, distinct.
24. Et propter hoc alii dixerunt, quod articuli fidei non sunt idem
quantum ad essentiam, sed quantum ad utilitatem: quod etiam non bene
dictum est: quia sic fides non esset eadem simpliciter, sed secundum
quid. Et ideo dicendum est, quod in ipso articulo qui est objectum
fidei complexum, est aliquid materiale, scilicet ipsa passio; et
aliquid formale, scilicet res divina; et aliquid accidentale,
scilicet ipsum tempus: unde fides variatur non quantum ad essentiam,
sed quantum ad accidens.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod fides innititur veritati
primae; unde cum illa sit infallibilis, fidei non potest subesse
falsum.
Ad primum ergo dicendum, quod contingens non potest esse objectum
fidei nisi secundum quod stat sub divina praescientia, et secundum hoc
habet necessitatem consequentiae, et sic cadit sub fide; unde sicut
praescientia non potest falli, ita nec fides.
Ad secundum dicendum, quod post tempus Abrahae Deus potuit alio modo
genus humanum liberare quam per passionem Christi, loquendo de
potentia absoluta, sed non secundum quod consideratur in ordine ad
praescientiam: non enim potest Deus ut aliquid ab eo praescitum sit,
et postmodum non fiat, sicut non potest falli vel mutari; et sic fides
Abrahae fuerat de passione Christi, secundum quod subsistit divinae
praescientiae.
Ad tertium dicendum, quod spes non tendit in beatitudinem nisi ex
suppositione meritorum: alias esset praesumptio, et non spes. Unde
si deficientibus meritis iste ad beatitudinem non pervenit ut speravit,
spes non decipitur; et similiter nec caritas decipitur: quia semper
vult id quod Deo placitum est. Unde si aliquis postea comperiat non
esse Deo placitum quod prius placitum aestimabat, aestimatio humana
fallitur, non caritas.
Ad quartum dicendum, quod fides non est de hac hostia nisi rite
consecrata; sed quod haec hostia sit rite consecrata, hoc est humanae
aestimationis; et ex hac parte potest accidere error in latria.
|
|
