|
Quaestiuncula 1
1. Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non sit necessarium quod
homo credat aliquid cujus non habet scientiam neque visionem, super
naturalem rationem existens. Nulli enim rei perfecte providetur, nisi
sibi conferantur ea per quae potest in finem suum devenire. Sed
humanae naturae in sua creatione sufficienter divina providentia
providit. Ergo ei tribuit ea per quae possit in finem suum tendere;
et ita videtur quod ratio naturalis sufficienter hominem in finem
ordinet; et ita non oportet quod aliqua supra rationem credat.
2. Praeterea, ultimus finis nostrae vitae est Deus, inquantum est
summum bonum. Sed aliquid esse summum bonum, est probatum per
rationem naturalem. Ergo non oportuit aliquid aliud credere supra
rationem naturalem ad ordinationem hominis in finem.
3. Praeterea, sapientia divina in infinitum nostram rationem
excedit. Ergo infinita sunt in sapientia Dei quae nostram rationem
excedunt. Sed non de omnibus illis possumus habere cognitionem. Ergo
pari ratione nec de aliquibus quae supra rationem sunt: quia de
similibus est idem judicium.
1. Sed contra, ubi est altior vita, debet esse altior operatio
vitae. Sed vita gratiae est altior quam vita naturae. Ergo et
cognitio gratiae debet excedere cognitionem naturae, cum cognitio sit
operatio vitae.
2. Praeterea, fides est substantia sperandarum rerum, Hebr.
11, 1. Sed ea quae speramus, sunt supra rationem: quia oculus
non vidit nec auris audivit nec in cor hominis ascendit quae praeparavit
Deus iis qui diligunt illum; 1 Corinth. 2, 9. Ergo et fides
debet esse de his quae sunt supra rationem.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod credere his quae non videmus, non sit
laudabile neque meritorium. Quia qui cito credit levis est corde, ut
dicitur Eccli. 19, 4. Sed qui credit his quae nullo modo videt,
nimis cito credit. Ergo magis est vituperandus quam laudandus.
2. Praeterea, abnegare rationem, quae est nobilissimum eorum quae
in nobis sunt, est vituperabile. Sed qui credit ea quae non sunt
rationi consona, rationem abnegat. Ergo est vituperabilis.
3. Praeterea, discretio est illa quae facit omne opus hominis
laudabile. Sed cum omnis nostra discretio sit per rationem, in his
quae praeter rationem sunt, non habemus aliquid quo discernamus. Ergo
hoc credere non est laudabile: quia ita potest aliquis credere falsis
sicut veris.
1. Sed contra est quod dicitur Joan. 20, 29: beati qui non
viderunt, et crediderunt.
2. Praeterea, omnis actus virtutis est meritorius et laudabilis,
quantum est in se. Sed credere quae non videntur, est actus fidei,
quae est virtus. Ergo est laudabile et meritorium.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod ratio humana diminuat meritum fidei.
Ratio enim sufficienter probans, totaliter meritum fidei evacuaret:
quia, ut dicit Gregorius: fides non habet meritum cui humana ratio
praebet experimentum. Ergo ratio aliqualiter persuadens, meritum
fidei diminuit.
2. Praeterea, illud quod inducit ad corruptionem fidei, diminuit
meritum fidei. Sed rationes et disputationes inducunt corruptionem
fidei, ut dicit Averroes in 3 Physic., ex hoc quod homo audit
alia, et ex hoc minus adhaeret his quae consuevit audire, et dubitare
incipit. Ergo videtur quod ratio humana meritum fidei diminuat.
3. Praeterea, opus quod pure propter Deum fit, magis est
meritorium quam quando cum hoc fine admiscetur aliquid aliud temporale.
Ergo pari ratione humana ratio fidei admixta meritum fidei diminuit.
1. Sed contra, per rationes humanas fides elucidatur. Sed
elucidantibus vita aeterna promittitur; ut patet Eccli. 24, 31:
qui elucidant me, vitam aeternam habebunt; quod non esset, si per
elucidationem meritum fidei diminueretur. Ergo videtur quod ratio
humana meritum fidei non diminuit.
2. Praeterea, quanto virtus est magis propinqua fini, tanto est
magis meritoria. Sed finis fidei, est intelligentia veritatis, ad
quam homo propinquat per rationes humanas. Ergo ratio humana fidei
meritum non diminuit, sed auget.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod in fide sunt quaedam
quae sunt supra rationem humanam simpliciter, de quibus essentialiter
est fides; et quaedam quae sunt supra rationem humanam alicujus,
quamvis non supra rationem cujuslibet hominis; et ad utraque
necessarium fuit dari fidem. Quia enim homini Deus providit finem qui
est supra naturam hominis, scilicet plenam participationem suae
beatitudinis; oportet autem eum qui in finem tendit, si libero
arbitrio agat, cognoscere finem ex cujus consideratione dirigitur in
his quae sunt ad finem; ideo oportuit ut homo alicujus rei cognitionem
haberet quae naturalem cognitionem ejus excedit: quae quidem cognitio
homini datur per gratiam fidei. Sicut autem est in gratia perficiente
affectum quod praesupponit naturam, quia eam perficit; ita et fidei
substernitur naturalis cognitio, quam fides praesupponit, et ratio
probare potest; sicut Deum esse, et Deum esse unum, incorporeum,
intelligentem, et alia hujusmodi: et ad hoc etiam sufficienter fides
inclinat, ut qui rationem ad hoc habere non potest, fide eis
assentiat. Quod quidem necessarium fuit propter quinque, ut dicit
Rabbi Moyses in prima parte, capit. 33. Primo propter
altitudinem materiae secundum elevationem a sensibus, quibus vita
nostra connutritur; unde non est facile sensum et imaginationem
deserere; quod tamen est necessarium in cognitione divinorum et
spiritualium, ut dicit Boetius. Secundo, quia quamvis intellectus
hominis naturaliter ordinatus sit ad divina cognoscenda, non tamen
potest in actum exire per seipsum. Et quia cuilibet non potest adesse
doctor paratus, ideo Deus lumen fidei providit, quod mentem ad
hujusmodi elevet. Tertio, quia ad cognitionem divinorum per viam
rationis multa praeexiguntur, cum fere tota philosophia ad cognitionem
divinorum ordinetur: quae quidem non possunt nisi pauci cognoscere; et
ideo oportuit fidem esse ut omnes aliquam cognitionem haberent de
divinis. Quarto, quia quidam naturaliter sunt hebetes, et tamen
cognitione divinorum indigent qua in vita dirigantur. Quinto, quia
homines occupantur circa necessaria vitae, et retrahuntur a diligenti
consideratione divinorum.
Ad primum ergo dicendum, quod finis humanae vitae est cognitio Dei,
etiam secundum philosophos qui ponunt felicitatem ultimam in actu
sapientiae secundum cognitionem nobilissimi intelligibilis. Cognitio
autem Dei quaedam excedit nostram naturam, sicut visio quae est per
essentiam; et ad istum finem non potuit sufficienter nobis provideri
per nostra naturalia; et ideo necessaria fuit fides eorum quae
essentialiter ad fidem pertinent. Alia autem cognitio Dei est
commensurata nostrae naturae, scilicet illa quam de Deo habere
possumus per rationem naturalem. Sed quia haec habetur in ultimo
humanae vitae, cum sit finis; et oportet humanam vitam regulari ex
cognitione Dei, sicut ea quae sunt ad finem ex cognitione finis: ideo
etiam per naturam hominis non potuit sufficienter provideri etiam
quantum ad hanc cognitionem Dei. Unde oportuit quod per fidem a
principio cognita fierent, ad quae ratio nondum poterat pervenire; et
hoc quantum ad ea quae ad finem praeexiguntur.
Ad secundum dicendum, quod bonum, ut dicit Dionysius, est sui
diffusivum; unde ubi cognoscitur alia ratio diffusionis, cognoscitur
alia ratio bonitatis. Per rationem ergo naturalem potest cognosci
summum bonum, secundum quod diffundit se communicatione naturali, non
autem secundum quod diffundit se communicatione supernaturali; et
secundum hanc rationem summum bonum est finis nostrae vitae: de quo
oportet haberi fidem, cum ratio in illud non possit.
Ad tertium dicendum, quod ea quae sunt ad finem, debent proportionari
fini: unde cum finis vitae humanae ultimus sit supra facultatem
naturae, et per consequens rationis, quae ratio ex his quae sunt ad
finem, de fine conjectat; oportet quod etiam illa quae sunt ordinata
ad finem illum, supra facultatem humanae naturae sint et supra
rationem; et ita non omnia quae in divina sapientia supra rationem sunt
ad fidem pertinent, sed solum cognitio finis supernaturalis, et eorum
quibus in finem illum supernaturaliter ordinamur.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod, sicut philosophus dicit 1
Ethic., laus proprie secundum respectum ad alterum quod dignius est
attenditur; sicut videmus quod actus concupiscibilis laudatur inquantum
ordinate se habet ad rationem; actus vero rationis inquantum ordinate
se habet ad intellectum, quo dirigitur; et actus etiam supremarum
potentiarum secundum quod convenienter se habent ad finem. Et propter
hoc illa quae sunt optima, non laudantur, sed honorantur. Et quia
virtus est dispositio perfecti ad optimum, ut dicitur in 7 Physic.;
ideo proprie actus virtutis laudabilis est. Nostra autem naturalis
cognitio se habet ad divinam sicut ad superiorem; et ideo cum ratio
nostra divinae consentit, actus laudabilis est, sicut cum irascibilis
subditur rationi; et ideo credere veritati primae in his quae non
videntur, laudabile est, et opus meritorium, et opus virtutis.
Ad primum ergo dicendum, quod credere homini absque ratione probabili
est nimis cito credere: quia cognitio unius hominis non est naturaliter
ordinata ad cognitionem alterius, ut per ipsam reguletur. Sed hoc
modo ordinata est ad veritatem primam.
Ad secundum dicendum, quod homo dum credit, rationem non abnegat,
quasi contra eam faciens; sed eam transcendit, altiori dirigenti
innixus, scilicet veritati primae: quia ea quae fidei sunt, etsi
supra rationem sint, tamen non sunt contra rationem. Ea autem quae
supra hominem sunt quaerere, non est vituperabile sed laudabile: quia
homo debet se erigere ad divina, quantumcumque potest, ut dicit
philosophus.
Ad tertium dicendum, quod discretionem credendorum habet homo per
lumen fidei, sicut discretionem spirituum per aliquam gratiam gratis
datam; unde homo lumen fidei habens non consentit his quae sunt contra
fidem, nisi inclinationem fidei derelinquat ex sua culpa.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod quantitas meriti ex duobus
potest attendi; scilicet ex parte operis et ex parte operantis. Opus
quidem oportet ut sit virtuosum. Et quia virtus est circa difficile et
bonum, oportet quod habeat difficultatem et bonitatem quantum in se
est; et ideo quod addit ad alterum eorum addit ad meritum, quantum est
ex parte operis. Ex parte vero operantis requiritur voluntas; unde
quanto magis quis voluntate facit, tanto magis meretur; et semper
quantitas meriti attenditur secundum radicem caritatis. Haec autem
quantitas est quasi formale respectu alterius; unde secundum eam
certius est judicium de quantitate meriti. Ratio ergo naturalis
dupliciter potest induci in his quae fidei sunt: vel cum ratio
inducitur secundum fidem, vel contra fidem. Ratio autem inducta
contra fidem addit difficultatem actus quantum in se est; unde manente
eadem voluntate credendi magis meretur qui credit ad quod videt multas
rationes naturales in contrarium, quam qui eas non videt: sicut qui
cum tentatur vehementius de luxuria, si resistit aequali voluntate,
plus meretur. Ratio autem quae secundum fidem inducitur non facit
videri id quod creditur; et ideo difficultatem operis, quantum in se
est, non diminuit; sed quantum in se est, facit voluntatem magis
promptam ad credendum; et ex ista parte potest augere meritum fidei,
sicut habitus virtutis qui inclinat ad actum in se difficilem, quem
facilem reddit operanti. Unde patet quod tam causa rationalis pro fide
inducta, quam contra fidem, quantum in se est, meritum fidei auget,
quamvis possit etiam diminuere utrumque ex defectu credentis.
Ad primum ergo dicendum, quod ratio praebens sufficienter experimentum
fidei facit visionem; et ideo difficultatem credendi evacuat. Sed
talis ratio de his quae per se ad fidem pertinent, haberi non potest.
Ad secundum dicendum, quod ex disputationibus corrumpitur fides in eo
qui fidem firmam non habet, ex culpa ipsius.
Ad tertium dicendum, quod ratio humana adducta non facit ut homo non
pure propter Deum credat, qua remota nihilominus crederet; unde
quantum in se est, non diminuit meritum nisi ex culpa credentis.
|
|
